Кіріспе

Ново-Каховка (Нова Каховка, ; Новая Каховка) – Украинаның оңтүстігіндегі Херсон облысы, Каховка ауданындағы қала. Нова Каховка 2022 жылдың ақпан айынан бері Ресей басып алуында. 2022 жылғы бағаланған халқы болды.

Нова Каховка – Днепр өзенінің шығыс жағалауындағы маңызды порты, Каховка су қоймасының төменгі ағысында орналасқан. Қала Каховский көпірінің Каховка су электр стансасы үстіндегі тірегінің бірін құрайды, екіншісі Берислав қаласында. Қала Солтүстік Қырым каналының бастауынан тікелей төмен орналасқан, бұл канал Қырым түбегін сумен жарақтандырады және каналдың бағытын бақылайтын орын деп айтуға болады. 2023 жылдың 6 маусымында бөгетті әдейі қиратты, нәтижесінде су қоймасының катастрофалық төгілуіне әкелді. Ол кезде бөгет Ресей әскерінің бақылауында болды, олар Украинаға басып кіргеннің алғашқы күндерінде оны басып алған.

Тарих

Клишеве деп аталатын ауыл 1891 жылы қазіргі Нова Каховканың орнында құрылған. Нова Каховка қаласы 1951 жылы бұрынғы Клишеве орнында Каховка су электр стансасының (КЭЭС) құрылысымен байланысты салынды. КХПП бөгеті Кеңес Одағының Коммунизмнің Ұлы құрылыс жобаларының бірі болды. Жаңа қала станса құрылысына қатысқан жұмысшыларды орналастыру үшін салынды. Оған Жоғарғы Кеңестің Президиумы алыс орналасқан Каховка қаласынан ерекшелеу үшін Нова Каховка, яки Жаңа Каховка деген ат берілді. 1- және 2-мектептер 1950 жылдың күзінде ашылды. 1951 жылдың 20 сәуірінде Карл Маркс көшесі, 31 мекенжайында алғашқы тұрғын үйдің іргетасы салынды, ал 30 мамырда ғимарат ашылды. Электр стансасы аяқталғаннан кейін көптеген жұмысшылар Нова Каховкада қалды. Гидроэлектр инженерлерінің 20 мың адамдық шағын қаласы ретінде қалуы жоспарланған Нова Каховка, Херсон облысының орталық орналасуы және арзан электр энергиясы, теміржол, автомобиль және су жолдарына қолжетімділігінің арқасында жоғары білікті және тәжірибелі халқынан асып, кең даму перспективаларына ие болды. Бұл Днепрдің сағасынан Припять өзеніне дейін үлкен тоннажды кемелерге мүмкіндік берді.

Ресейдің Украинаға басып кіруі

Украинадағы Нова Каховканың Ресейлік оккупациясы 2022 жылдың 24 ақпанында, оккупацияланған Қырымнан жасалған жарылыстар мен оқ ату арқылы басталды. Ресей әскерлері қала мен оның маңызды инфрақұрылымын, соның ішінде гидроэлектр станциясы мен каналын тез арада бақылауға алды. Қаладан қашып кетуге тырысқан бір отбасыны Ресей әскерлері электр станциясының бөгетінде атып тастады. Келесі бірнеше ай бойы қала Ресей күштерінің оккупациясы астында болды, халыққа про-ресейлік митингтер ұйымдастырылып, Ленин ескерткіші қайта ашылды. Украина әскерлері қарсылық көрсетіп, Ресейдің әскери бөлімдері мен оқ-дәрі қоймаларын жойды, бірақ Нова Каховкадағы Ресейлік присутствиесін тоқтатуға қол жеткізе алмады. 2023 жылдың 9 қаңтарында Ресейлік оккупациялық күштері бірнеше аудандық ауруханаларды жабуға бұйрық берді, ал 20 қаңтарда қалалық ауруханаға оқ жаудырды. Одан кейін минометтік шабуылдар күшейіп, электр қуаты ішінара үзіліп, тұрғын үйлерге зақым келді. 6 маусымда Каховка бөгеті бұзылып, кең ауқымды су тасқынына әкеп соқты, нәтижесінде жаппай эвакуация жүргізілді.

География

Қала құм көп болатын аймақта салынғандықтан, кейде оазис деп еске алынады. Қала салынып жатқанда, саябақтарды құмды топыраққа тікелей орналастыру үшін шөп әкелінді. Архитектуралық жоспарлар су қоймасының жағасын ескере отырып, көшелер мен алаңдарды үйлесімді ету мақсатында жасалды.

Экономика және көлік

Ново-Каховкадағы негізгі экономикалық қызметтер – инженерлік (электротехнология) және қуат өндіру. Қаланың жанында ірі Солтүстік Қырым каналы басталады, ол оңтүстік-батыс Херсон облысын және Қырымның бүкіл солтүстік бөлігін Днепр өзенінен сумен қамтамасыз етеді. Қала батыстағы Херсон мен шығыстағы Мелитополь арасында, Одессадан Дондағы Ростовқа дейінгі Е58 Еуропалық тас жолының жанында орналасқан. Қалада электрленбеген, бір рельстік темір жол, әуежай, Қара теңізге су жолы және Хаковка суқоймасының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан порт бар.

Қаланың көрікті жерлері

Степан Фальдзинский саябағы – арнайы қорғалатын табиғи аймақ. Ол Подóлиядан шыққан, туған жері Польша болған шаруа, Олешки құмдарындағы жасыл оазисті жасаған Степан Фальдзинскийдің есімімен аталады. Қала 1953-1955 жылдары бойчукист суретшілер тобы салған дәстүрлі украин ою-өрнектерімен жасалған "тастан кестеленген" сыртқы әрлеулерімен де танымал.

Мәдениет

Жаңа Каховканың басты мәдени орталығы – Мәдениет сарайы, онда жергілікті және көршілес аймақтардан келген шығармашылық топтар мен халық ансамбльдерінің тұрақты өнер көрсетулері өтеді. Жаңа Каховкада қала тарихына арналған тұрақты көрмесі бар жергілікті тарих мұражайы, шарап мұражайы, Анатолий Бахутаның үй-мұражайы, Альбин Гавдзинский атындағы өнер галереясы, кітапханалар, жазғы театр және "Жастар" кинотеатры (Кино сарайдың бөлігі) бар. Қалада үш саябақ, алаңдар, жағажайлар, серуендеу жолы, көптеген кафелер, түнгі клубтар, зообақ және ойын-сауық паркі орналасқан.

Спорт

Ново-Каховкада балалар мен жастарға арналған үш спорт мектебі, 21 спорт залы, 110 спорт алаңы, су спорты базасы және 13 теннис корты бар. Новокаховская теннис мектебі Украинадағы ең үздік мектептердің бірі болып саналады және оның түлектерінің арасында ерлер (Андрей Шашков, Максим Дубов, Сергей Ярошенко, Сергей Вергун, Александр Максимов және Дмитрий Билецкий) және әйелдер (Мотобол Наталья Билецкая, Юлиана Федак және Галина Фургайло) ойыншылары ғана емес, сонымен қатар жаттықтырушылар (Сергей Жицкий, Украинаның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, Сергей Короваико, Андрей Дубов, Тетяна Фургайло, Ольга Кушниренко және Анатолий Билецкий) да бар. «Энергия» қалалық стадионында мотобол және футбол сияқты танымал спорт түрлері өткізіледі. Мотоциклшілер 2001 жылғы Украина чемпионатында күміс жүлде алды, ал «Энергия Нова Каховка» футбол командасы 21 рет облыстық кубок пен 25 рет облыстық чемпионатты жеңіп алды. Нова Каховканың «Динамо» садақ ату кешені бір мезгілде 70 садақшыны қабылдай алады, ал қала Украина чемпионаты мен Украина кубогын садақ атудан жеңіп алды. Қалалық садақ ату командасы 2002 жылғы Украина чемпионатында сегізінші орынды иеленді. Қаланың белгілі садақшыларының қатарында Тамара Литерова, Вадим Резников, Людмила Аржанникова және Анастасия Павлова бар. Нова Каховка балалар мен жастар баскетбол бағдарламаларын дамытты, оған Дзюбенко Н. З. сияқты жаттықтырушылар көмектесті, оның шәкірттері облыстық жарыстарда қаланың намысын қорғады. Қаланың баскетболшылары Киев, Днепр, Черкассы, Одесса және Полтава қалаларының кәсіби командаларында ойнайды.

Медиа

Жаңа Каховкада бес апталық газет шығады: қалалық кеңес құрған "Новая Каховка" және жеке "Новые Диловы", "Ключи", "Днепровский проспект" және "Таврийский час" басылымдары. "Нова Каховка. City" – 2017 жылдың қазан айында Саңырау балаларды дамыту орталығы және "Або" жергілікті медиа даму агенттігі құрған онлайн-қалалық басылым. Қаладағы радио хабарларын тарату қызметін Новокаховка қалалық радио ұйымы жүзеге асырады.