Кіріспе

1972 жылы Дэвид Боуидің студиялық альбомы

«Зигги Стардуст пен Марстан келген жәндіктердің өрлеуі мен құлауы» (көбінесе «Зигги Стардуст» деп қысқартылады) — ағылшын музыканты Дэвид Боуидің 1972 жылғы 16 маусымда Ұлыбританияда RCA Records лейблы арқылы шыққан бесінші студиялық альбомы. Альбомның продюсерлері Дэвид Боуи мен Кен Скотт болды, ал сахнада Боуиге «Марстан келген жәндіктер» тобы — гитарист Мик Ронсон, басист Тревор Болдер және барабаншы Мик Вудманси қосылды. Жазба 1971 жылдың қарашасынан 1972 жылдың ақпанына дейін Лондонның Trident студиясында жасалды. «Зигги Стардуст» еркін концептуалды альбом және рок-опера ретінде сипатталады, ол Боуидің өзінің Зигги Стардуст атты кейіпкеріне арналған. Бұл — жақындап келе жатқан апаттан құтылу үшін жерге жіберілген, қияли андрогин және бисексуал рок жұлдызы. Оқиғада Зигги жанкүйерлердің жүрегін жеңіп алады, бірақ өзінің мақтанышқа беріліп, құлдырайды. Кейіпкерге Винс Тейлор сияқты көптеген музыканттар әсер етті. Альбомның тұжырымдамасының көп бөлігі әндер жазылғаннан кейін әзірленді. Глэм-рок және прото-панк музыкалық стиліне Iggy Pop, Velvet Underground және Marc Bolan ықпал етті. Әннің мәтінінде рок музыкасының жасалмалығы, саяси мәселелер, есірткіге тәуелділік, сексуалдық және жұлдыздық өмір туралы айтылады. Альбомның обложкасы монохром түсте түсіріліп, кейіннен өңделді, ол Лондонның «K. West» тері бұйымдары сататын дүкенінің алдында түсірілген. «Starman» синглынан кейін «Ziggy Stardust» UK Albums Chart тізімінде топ бестікке енді. Сынақшылар жағымды пікір білдірді, кейбіреулері музыкалық шешімдер мен тұжырымдаманы жоғары бағаласа, ал басқалары оны түсінуге қиналды. Альбом шыққаннан кейін көп ұзамай, Боуи 1972 жылдың шілде айының басында Британияның «Top of the Pops» бағдарламасында «Starman» әнін орындады, бұл оны танымал есімге айналдырды. Зигги кейіпкері келесі «Ziggy Stardust Tour» гастрольдік сапарда сақталды, оның концерттік жазбалары концерттік альбомдарда және концерттік фильмде пайда болды. Боуи «Aladdin Sane» альбомын «Зигги Америкаға барады» деп сипаттады. Кейінгі жылдары «Ziggy Stardust» Боуидің ең жақсы туындыларының бірі саналды және барлық уақыттағы ең ұлы альбомдардың көптеген тізіміне енді. Боуиде альбом негізінде музыкалық қойылым жасау туралы идеялар болды, бірақ бұл жоба іске аспады, ал идеялар кейін «Diamond Dogs» (1974) үшін пайдаланылды. «Ziggy Stardust» бірнеше рет қайта басылды және 2012 жылы 40 жылдығына орай қайта өңделді. 2017 жылы Конгресс кітапханасы оны «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танып, Ұлттық дыбыс жазбалар тізіміне енгізді.

Өмірбаян

1971 жылы ақпанда Америкадағы промо-турадан кейін Дэвид Боуи Англиядағы Хэддон-холлға оралды және әндер жаза бастады, олардың көпшілігі Америкадағы әртүрлі музыкалық жанрлардан шабыттанды. Ол үштен астам ондаған ән жазды, олардың көпшілігі оның төртінші студиялық альбомы "Hunky Dory" мен "Ziggy Stardust" альбомында пайда болды; олардың ішінде 1971 жылы ақпанда өмір сүруі қысқа болған "Arnold Corns" тобымен жазылған "Moonage Daydream" және "Hang On to Yourself" әндері бар, кейіннен олар "Ziggy Stardust" үшін қайта өңделді. "Hunky Dory" альбомының жұмысы 1971 жылы маусымда Лондондағы "Trident Studios" студиясында ресми түрде басталды. Жазу сессияларында кейін "Марстан келген жәндіктер" (Spiders from Mars) деп танылатын музыканттар қатысты – гитарист Мик Ронсон, басист Тревор Болдер және барабаншы Мик Вудманси. Кен Скотт, бұрын Боуидің екі алдыңғы альбомы мен "The Beatles" тобының инженері ретінде жұмыс істеген, продюсер болып тағайындалды. Сондай-ақ, сессияларда пианинода Рик Уэйкмен қатысты, ол альбомды аяқтағаннан кейін Боуидің "Spiders" тобына қосылу ұсынысынан бас тартып, оның орнына ағылшын прогрессивті рок тобы "Yes" тобының құрамына кірді. Вудмансидің сөзіне сәйкес, "Hunky Dory" мен "Ziggy Stardust" альбомдары дерлік бірден жазылып бітірілген, бірақ "Spiders" тобы "Hunky Dory" альбомындағы көптеген әндер концерттерге жарамсыз екенін түсінді, сондықтан оларға турда қолдануға болатын материалдарды қамтитын келесі альбом қажет болды. Боуидің менеджері Тони Дефрис "Mercury Records" компаниясымен келісімшартын аяқтағаннан кейін, Дефрис альбомды АҚШ-тағы көптеген лейблдерге, соның ішінде Нью-Йорк қаласындағы "RCA Records" компаниясына ұсынды. Лейблдің басшысы Деннис Кац жазбаларды тыңдап, фортепианодағы әндердің әлеуетін байқап, 9 қыркүйекте Боуимен үш альбомдық келісімшартқа қол қойды; "RCA" лейблі Боуи үшін он жылдық бойына өзінің лейблі болды. "Hunky Dory" альбомы 17 желтоқсанда шықты, сыншылардың өте жағымды пікірлерін алды, бірақ нашар сатылып, Ұлыбританияның альбомдар тізіміне енбеді, бұл ішінара "RCA" компаниясының нашар маркетингісіне байланысты болды; лейбл Скотттан Боуи келесі альбомы үшін имиджін өзгертпек екенін естігендіктен, оны қалай жарнамалау керектігін білмеді.

Жазу және өндіріс

Зигги Стардуст үшін ең алдымен жазылған ән – Рон Дэвистің "It Ain't Easy" кавер-нұсқасы, ол 1971 жылдың 9 шілдесінде жазылды. Алғашқыда Hunky Dory альбомында шығуға жоспарланған бұл ән сол альбомға қосылмады, соңынан Ziggy Stardust альбомына енгізілді. Hunky Dory шығаруға дайындық жүрген кезде, Ziggy Stardust-тың жазулары ресми түрде 1971 жылдың 8 қарашасында Trident студиясында басталды, Hunky Dory командасының Wakeman-сыз құрамы қолданылды. 2012 жылы Скотт: «Мен продюсер ретінде онымен бірге жазған төрт альбомымдағы вокалдың 95 пайызы алғашқы нұсқада жазылған» деді.

Шолу

Зигги Стардустың көтерілуі мен құлдырауы және Марстан келген жәндіктер Зигги Стардуст есімді бисексуалды ғарыштан келген рок супержұлдызы туралы. Бірақ Пол Тринка бұл опере емес, "бірге жиналған, кейіннен түсінікті ретпен өңделген суреттер жинағы" дейді. Кейіпкерлер андрогин болған. Мик Вудманси олардың киген киімдерінің "әйелдік сипатқа ие және өте әдепсіз" болғанын айтты. Ол сондай-ақ кейіпкерлердің сыртқы келбеті "біздің бүлікшіл көркемдік сезімдерімізге әсер еткенін" қосты. All About Jazz тобынан Ненад Георгиевски альбомның "биік өкшелі аяқкиім, түрлі-түсті көйлектер, әсем макияж және шектен шыққан сексуалдықпен" ұсынылғанын айтты. Боуи андрогин келбетті қалыптастырған, оны сыншылар мақұлдаған, бірақ көрермендер арасында әртүрлі реакция болған. Альбомның мәтіні рок музыкасының жасандылығы, саяси мәселелер, есірткіге тәуелділік, сексуалдық бағдары және жұлдыздық өмір туралы әңгімелейді. Стивен Томас Эрлвайн мәтінді "ұсақ-түйекке бөлінген, параноидалық" және "жасырап бара жатқан болашақты еске түсіретін" деп сипаттады. The Stooges прото-панк тобының әншісі Игги Поп, Velvet Underground әншісі және гитаристі Лу Рид; кейіннен Зигги Стардуст 1960 жылдардың джинсы мен хиппилерінен қашып құтылу ниетінен туғанын мәлімдеді. 2015 жылы Таня Старк Боуидің эзотерикаға деген танымал құштарлығы мен өзін "Юнгиан" деп тануына байланысты Зигги кейіпкері Карл Юнгтің ықпалымен жаралған неологизм болуы мүмкін деп болжады, грек және гностикалық Сизигия тұжырымдамалары андрогиния, еркек пен әйелдің бірігуі және аспан денелерінің одағы "бәлкім, "Сизиги" жұлдыз топырағы ретінде футуристикалық алхимиялық театр, "Біз қазір қайдамыз?" (2013) " деген сөздермен алдын ала хабар береді".

Әңгіме

Альбом начинается с песни "Five Years" (Пять лет); новостной репортаж сообщает, что до уничтожения Земли надвигающейся апокалиптической катастрофой осталось всего пять лет. Первые два куплета передают точку зрения ребенка, впервые услышавшего эту новость и оцепеневшего от осознания. В третьем куплете слушателю напрямую обращается голос, а персонаж Зигги Стардаст представляется косвенно. Затем слушатель слышит точку зрения множества персонажей, переживающих любовь перед надвигающейся катастрофой ("Soul Love" - Любовь души). Биограф Марк Шпиц обратил внимание на ощущение "доапокалиптической фрустрации" в этой композиции. Доггетт отметил, что после "панорамного видения" песни "Five Years", "Soul Love" предлагает более "оптимистичный" пейзаж, с бонго и акустической гитарой, указывающими на "сладкую зрелость". Зигги напрямую представляется в песне "Moonage Daydream" (Лунное мечтание), где он провозглашает себя "аллигатором" (сильным и безжалостным), "мамой-папой" (не имеющим гендерной принадлежности), "захватчиком из космоса" (инопланетным и фаллическим), "рок-н-ролльной шлюхой" и "розовой обезьяной-птицей" (гейский сленг для получателя анального секса). В песне "Starman" (Звездный человек) Зигги приносит послание надежды молодежи Земли через радио, спасение от инопланетного "Звездного человека", рассказанное от лица одного из молодых людей, услышавших Зигги. "Lady Stardust" (Леди Стардаст) представляет собой незаконченную историю, в которой, по словам Доггетта, "нет намека на развязку, кроме смутной ауры меланхолии". Зигги вспоминается аудиторией с использованием местоимений "он" и "она", что демонстрирует отсутствие гендерной определенности. Затем Зигги смотрит на себя в зеркало, размышляя о том, каково это - стать "рок-н-ролльной звездой" и будет ли все это "стоить того" ("Star" - Звезда). В песне "Hang On to Yourself" (Держись за себя) Зигги выставляется перед толпой. Композиция подчеркивает метафору о том, что рок-музыка переходит от секса к удовлетворению и обратно к сексу; Зигги планирует отказаться от сексуального оргазма ради шанса на звездность, что в конечном итоге приводит к его падению. "Ziggy Stardust" (Зигги Стардаст) является центральной частью повествования, представляя собой полную "хронологию от рождения до смерти" Зигги. Он описывается как "хорошо сложенный, белоснежный, смуглый мужчина, играющий на левой руке на гитаре", который достигает славы со своей бэк-группой Spiders from Mars (Пауки с Марса), но позволяет своему эго взять над ним контроль, эффективно отчуждая своих поклонников и теряя своих товарищей по группе. Георгиевски считает, что запись отражает интерес Боуи к "театру, танцам, пантомиме, кабуки, кабаре и научной фантастике". "Ziggy Stardust" и "Suffragette City" (Город суфражисток). Отсылки к "Over the Rainbow" (Волшебник страны Оз) из фильма 1939 года ("Starman") и The Velvet Underground ("Suffragette City" и "Velvet Goldmine" - Бархатная золотая жила). Изображение было перекрашено иллюстратором Терри Пастором, партнером в дизайн-студии Main Artery в Ковент-Гардене, вместе с давним другом Боуи Джорджем Андервудом. И Уорд, и Андервуд создали обложку и оформление для альбома "Hunky Dory" (Причудливый мальчик). Типография, первоначально нанесенная на исходное изображение с помощью Letraset, была обработана Пастором аэрографом в красном и желтом цветах и украшена белыми звездами. Пегг отметил, что, в отличие от многих обложек альбомов Боуи, на которых изображены крупные планы Боуи в студии, на обложке "Ziggy Stardust" Боуи находится почти на переднем плане. Пегг описывает снимок так: "Боуи (или Зигги) [стоит] как миниатюрная фигура, затерянная в убогом городском пейзаже, освещенном уличным фонарем, окруженном картонными коробками и припаркованными машинами". Боуи также держит гитару Gibson Les Paul, которой владел Марк Притчет, гитарист Арнольда Корнса, и на которой Притчет использовал для записи "Moonage Daydream" и "Hang On to Yourself". Подобно обложке "Hunky Dory", комбинезон и волосы Боуи, которые в то время все еще были его естественного коричневого цвета, были искусственно перекрашены. Пегг считает, что это создает впечатление, что "гость, сжимающий гитару", прибыл из другого измерения или мира. Фотография была сделана во время фотосессии 13 января 1972 года в студии Уорда на Хеддон-стрит в Лондоне, недалеко от Риджент-стрит. Предложив сделать фотографии снаружи до потери естественного света, Spiders from Mars решили остаться внутри, а Боуи, больной гриппом, вышел на улицу, как раз когда начался дождь. Не желая уходить далеко, он стоял у дома меховщиков "K. West" по адресу 23 Heddon Street. По словам Канна, "K" обозначает Конн, фамилию основателя компании Генри Конна, а "West" указывало на то, что она находится на западе Лондона. Вскоре после того, как "Ziggy Stardust" стал огромным успехом, директора "K. West" были недовольны тем, что название их компании появилось на поп-альбоме. Юрист "K. West" написал письмо в RCA, в котором говорилось: "Наши клиенты - меховщики с высокой репутацией, обслуживающие клиентов, как правило, далеких от мира поп-музыки. Наши клиенты, безусловно, не желают ассоциироваться с мистером Боуи или этой записью, поскольку может быть предположено, что существует какая-либо связь между фирмой наших клиентов и мистером Боуи, что, безусловно, не соответствует действительности". Однако напряженность ослабла, и компания вскоре привыкла к туристам, фотографирующимся на пороге. "K. West" переехала с Хеддон-стрит в 1991 году, и вывеску сняли; по словам Пегга, это место остается популярным "местом паломничества" для поклонников Боуи. Боуи сказал о вывеске: "Как жаль, что эту вывеску [сняли]. Люди вкладывают в нее слишком много смысла. Они думали, что 'K. West' должно быть каким-то кодом для 'квеста'. Она приобрела все эти мистические оттенки". На задней обложке оригинальной виниловой пластинки содержалась инструкция "To be played at maximum volume" (Воспроизводить на максимальной громкости) (стилизованная заглавными буквами). Обложка была одной из десяти, выбранных Royal Mail для набора почтовых марок "Classic Album Cover" (Классическая обложка альбома), выпущенных в январе 2010 года. В марте 2012 года The Crown Estate, владеющая Риджент-стрит и Хеддон-стрит, установила памятную коричневую табличку под номером 23 на том же месте, где на обложке фотографии находилась вывеска "K. West". На церемонии открытия присутствовали Вудменси и Болдер; ее открыл Гэри Кемп. Эта табличка была первой, установленной The Crown Estate, и является одной из немногих табличек в стране, посвященных вымышленным персонажам.

Шығару және жылжыту

Боуи сыртқы келбетін Зигги кейіпкеріне өзгертуге дейін, Melody Maker журналының журналисі Майкл Уоттспен сұхбаттасып, өзінің гей екенін мәлімдеді. 1972 жылғы 22 қаңтарда «О, әдемі нәрсе» деген тақырыппен жарияланған бұл жаңалық Ұлыбритания мен Америкада кеңінен таралды, бірақ Пеггтің сөзіне сүйенсек, бұл жариялау кейінгі уақыттағы бағалаулармен салыстырғанда осыншалықты маңызды болған жоқ. Дегенмен, Боуи екі елде де гей-икона ретінде қабылданып, Gay News журналы оны «Британиядағы ең үздік рок музыканты» және «гей-роктың» «әсерлі өкілі» деп сипаттады. Дефрис бұл жаңалыққа «оқшаланған» болса да, Скотт Дефрис бастапқыда осыны жарнама мақсатында пайдалануды көздегенін сендірді. Каннның мәлімдемесіне сәйкес, Боуидің сексуалды бағыты туралы күмәнділік оның гастрольдік кестесіне, жаңа альбомына және «John, I'm Only Dancing» синглына басылымдардың назарын аударды. RCA 1972 жылғы 28 сәуірде «Starman» синглын «Suffragette City» әнімен бірге шығарды. Сингл керемет сатылым көрсетпесе де, тұрақты сұранысқа ие болды және көптеген жағымды пікірлер алды. Боуи, The Spiders және клавишші Никки Грэм алдағы альбомды насихаттау мақсатында 15 маусымда Granada балалар музыкалық бағдарламасы Lift Off with Ayshea-да орындады, оны Ayshea Brough жүргізді. Ziggy Stardust Ұлыбританияда бір күннен кейін, 16 маусымда жарық көрді. Кейбір дереккөздер шығарылым күнінің 6 маусым 1972 жыл екенін көрсетеді. 2015 жылы Боуидің ресми сайты RCA менеджерінен алынған хатты тапты, онда шығарылым күні 16 маусым деп көрсетілген. Бұл өнерлең Боуидің поп-икона ретіндегі беделін нығайтуға көмектесті. Бакли былай деп жазады: «Көптеген жанкүйерлер Боуидің барлық туындыларына деген құмарлықтарын осы Top of the Pops-тағы өнерлеңімен байланыстырады». Бұл өнерлең көптеген британдық балалар үшін есімде қалған сәт болды. 1974 жылғы 11 сәуірде «Rebel Rebel» әнінің жалғасын күткен RCA компаниясы «Rock 'n' Roll Suicide» әнін кешіктіріп, сингл ретінде шығарды. Бакли бұл әрекетті «ақша табуға бағытталған» деп сипаттайды. 1972 жылдың соңында альбом қайтадан хит-парадқа енді. 1972 жылдың соңына дейін альбом Ұлыбританияда 95 968 дана сатылды. Ол 1973 жылдың ақпан айында хит-парадта бесінші орынға жетті. Канадада альбом 59-орынға жетіп, 27 апта бойы хит-парадта болды. Альбом 1981 жылғы 31 қаңтарда Ұлыбритания хит-парадына оралды, Боуидің шабыттандырған Жаңа Романтика дәуірінде 73-орынды иеленді. 2016 жылы Боуи қайтыс болғаннан кейін альбом АҚШ Billboard 200 хит-парадында жаңа рекордтық 21-орынға көтерілді. Ол бүкіл әлемде шамамен 7,5 миллион дана сатылды, бұл Боуидің ең көп сатылған екінші альбомы.

Сыни қабылдау

Шығарылғаннан кейін «Зигги Стардустың өрлеуі мен құлдырауы және Марстан келген жәндіктер» альбомы замандас сыншылардан көбінесе жай ғана пікірлер алды. New Musical Express (NME) журналының Джеймс Джонсон альбомның бұрынғы шығармаларына қарағанда «біршама көңілсіздік» сезілгенін айтты және әндерін «жақсы» деп сипаттады. Уоттс Melody Maker журналында «Зигги Стардустың» «жақсы анықталған сюжеті жоқ» болғанымен, «ерекше әндері мен поп-жұлдыз болудың қыр-сырына сілтемелердің барлығы бірге алып қарағанда, өмірбаяндық драманың күшті сезімін береді» деді. Rolling Stone журналындағы Ричард Кромлен альбомның жақсы екенін ойлады, бірақ оның стилі ұзаққа соқпауы мүмкін деп сақтықпен айтты: «Оның тағдыры 'драг-рок' синдромымен бірге өрлеп, құлауына қарамастан, біз оның сәттілігі үшін қысқа ғана дұға етейік». Кейбір сыншылар альбомды жоғары бағалады. Circus журналының авторы альбомды «басынан аяғына дейін керемет қарқынды және еңбекке толы дизайнмен» сипаттап, оны «талантының таңғажайып туындысы» деп атады. The Philadelphia Inquirer газетінің Джек Ллойд альбомды мақтаса, «Дэвид Боуи – бүгінгі күннің ең шығармашыл және тартымды авторларының бірі» деді. The Evening Standards журналының Эндрю Бейли әндердің жазылуына, орындалуына, өндірісіне және «опералық» музыкасына ризашылық білдірді. Роберт Хилберн Лос-Анджелес Таймс газетінде «Зигги Стардусты» The Who-ның «Томми» (1969) альбомымен салыстырып, музыканы «керемет, білімді және қиялдағыш» деп сипаттады. Phonograph Record журналының Жон Тивен альбомды мақтап, оны «жетістіктердің салдары» деп атады, онда ешқандай толтыру тректері жоқ. Ол Боуиді «рок музыкасындағы ең ерекше тұлғалардың бірі» деп атады және егер Боуи «Зигги Стардустың дәрежесіндегі» жұлдызға айналса, оған лайық екенін айтты. Creem журналында Дейв Марш «Зигги Стардусты» Боуидің сол кезге дейінгі ең жақсы альбомы деп санап, «Ол осы жерде ұзақ тұрмайды деп ойламаймын» деді. Кейіннен Creem журналы осы альбомды жыл соңындағы тізімінің жоғарғы сатысына қойды. Ал New York Sunday News газетінің Лилиан Роксон «Зигги Стардусты» Rolling Stones-тың «Exile on Main St.» альбомынан жоғары бағалап, жылдың ең жақсы альбомы деп таныды және Боуиді «жетістіктердің Элвисі» деп атады. Дегенмен, альбомға қатысты жағымсыз пікірлер де болды. Sounds журналының авторы «Hunky Dory» альбомын мақтағанмен, былай деді: «Егер осы альбомның көп бөлігі сазгердің туындысы болса, өкінішті болар еді». The Times газетінде жазған Ричард Уильямс кейіпкердің тек көрсету үшін жасалғанын және Боуидің «оны шын мәнінде айтпайтынын» айтты. Oz журналының Ник Кент альбомды тұтастай алғанда ұнатса да, Зигги Стардустың кейіпкерінің толыққанды келмейтінін сезінді, Боуидің «өзін асыра бағалап алғанын» мәлімдеді. Доггеттің айтуынша, бұл Боуидің бұрынғы альбомдарындағы «тығыз, философиялық әндерін» ұнатқан сыншылардың жалпы пікірі болды, себебі олар Зигги Стардустың «мифологиясына» қатыса алмады.

Тур

Боуи Зигги Стардастты насихаттау үшін гастрольдерге шықты. Бірінші кезең Ұлыбританияда басталды және 1972 жылдың 29 қаңтарынан 7 қыркүйегіне дейін жалғасты. Сол жылдың 10 ақпанында Толворттағы «Тоби Джаг» пабындағы концерт өте танымал болды, ол оны жұлдыздыққа көтеріп, Бакли айтқандай, «Боуи культін» құрды. Боуи турне бойы Зигги кейіпкерін сақтап қалды. Оның актерлік өнерге құштарлығы музыкасы үшін жасаған кейіпкерлеріне толыққанды енуіне әкелді. Ұзақ уақыт бойы бір рөлді сомдағаннан кейін, Зиггиді сахнадан тыс өміріндегі тұлғасынан ажырату мүмкін болмады. Боуи Зиггидің «маған жылдар бойы тыныш бермегенін» айтты. «Сол кезде менің мінезім де өзгерді. Бұл өте қауіпті болды. Мен шынымен де ақыл-есімнің сау екеніне күмәндана бастадым». 1972 жылдың қыркүйегінде Америкаға келгеннен кейін ол «Ньюсуик» журналына өзі мен Зиггинің арасын ажырата алмай бастағанын айтты. Зигги оның мансабын анықтайды деп қорқып, Боуи жаңа альбомы үшін, «Аладдин Сане» (1973) үшін жаңа бейне жасады, ол негізінен 1972 жылдың желтоқсанынан 1973 жылдың қаңтарына дейін турның кезеңдері арасында жазылды. Боуи «Зигги Америкаға барады» деп сипаттаған «Аладдин Сане» Зигги турының басында Америкаға саяхаттап, жазған әндерін қамтыды. «Аладдин Сане» кейіпкері бұрынғыдай оптимистік емес, керісінше, агрессивті жыныстық қатынастар мен есірткіге құмарлық танытты. «Аладдин Сане» альбомы Боуидің Ұлыбританиядағы бірінші нөміріне ие болды. Тур 18 айға созылып, Солтүстік Американы аралады, содан кейін «Аладдин Сане» альбомын насихаттау үшін Жапонияға барды. Турдың соңғы концерті 1973 жылдың 3 шілдесінде Лондонның «Хаммерсмит Одеон» сарайында өтті. Осы концертте Боуи кенеттен бұл шоудың «біз ешқашан ойнамайтын соңғы концерт» болатынын жариялады, кейіннен ол Зигги Стардаст бейнесінен қанағаттанбағанын білдірді. Бұл қойылымды режиссер Д.А. Пеннебейкер деректі фильм мен концерттік фильмде түсірді, ол 1979 жылы көрсетілді және 1983 жылы «Ziggy Stardust and the Spiders from Mars» деген атпен коммерциялық түрде шығарылды, оған «Ziggy Stardust: The Motion Picture» саундтрек альбомы қоса берілді. Көптеп көшірілгеннен кейін, 1972 жылдың 20 қазанында Калифорния штатының Санта-Моника қаласында өткен концерт 2008 жылы «Live Santa Monica '72» деген атпен ресми түрде жарық көрді.

Басқа жобалар

Зигги Стардусты жазған кезде Боуи "Suffragette City" әнін Mott the Hoople тобына ұсынды, олар тарап кетудің алдында тұрған еді, бірақ олар бас тартты. Сондықтан Боуи олар үшін "All the Young Dudes" атты жаңа ән жазды. Боуи продюсерлік жасаған топ 1972 жылдың мамырында осы әнді жазбаға түсірді. Боуи сондай-ақ әннің атымен аталған топтың бесінші альбомын шығарды. Боуи бұл әнді Зигги Стардуст турнесінде орындап, "Aladdin Sane" сессиялары кезінде өзінің нұсқасын жаздырды. Турне Боуидің психикалық денсаулығына зиян келтірді; ол оның ұзақ жылдар бойы кокаинге тәуелді болуының басталуын білдірді. Осы кезеңде ол тағы да бірнеше жобалармен айналысып, шаршауын күшейтті. 1972 жылдың тамызында ол Лондонда Ронсонмен бірге Лу Ридтің "Transformer" альбомын турнелік міндеттемелері арасында продюсерлік етіп шығарды. Екі айдан кейін ол АҚШ-тағы алғашқы турнесі кезінде Голливудта The Stooges тобының 1973 жылғы "Raw Power" альбомын микстейді; Боуи топтың вокалисі Игги Поппен дос болған еді. 1973 жылдың қарашасында Боуи "Rolling Stone" журналы үшін жазушы Уильям С. Берроузбен сұхбаттасты. Ол Зигги Стардустқа негізделген мюзикл туралы айта келіп: "Онда қырық көрініс бар, егер кейіпкерлер мен актерлер осы көріністерді жаттап алып, спектакль күні түстен кейін оларды шапкаға салып, араластырсақ және көріністер қандай шықса, соны орындасақ, өте жақсы болар еді" деді. Пеггтің "кері қадам" деп санаған мюзикл іске аспады, бірақ Боуи оның үшін жазған екі әнін – "Rebel Rebel" және "Rock 'n' Roll with Me" – 1974 жылғы "Diamond Dogs" альбомына енгізді.

Табысы мен мұрасы

Зигги Стардуст – Боуидің шығармашылығындағы маңызды өткел саналады. Хоскинс Зигги кейіпі арқылы Боуидің «глэм-рокты Свиттің тіпті түсіне кірмейтін деңгейге жеткізгенін» айтты. 2002 жылы BBC Music-тен Криc Джонс Боуи осы альбом арқылы «нағыз заманауи поп-жұлдыздың» үлгісін жасады, оған дейін теңдесі жоқ еді деп мәлімдеді. Баухаус ағылшын готикалық рок тобының мүшелері топ құрылғанға дейін Боуидің "Starman" әнін Top of the Pops бағдарламасында орындағанын көріп, бұл олардың өміріндегі «маңызды және терең өзгеріс болды» деп еске алады. Содан бері топ Боуиді құдай санап, 1982 жылы «Ziggy Stardust» әнін каверледі. 2004 жылы бразилиялық әнші Сеу Хорхе Боуи әндерінің бес кавер-версиясын, олардың үшеуі Зигги Стардуст альбомынан, Стив Зиссумен бірге түсірілген «The Life Aquatic» фильмінің саундтрегіне енгізді. Кейін Хорхе осы әндерді «The Life Aquatic Studio Sessions» жеке альбомы ретінде қайта жазды. Альбомның сырт жағында Боуи: «Егер Сеу Хорхе менің әндерімді португал тілінде орындамағанда, оларға оның сыйлаған жаңа деңгейдегі әдемілікті естімеуші едім» деп жазды. 2016 жылы Хорхе Боуи әндерінің португал тіліндегі каверлерін желкенді қайық пішіндес экрандардың алдында орындап, гастрольдік сапар жасады. Музыкант Саул Уильямс 2007 жылы шығарған альбомын The Inevitable Rise and Liberation of NiggyTardust! деп атады. 2017 жылдың маусым айында Зигги Стардусттың құрметіне жойылған сұрпақтардың бір түрі Archaeoteleia astropulvis деп аталды («астропульвис» латын тілінде «жұлдыз шаңы» деген мағынаны білдіреді).

Қайта бағалау

Ziggy Stardust кейіннен сыншылардың жоғары бағасына ие болды және ең маңызды рок-альбомдардың бірі ретінде танылды. 2002 жылы Ziggy Stardust альбомының 30 жылдығына арналған нұсқасын қарап шыққан Record Collector журналынан Дарил Ислиа осы альбомды "ұлы жұмыс" деп атады, Spiders тобының қолдауын жоғары бағалады және оның мәдени әсерін атап өтті. Джонс 30 жыл өткен соң рок музыкасындағы альбомның маңыздылығын айта келіп, Скотт пен Spiders тобын альбомның қадір-қасиетін арттырған факторлар ретінде атады, оны осы топтың шығармашылығы мен жетістіктерінің "шыңы" деп есептеді. 40 жылдығына толуына орай, PopMatters журналынан Джордан Блум былай деп жазды: "Ziggy Stardust 1972 жылы революциялық альбом болғанын түсіну оңай, және ол бүгінгі күнге дейін жанды, маңызды және әдемі". 2015 жылы Pitchfork журналынан Дуглас Вольк оның тұтас концепциясы дұрыс емес болғанымен, ол әлі де керемет тректер жинағы болып табылады, "үлкен рифтермен және одан да үлкен тұлғалармен толы" деп мәлімдеді.

Рейтингтер

Зигги Стардуст пен Марстан келген жәндіктердің көтерілуі мен құлдырауы көптеген басылымдардың барлық уақыттағы ең үздік альбомдардың тізімдерінде жиі кездеседі. 1987 жылы, 20 жылдығын тойлағанда, Rolling Stone журналы оны "Соңғы жиырма жылдың 100 ең жақсы альбомы" тізімінде алтыншы орынға қойды. 1997 жылы Ziggy Stardust Ұлыбританияда өткізілген Music of the Millennium сауалнамасында барлық уақыттағы 20-шы ең ұлы альбом деп танылды. Ол ағылшын жазушысы Колин Ларкиннің "All Time Top 1000 Albums" кітабының екінші және үшінші басылымдарында сәйкесінше 11-ші және 27-ші орындарға ие болды. Екінші басылымда ол былай деді: "Зигги Стардустың бейнесін қалыптастырған рок-жұлдыздық тұлға мен әлсін жүрек жаратылыстың үйлесімі, бәлкім, [Боуидің] ең керемет туындысы болды". 2003 жылы Rolling Stone журналы оны "Барлық заманның 500 ең ұлы альбомы" тізімінде 35-ші орынға орналастырды. 2012 жылғы жаңартылған тізімде ол сол позициясын сақтап, 2020 жылы 40-шы орынға көтерілді. 2004 жылы ол Pitchfork журналының 1970-жылдардың 100 ең жақсы альбомы тізімінде 81-ші орынды алды, ал Ultimate Classic Rock 2015 жылы оны 1970-жылдардың 100 ең жақсы рок-альбомдарының ұқсас тізіміне қосып, оны "ұлы миф жасаудың шеберлігі" деп сипаттады. 2006 жылы Q журналының оқырмандары оны барлық уақыттағы 41-ші ең жақсы альбом деп таныды, ал Time журналы оны барлық уақыттың 100 ең жақсы альбомының бірі деп таңдады. 2013 жылы NME журналы альбомды барлық уақыттың 500 ең ұлы альбомы тізімінде 23-ші орынға қойды, осылай деп жазды: "Зигги Стардусттың әні бастауынан соңына дейін назар аударуды талап етеді". Альбом Роберт Димеридің "Өлмей тұрып тыңдауыңыз керек 1001 альбом" кітабының 2018 жылғы басылымына да енді. 2017 жылдың наурыз айында альбом АҚШ Ұлттық жазба сақтау кеңесінің шешімімен Ұлттық жазба тіркеліміне енгізіліп, американдық өмірде маңызды мәдени, тарихи немесе эстетикалық әсер еткен дыбыс жазбасы ретінде танылды.

Қайта шығарылғандар

Ziggy Stardust алғаш рет 1984 жылғы қарашада RCA компаниясы арқылы CD форматында жарық көрді. Кейін доктор Тоби Маунтин альбомды түпнұсқалық жазбалардан Rykodisc үшін Саутборо, Массачусетс штатындағы Northeastern Digital Recording студиясында қайта өңдеді. 1990 жылғы 6 маусымда қайта шығарылған нұсқасына бонус тректер қосылды. Ол Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде төрт апта бойы болды, ең жоғары көрсеткіші 25-орынды құрады. 2002 жылғы 16 шілдеде EMI/Virgin екі дискілі нұсқасын шығарды. Бұл 30 жылдық мерекелік 2CD басылымдар сериясының біріншісі болды, және оның бірінші дискісінде жаңадан қайта өңделген нұсқасы орналасқан. Екінші дискіде он екі трек болды, олардың көпшілігі 1990-1992 жылдарғы қайта шығарылымдарда бонус тректер ретінде бұрыннан CD форматында жарық көрген. "Moonage Daydream" трекіне жасалған жаңа микс 1998 жылғы Dunlop телеарнасының жарнамасы үшін дайындалды. 2012 жылғы 4 маусымда EMI/Virgin "40 жылдық мереке" атты нұсқасын шығарды. Бұл басылымды Trident Studios студиясының инженері Рей Стафф қайта өңдеді. 2012 жылғы қайта өңдеу CD форматында, сондай-ақ винил және DVD-нің шектеулі саны бар арнайы нұсқасында қолжетімді болды, онда жаңа қайта өңдеу LP дискісінде, ал DVD Audio дискісінде Скотттың 2003 жылғы ремикстері (5.1 және стерео микстері) орналасқан. Соңғысында "Moonage Daydream" (инструментальді нұсқасы), "The Supermen", "Velvet Goldmine" және "Sweet Head" тректеріне жасалған 2003 жылғы бонустық Скотт ремикстері де бар. Альбомның 2012 жылғы қайта өңдеуі және 2003 жылғы ремиксі (тек стерео миксі) 2015 жылғы 25 қыркүйекте жарық көрген Parlophone компаниясының Five Years (1969–1973) қорап жинағына енді. Альбом 2012 жылғы қайта өңдеуімен бірге 2015-2016 жылдары CD, винил және цифрлық форматтарда қайта шығарылды. Parlophone жеке LP дискісін 2016 жылғы 26 ақпанда 180 граммдық винилде шығарды. 2017 жылғы 16 маусымда Parlophone альбомды алтын винилге басылған, шектеулі саны бар LP ретінде қайта шығарды. 2022 жылғы 17 маусымда Parlophone альбомның 50 жылдығын атап өту үшін винилдік диск және жартылай жылдамдықпен өңделген нұсқаларын қайта шығарды. Екі жыл өткен соң, лейбл "Waiting in the Sky" альбомын, "Starman" трегі жазылғанға дейін жасалған трек тізіміне негізделген альбомның балама нұсқасын 2024 жылғы Record Store Day үшін шығаруды жариялады. Сол жылы Parlophone Боуидің Ziggy Stardust кезеңін көрсететін бес дискілі қорап жинағын шығарады, онда демо, студиялық жазбалардан сыртқы материалдар және тікелей орындаулар сияқты әртүрлі жарияланбаған тректер болады. "Rock 'n' Roll Star!" жинағы 14 маусымда жарық көреді.