Кіріспе
Британдық саяхатшы Ричард Лемон Ландер (8 ақпан 1804 – 6 ақпан 1834) – Батыс Африканы зерттеген британдық саяхатшы. Ол және оның інісі Джон Нигер өзенінің бағытын анықтаған және оның Атлантика мұхитына құятынын бірінші болып тапқан еуропалықтар болды.
Richard Lemon Lander (8 February 1804 – 6 February 1834) was a British explorer of western Africa. He and his brother John were the first Europeans to follow the course of the River Niger, and discover that it led to the Atlantic.
Өмірбаян
Ландер Джон Ландердің ұлы, Труро қаласындағы мейрамхана иесі және белгілі күрескер болатын. Ол «Жеңіс Құсы» (кейін «Дельфин») мейрамханасында дүниеге келді. 1817 жылға дейін Труро қаласындағы Кумбс-Лейндегі «Ескі Паско» мектебінде білім алды. 13 жасында саудагермен бірге Батыс Үндістанға сапар шекті, онда Сан-Домингода сары қызылшаға шалдықты. 1818 жылы үйіне оралғаннан кейін, бірнеше бай лондондық отбасыларға қызметші болып жұмысқа орналасты, олармен бірге Еуропа бойынша саяхаттады. Ландердің зерттеулері шотланд зерттеушісі Хью Клэппертонның қызметінде басталды. Олар 1823 жылы Кейп колониясына, ал 1825 жылы Батыс Африкаға экспедиция жасады. Клэппертон 1827 жылдың 13 сәуірінде қазіргі Нигериядағы Сокото маңында қайтыс болды, Ландер экспедицияның жалғыз тірі еуропалық мүшесі қалды. Ол оңтүстік-шығысқа қарай Каноға беттеді, содан кейін Бэну өзенінің жағасындағы Фундаға сапар шегуді шешті. Бұл сапар оны Зангон Катаб қаласына жеткізді, ол Атыап тайпасының маңызды орталығы болатын және ол оның тұрғындары туралы жазбаларында сипаттады. 1828 жылдың шілдесінде Йоруба аймағы арқылы жағалауға, содан кейін Ұлыбританияға оралды. Британ үкіметінің тапсырмасымен Ландер 1830 жылы ағасы Джонмен бірге Батыс Африкаға қайта оралды. Олар 1830 жылдың 22 наурызында Бадагриге қонды және Нигер өзенінің төменгі ағысымен Буссадан теңізге дейін жүрді. Нигер өзенінің 160 шақырымға жуық жоғарғы ағысын зерттегеннен кейін, олар Беноу өзені мен Нигер дельтасын каноэмен зерттеу үшін қайтып оралды. Дельтада Абохтың жергілікті тұрғындары оларды ұрлап алып, Абох патшалығының патшасы Оби Осай үлкен құн төлеуді талап етті, ол төленді. Ландер ағайындыларын Нембе патшалығының билеушісі Кингбой Амейн құтқарып алды, ол Фордай Кулоның мұрагері болатын. Бұл патшалық мұнай пальмасы және құл саудасына терең қатысты. Кингбой Амейн оларды Нембеге алып барды, олар 1830 жылдың 15 қарашасында келді. Бірнеше күннен кейін, 17 қарашада Ричард Нигер өзенінің Нун сағасындағы Акассаға апарылды. Ол ағылшын саудагері капитан Люкты Кингбой Амейн төлеген сыйлықтармен бірге құн төлемін қайтаруға көндіруге тырысты, ал Джон 17-23 қараша аралығында Нембеде қалды. Джон ағасы Ричардқа Нигер өзенінің Акассадағы Нун сағасында қосылды, содан кейін Ұлыбританияға қайтып келді. Ландер ағайындылары құн төлемінің толыққандай қайтарылмағанын мойындады, бірақ олар капитанның ақшаны қайтармауына наразы болған Кингбой Амейнге қарамастан, британдық кемеге қауіпсіз өтуге мүмкіндік алды. Олардың қауіпсіздігі мен оралуына оның үлкен үлесі болды. Осы қиындықтарға қарамастан, олар өзеннің бағытын және оның аяқталуын анықтауға жетті. Олар 1831 жылы Фернандо Подан Рио-де-Жанейро арқылы Ұлыбританияға оралды. 1832 жылы Ландер үшінші және соңғы рет Африкаға Макгрегор Лэрд және басқа да Ливерпуль саудагерлері ұйымдастырған экспедицияның жетекшісі ретінде келді. Олар Нигер және Бэну өзендерінің қосылған жерінде сауда орталығын құруды жоспарлады, олар үшін екі қарулы бу кемесі, «Квора» және «Альбурка» пайдаланылды. Алайда экспедиция қиындықтарға тап болды, көптеген адамдар қызбадан қайтыс болды және Буссаға жете алмады. Каноэмен өзеннің жоғарғы ағысына сапар барысында Ландер жергілікті тұрғындардың шабуылына ұшырады және жамбасына мылтық оғы тиді. Ол жағалауға қайтып оралуға тырысты, бірақ оқты алу мүмкін болмады, гангрена пайда болды және ол қайтыс болды. Ол Фернандо Подағы Кларенс зиратына жерленді. Оның артында әйелі мен қызы қалды. Джон Холттың Бодлей кітапханасындағы құжатына сәйкес (mss air s 1525 Box 11 folder3 p 8), мылтық оғы Вулвичтегі артиллерия мұражайының Ротондасында сақталады (Объект класы XXX No 172, Полковник Николс РМ ұсынған, Ландер сол жерде қайтыс болған үйінен).
Мұра
Труро қаласында ағылшын мүсіншісі Невилл Норти Бернардтың Ландер ескерткіші Лимон көшесінің басында орналасқан. Ричард Ландер мектебі оның құрметіне аталған, сондай-ақ Трэлэндр тұрғын үй кешені де оның атымен аталыпты, ол корн тілінде "Ландердің үйі немесе қаласы" деген мағынаны білдіреді. Бұл бағананың құрылысы 1835 жылы басталды. 1832 жылы ол "Нигер өзенінің бағытын және оның аяқталуын анықтаудағы маңызды еңбегі үшін" Корольдік географиялық қоғамның негіздеуші медалін алған алғашқы адам болды. Ричард Ландердің туғанына 200 жыл толуын және Ландер ағайындыларының жетістіктерін тойлау мақсатында 2004 жылдың қараша айында олардың өзен саяхатын қайта жасау үшін "Достық экспедициясы" атқарылды.