Кіріспе

Руандадағы кофе өндіретін аймақ.

Мараба – Бразилияның Пара штатындағы муниципалитет. Оның ең маңызды географиялық ерекшелігі – тарихи қала орталығының жанындағы екі ірі өзеннің – Итакайунас және Токантинс өзендерінің қосылатын жері, ғарыштан қарағанда "Y" әрпін құрайды. Қала негізінен бес тас жолмен байланысқан алты қалалық орталықтан тұрады. Мараба – Пара штатының халқы ең көп мекендейтін төртінші муниципалитеті, 2020 жылғы IBGE деректері бойынша шамамен 283 542 тұрғыны бар, сондай-ақ Пара штатының ең ірі ЖІӨ-сінің төртіншісі, 2010 жылғы IDESP деректері бойынша 1 543 254,34 АҚШ доллары. Бұл Параның оңтүстігіндегі саяси, әлеуметтік және экономикалық дамудың негізгі орталығы және Бразилиядағы ең серпінді муниципалитеттердің бірі. Мараба стратегиялық жағдайда орналасқан және одан бес тас жол өтеді. Сондай-ақ, қалада порт, әуежай және теміржол бар үлкен логистикалық инфрақұрылым бар. Муниципалитетте өсіп келе жатқан өнеркәсіптік парк бар. Марабаның кең ауыл шаруашылығы шекарасындағы маңызды сала – темір өнеркәсібі. Мараба сонымен қатар дамыған сауда және қызмет көрсету секторына ие. Марабаның ерекшелігі – оның түрлі халықтары мен мәдениеттерінің үйлесімділігі, бұл қаланың "Араласу ұлы" деген лақап атына сай келеді.

Этимология

"Мараба" сөзі жергілікті "Майр Аба" сөзінен туындаған, ол "ақ нәсілді адамнан туған жергілікті әйелдің ұлы" деген мағынаны білдіреді. Ақын Гонсалвес Диастың Франсиско Сильва саудагеріне арналған өлеңі "Casa Marabá" (Мараба үйі) деген коммерциялық атауға шабыттандырды. Бұл Токантинс өзенінің жағасында орналасып, түрлі тауарлар мен қызметтерді алмасу үшін стратегиялық сауда орталығы болып қызмет етті.

Тарих

Итакайунас өзенінің алабындағы қоныстану қаланың қалыптасуына маңызды әсер етті, себебі бұл аймақ кейіннен 16 ғасырда португалдықтар тарапынан отарлауға ұшыраса да, шамамен 300 жыл бойы тұрақты түрде қоныстанған адамдарсыз болып келді. Тек 1894 жылы ғана бұл жерге қоныс аударушылар орналасты.

Колонизация

1894 жылы Мараба аумағын отарлауға алғаш рет Солтүстік Гойас провинциясындағы, әсіресе Боа-Виста қаласындағы саяси партизандардан қашып келген саяси көшбасшылар қатысты. Ол көшбасшылардың бірі Карлос Леитао болды. Ол тобымен Гран-Пара провинциясының оңтүстік-шығысына сапар шегіп, 1894 жылдың желтоқсан айында Итакайунас өзенінің төменгі ағысында алғашқы лагерін құрды. Токантинс өзенінің сол жағалауында, басқа лагерден шамамен 10 км қашықтықта, Карлос Леитао "Бурго до Итакаюна" деп атаған тұрақты ауыл салынды. Бірнеше айдан кейін "Бургоның Итакаюна" аймағында резеңке латексін өндіру жұмыстары басталды. 1895 жылы Карлос Гомес Леитао Гран-Пара провинциясының президенті Хосе Пейс де Карвальходан тропикалық аурулармен күресуге арналған дәрі-дәрмектермен қатар, резеңке өндіру және сатуға қаржы сұрады. Қаржы алу үшін Карлос Леитао Бургоның Итакаюна және оның төңірегіндегі кішкентай елді мекенде резеңке өндіру туралы ақпарат таратты. Сонымен бірге, Бурго ауылына резеңке өндірушілер, балықшылар және аңшылар қоныстанған жерде халық саны күрт өсті.

Понтал до Итакайунның негізі

Саудагер Франсиско Коэльо да Силва Рио-Итакайунас өзенінің төменгі ағысындағы аймаққа алғаш қоныс тепкен адам болды, бұл "Понтал до Итакайуна" (Итакайунаның Понталы) ауылының құрылуы үшін өте маңызды болды. Франсиско Сильваның Итакайунаның Понтал ауылына бару мақсаты, аймақта жиналған каучук сатуға ниеттенген каучук шаруаларымен келіссөздер жүргізу еді.

Муниципалитеттің құрылуы

Мараба ауылының экономикасы АҚШ және Еуропа нарықтарына резеңке мен бразилия жаңғағын экспорттауға негізделген өндіріс базасының арқасында едәуір өсті. Экономикалық маңыздылығы саяси жағдайларға әсер еткендіктен, 1908 жылдан 1909 жылға дейін Марабада "Револта дос Галегос" (Галициялықтар көтерілісі) деп аталатын ірі көтеріліс болды. Көтеріліс Баиао округінен саяси автономия беруді, резеңкеге төленетін төмен бағаны және жаңғақ пен резеңке жинауға берілетін несиелердің жоғары пайыздық сымқысын талап етті. Мараба көтерілісіне жауап ретінде Грао-Пара провинциясының үкіметі азаттық талаптарын қанағаттандырмады. Алайда, жергілікті қоғамның күшті қысымы мен ықпалы провинциялық үкіметті Мараба муниципалитетін құру бойынша келіссөздерді бастауға мәжбүр етті. 1970 жылы қала Ұлттық қауіпсіздік аймағы деп жарияланды (Бұл Бразилияның орталық үкіметіне тікелей араласуға рұқсат беретін құқықтық жағдай), және бұл жағдай 1985 жылы Бразилияның әскери диктатурасы аяқталғанға дейін сақталды. 1970 жылы "Programa de Integração Nacional" (Ұлттық интеграция бағдарламасы) іске қосылды, ол басқалармен қатар Транс-Амазонка тас жолын салуды көздеді, оның бірінші бөлігі 1971 жылы ашылды, сонымен қатар Марабада Ұлттық отарлау және аграрлық реформа институтының бөлімшесі құрылды.

1980 жылдар

1980 жылы Токантинс өзенінің деңгейі 17,42 метрге көтерілген кезде қала тарихындағы ең ірі су тасқынына ұшырады. Осының салдарынан қаланың кеңею жоспары қайта жасалды, «Cidade Nova» (Жаңа қала) және «Nova Marabá» (Жаңа Мараба) қалалық аймақтарының құрылысы жоспарланды, бұл «Velha Marabá» (Ескі Мараба) дәстүрлі қалалық айматына зиян келтірді. Он жылдық ішінде «São Félix» (Сан Феликс) және «Morada Nova» (Жаңа Морада) сияқты жаңа қалалық аудандар пайда болды. 1984 жылы Мараба операциялық орталығы болып табылатын Карахас темір жолы пайдалануға берілді; 1988 жылы шойын өндіру үшін алғашқы екі болат зауыты жұмыс істей бастады. 1987 жылы Сент-Бонифаций трагедиясы деп белгілі болған қақтығыс болды. Бұл шайқас Бразилия армиясының қолдауымен Сера Пелада шахтерлері мен Пара штатының әскери полициясы «Polícia Militar» батальоны арасында өтті. Трагедияға дейін болған оқиға – Марабаның аралас көпіріне кіруді тоқтату арқылы Сера Пелада кенішінің қайта ашылуын және кен орнының тереңдетілуін талап ету болды. Көпірді ашу үшін полиция батальоны жіберілді, бірақ олар наразылық білдірушілерді таратуға мәжбүрлеу үшін оқ атып, оларды кері шегіндірді. Ресми мәліметтер бойынша, қақтығыста тоғыз адам қаза тапты. Муниципалитет құрамына 1989 жылы құрылған қатаң қорғалатын Тапирапе биологиялық қорығының бір бөлігі кіреді.

Соңғы деректер

2008 жылы Марабаның өнеркәсіптік паркі болат өндірісінің басталуымен өркендеп, ең жоғары деңгейге жетті. Бірақ сол жылы Еуропа, Америка және Қытай нарықтарына соққы берген Ұлы рецессияға байланысты төмендеді, себебі осы нарықтар жергілікті өндірістің басты мақсаты болған. Дағдарыс салық жинау және басқа да жергілікті кәсіпорындарға ауыр соққы берді, нәтижесінде жұмыстан босатулар мен жобалар мен инвестициялардың үлкен тоқырауына әкелді. Марабаның өнеркәсіптік паркіне тиген әсер зор болды, 11 болат металлургиялық кәсіпорның 10-ы жабылуға мәжбүр болды. Қала экономикасы 2013 жылдан бері кейбір болат зауыттарының қайта ашылуымен біртіндеп қалпына келіп келеді. 2011 жылы Мараба Пара штатын анықтаған бөліну туралы оңтүстік-шығыс Параның бүкіл халыққа өткізілген референдумына белсенді қатысты. Осы процесте Мараба аймақтағы бөліну жобасы туралы талқылаулардың орталығы ретінде бекінді, Караджас штатының астанасы болуға басты үміткер ретінде көзге түсті. Референдум 2011 жылдың 11 желтоқсанында өтті. Қала тұрғындарының 93,26% Караджас құруды қолдады.

География

Мараба муниципалитеті 15,092,268 км² аумақты алып жатыр, 2017 жылы 271,594 тұрғыны бар, Бразилияның Солтүстік аймағындағы халық саны бойынша оншы муниципалитет. Муниципалдық орталықтың географиялық координаттары: 05° 21'54" оңтүстік ендігі және 049° 07' 24" батыс бойымы. Пара штатының оңтүстік-шығысында, Мараба микроаймағында орналасқан. Оның іргесінде Ново-Репартименто, Итупиранга, Нова-Ипишуна және Рондон-ду-Пара (солтүстікке қарай); Сан-Жеральдо-ду-Арагуая, Эльдорадо-дус-Каражас, Курионópolis және Парауапебас (оңтүстікке қарай); Бом-Жесус-ду-Токантинс, Сан-Жоао-ду-Арагуая және Сан-Домингос-ду-Арагуая (шығысқа қарай); және Сан-Феликс-ду-Шингу (батысқа қарай) муниципалитеттері жатыр. Мараба муниципалитетінің топографиясы Пара штатының оңтүстік-шығыс аймағындағы ең биік жерлерді ұсынады, олар Каражас, Серено, Буритирама, Паредао, Энконтро, Грей және Мистериоса таулары арқылы көрініс береді. Бұл кешеннің ішінде Каражас тау тізбегі ең үлкені болып ерекшеленеді. Дегенмен, Мараба муниципалитетінің ең жоғары нүктесі 792 метрлік биіктігімен Серра-ду-Синзентода орналасқан. Каражас, Синзенто және Буритирана таулары федералдық юрисдикциядағы Тапирапе-Акуири ұлттық орман (1989 жылы құрылған тұрақты пайдалануды сақтау бірлігі) және бірнеше үңгірлер орналасқан Тапирапе биологиялық қорығы сияқты қорғалатын аумақтарда жатыр. Оның рельефі Параның оңтүстігіндегі шеттік төмендік деп аталатын морфоструктуралық бірлікке кіреді, онда Амазония платолары басым. Мараба муниципалитетінің өсімдік жамылғысы өте алуан түрлі. Мараба муниципалитетінің орманды фитофизиономиясы үш типке бөлінеді: ашық ылғалды орман, тығыз ылғалды орман және антропогендік аймақтар. Марабаның қалалық аймағында антропогендік орманды аймақтар басым. Әртүрлі табиғатының арқасында муниципалитет Бразилиядағы ең ірі табиғи мұралардың біріне ие, 103,000 га (1,030 км²) аумақты қамтитын Тапирапе биологиялық қорығы, 190,000 га (1,900 км²) аумақты қамтитын Тапирапе-Акуири ұлттық орманы және Маэ-Мария үндістерінің жері (64,488,416 га (644.88 км²)), Мараба муниципалитетінің орталығына жақын, Бом-Жесус-ду-Токантинс муниципалитетіне қарасты. Мараба екі өзеннің – Итакайунас және Токантинс – қосылған жерінде, төмен жатқан аймақта орналасқан және топографиялық ерекшеліктері мен төрт өзеннің (Итакайунас, Токантинс, Таваризиньо және Сороро) тікелей әсерінен жыл сайын су тасқынына ұшырайды. Осы өзендерге байланысты алаптардан басқа, муниципалитет Акуири, Тапирапе, Грей, Қара, Парауапебас және Қызыл өзендерінің алаптарына да кіреді. Олардың ішінде Тапирапе, Синзенто және Прето өзендерінің алаптары муниципалитет аумағына толығымен кіреді. Итакайунас алабы муниципалитеттің барлық аумағын суға шомыруымен ерекшеленеді, оның аузында Мараба муниципалитетінің орталығы орналасқан және ең үлкен аумақты, яғни 5,383.4 км² құрайды.

Экономика

Мараба муниципалитеті әр түрлі экономикалық циклдарды бастан кешірді. 1980 жылдардың басына дейін экономика өндіріс орнына негізделген. Алғашқыда латекс резеңкесін өндіруге қатысты, оның жоғары табыстылығы солтүстік-шығыстан көптеген адамдарды тартты. 19 ғасырдың соңынан (1892 жылдан) 1940 жылдардың соңына дейін қала мен аймақтың экономикасына үлкен үлес қосқан резеңке өндірісінің қарқынды даму кезеңі болды, бірақ резеңке дағдарысы кеңесті жаңа циклға түсірді. Бұл жолы – Бразилия жаңғағы циклі, ол жылдар бойы муниципалитет экономикасын жетектеді. 1920 мен 1940 жылдар аралығында алмаз циклі де болды, олар негізінен Токантинс өзенінен табылған. Серра Пеладаның ашылуымен Мараба тау-кен өндірісінің циклдерін басынан өткерді, көбінесе алтын өндірісімен айналысты. 1970 жылдардың басында Grande Carajás жобасы мен болат өнеркәсібінің құрылысы жергілікті экономиканы әртараптандырып, дамытуға көмектесті.

Бастапқы сектор

Бүгінде Мараба – Амазонка ауыл шаруашылығы шекарасының экономикалық орталығы және кең аумақты әкімшілік аймағы, қала елдегі ең қарқынды экономикалық өсімді көрсетуде. Ірі қара мал шаруашылығы муниципалитет үшін маңызды сала болып табылады, ол халықтың күнкөрісін қамтамасыз етеді, ірі масштабта өңірлік және жергілікті дамуға ықпал етеді, ал өнімдері Бразилияның түрлі аймақтарына және шетелге экспортталады. Мал төлдерінің аймағы жоғары сапасымен ерекшеленеді, бұл штаттағы ең ірі және маңызды мал шаруашылықтарының бірі, мұның себебі – іріктеу және ұрықтандырудағы озық технологиялардың қолданылуы. Сонымен қатар, шошқа, жылқы, қой және құс шаруашылығы да дамыған.

Балық шаруашылығы саласы да жергілікті экономиканың маңызды бөлігі болып табылады, өйткені ол артық өнімді солтүстік және солтүстік-шығысқа экспорттайды. Ауыл шаруашылығы да түрлілендірілген, астық, дәнді және майлы дақылдар (жүгері, күріш, бұршақ сияқты), банан және асаи сияқты жемістер өндіріледі, сондай-ақ орман шаруашылығы да жүргізіледі.

Екінші сектор

Пара CDI индустриялық даму компаниясы арқылы сегізінші жылдардың соңында 1300 гектар аумақта Мараба DIM өндірістік аймағы құрылды, мақсаты – Vale тау-кен компаниясының өндіретін Караджас темір кеніне бағытталған болат өндірісінің негізін қалау. Металлургиялық өнеркәсіп және қарқынды мал шаруашылығы аймақтағы ауыр экологиялық зиянға себеп болды. Болат өнеркәсібінің жұмысы үшін көп мөлшерде көмір қажет, бұл туған ормандардың жойылуына әкелді. Қоғамдық қысымның нәтижесінде өнеркәсіп өндіріс моделін өзгертуге мәжбүр болды, орманды қайта жаңартуға және бабассу кокос пальмасы арқылы ағаш көмірін өндіруге инвестиция жасады. Қаланың экономикасы марганец және агробизнес өндірісіне де байланысты. Марабада агробизнес целлюлозаны өңдеумен, кассава ұны, күріш өңдеумен, сүт және пальма өнімдерімен айналысады. Болат зауытының құрылысы жергілікті экономиканы одан әрі дамытып, жергілікті минералдық өндірісті вертикалдау мақсатында механикалық металл кластерін құрды. Темір зауыттарының құрылысы кезінде және одан кейін жобалар көрінді, олардың ішінде: Асаиландия – Мараба газ құбыры және жаңа портовый қаланың құрылысы.

Үшінші сектор

Сауда және қызмет көрсету секторы да үлесін қосады. Марабада шағын, орта, ірі және аса ірі кәсіпорындар мен қызметтер, ауруханалар, қаржы, білім беру, құрылыс және коммуналдық қызметтерді қамтитын шамамен 5 000 сауда нүктесі бар. Бұл өте қуатты және жоғары өсу деңгейімен сипатталады. Мұның себебі – штаттық үкіметтің қызметтерді штат астанасы Белемнен орталықтандыру стратегиясы. Қала көбірек мемлекеттік мекемелерді қабылдау арқасында маңызға ие болып келеді. Қаланың саудасы ерекше аталып тұрады, себебі Мараба Пара штатының оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарындағы маңызды аймақтық сауда орталығы болып табылады. Мараба қаласына Жоао Корреа да Роша әуежайы қызмет көрсетеді.

Спорт

Águia de Marabá Futebol Clube, қаланың басты футбол клубы 2010 жылы штат чемпионатын жеңіп алды және 2009 жылы Бразилия кубогының жартылай финалына өтті. 2010 жылы Ұлттық чемпионаттың Серия C турнирінде 8-орынды алды.

Инфрақұрылым

Мараба, Карахас аймағының муниципалитеттерімен салыстырғанда маңызды инфрақұрылымға ие, бірақ Бразилияның солтүстік және солтүстік-шығыс аймақтарындағы басқа орташа қалалармен салыстырғанда бұл деңгейден әлдеқайда төмен. Мараба қаласындағы су және канализация қызметін Пара штатының санитарлық компаниясы (Companhia de Saneamento do Pará – Cosanpa) жүзеге асырады. Мараба тұрғындары қолданатын су Токантинс және Итакайунас өзендерінен алынып, қалалық су тазарту станцияларында тазартылады. Электр энергиясын Параның электр станциялары (Centrais Elétricas do Pará – Celpa) компаниясы қамтамасыз етеді, оның төрт подстанциясы бар: біреуі Фолха 19 ауданында, біреуі Жардим Виториа ауданында, біреуі Габриэль Пимента ауданында (Морада Нова шағыны) және тағы біреуі Индустриалдық ауданда. Морада Нова шағынында орналасқан подстанция – "Элетробрас" жүйесінің Солтүстік-Оңтүстік желісінің тарату орталығы, ол Бразилияның оңтүстік-шығысын электрмен жабдықтайды. 2017 жылдың желтоқсанында Марабада 53 банк және қаржы мекемесі болды, оның ішінде филиалдар мен қызмет көрсету пункттері арқылы 288 112,0 мың реалдық (2008 жылғы деректер) несие операциялары және 109,804 мың реалдық (2008 жылғы деректер) жинақталған ақша, сондай-ақ тоғыз агенттік және аймақтық пошта бөлімшесі жұмыс істеді.

Білім

Мараба муниципалитетінің дерлік барлық аймақтарында мектептер бар, алайда, бұл көрсеткіштер қатарында ең жақсыларының бірі емес. Мемлекеттік желідегі мектептердің инфрақұрылымы қажетті деңгейден төмен, және олардың көпшілігі, әсіресе ауылдық жерлерде, тоқырап қалған. Қалалық мектеп желісінде 2015 жылғы IDEB мақсатына (4.1) жеткен, жағдайы жақсы мектептер бар, бірақ Бас прокуратураның жалпы бағалауынша, білім сапасы әлі де нашар. Кәсіби және жоғары білім беруге қатысты, муниципалитетте шамамен 30 білім беру мекемесі бар, бұл Бразилияның солтүстік аймағындағы облыстық орталықтармен салыстырғанда салыстырмалы түрде жоғары көрсеткіш. Мемлекеттік университеттер муниципалитетте 7 кампус және филиалды ұстап тұр, олардың ішінде Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Пара Федералды Университеті, Пара Мемлекеттік Университеті және Пара Федералды Институты (соңғысы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Пара Федералды Институты болуға ұмтылып келеді) ерекше аталады. Осы ерекшеліктерімен Мараба Амазонканың ішкі аймақтарындағы «қалалық-университет орталығы» мәртебесіне ие алғашқы елді мекен болып саналады.