Кіріспе

Американдық психиатр және психоаналитик (1892–1949)

Герберт "Гарри" Стак Салливан (21 ақпан 1892 – 14 қаңтар 1949) – американдық неофрейдтік психиатр және психоаналитик. Ол "жеке тұлға ешқашан [адам] өмір сүретін күрделі жеке тұлғааралық қарым-қатынастардан бөліне алмайды" және "[психиатрия саласы] – барлық жағдайдағы жеке тұлғааралық қарым-қатынастар саласы" деп санады. Зигмунд Фрейд, Адольф Мейер және Уильям Алансон Уайт сияқты маманды зерттеген ол психоздық аурулары бар адамдарға көмектесу үшін көп жылғы клиникалық және ғылыми-зерттеу жұмысына арналды.

Ерте өмір

Салливан ирланд иммигранттарының баласы болды және сол кезде католиктерге қарсы көзқарас қалыптасқан Норич қаласында (Нью-Йорк штаты) өсті. Бұл оның әлеуметтік оқшалануына себеп болды, бұл кейіннен психиатрия саласына деген қызығушылығын тудырған болуы мүмкін. Ол Смирна Одақтық мектебінде білім алды, содан кейін 1909 жылдан бастап Корнелл университетінде екі жыл оқыды және 1917 жылы Чикаго медицина және хирургия колледжінде медициналық диплом алды.

Жұмыс

Клара Томпсон, Карен Хорни, Эрих Фромм, Отто Аллен Уилл-младший, Эрик Х. Эрикссон және Фрида Фромм Райхманмен бірге Салливан жеке тұлғаны түсінудің негізін қалады. Ол психиатрия теориясын адамдар арасындағы қарым-қатынастарға негіздеп, онда мәдени күштер психикалық аурулардың көп бөлігіне жауапты (әлеуметтік психиатрияны да қараңыз). Оның сөзімен айтқанда, адам "ішкі психикалық емес, өзара әрекеттесуге" назар аударуы керек. Басқалармен жеке қарым-қатынас арқылы қанағаттану іздеу Салливанды жалғыздықты ең ауыртпалы адамдық тәжірибе деп сипаттауға алып келді. Ол сондай-ақ Фрейдтің психоанализін ауыр психикалық бұзылыстары бар, әсіресе шизофрениямен ауыратын науқастарды емдеуге дейін кеңейтті. Психологиялық әдебиетте маңызды тұлғаны алғаш рет атағаннан бөлек, Салливан "Өз-өзінің жүйесі" тұжырымын дамытты, ол балалық шақта қалыптасқан және балалық шақтағы оң нығайту мен қауіпсіздік әрекеттерімен бекітілген тұлғалық қасиеттердің жиынтығы. Салливан Өз-өзінің жүйесін "Мен-Сен" өзара байланысқан мінез-құлықтар сериясына бағытталған басқару механизмі ретінде түсіндірді, яғни, жеке адамның іс-әрекеті нақты реакцияны тудыруға бағытталған. Салливан осы мінез-құлықты паратаксикалық интеграция деп атады және мұндай әрекет-реакция комбинациялары ересек адамның ойлау үлгісіне қатаң және үстемдік ете бастайтынын, оның әрекеттері мен реакцияларын ересек адам көріп отырған әлемге шектей алатынын атап өтті, ал шындығында олай емес. Салливан үкімдегі қателіктерді паратаксикалық бұрмалау деп атады, бұл басқа адамдар бұрынғы тәжірибе үлгілеріне негізделген немесе бағаланған кезде болады, бұл Фрейдтің көшіру тұжырымына ұқсас. Салливан сондай-ақ "прототаксикалық қарым-қатынас" тұжырымын психикалық алмасудың бастапқы, мұқтаж, нәрестелік түрі ретінде және "синтаксикалық қарым-қатынас" тұжырымын эмоционалдық қарым-қатынастың жетілген стилі ретінде енгізді. Салливанның адамдар арасындағы қарым-қатынастар жөніндегі жұмысы психоанализдің негізіне айналды, бұл пациенттердің басқалармен қарым-қатынас жасау үлгілерінің нюанстарын егжей-тегжейлі зерттеуге баса назар аударатын психоанализ теориясы мен емдеу мектебі. Салливан "өмірлік қиындықтар" терминін психикалық аурулармен ауыратын адамдардың өзін және басқаларды түсінудегі қиындықтарды сипаттау үшін алғаш рет қолданды. Бұл сөз тіркесін кейіннен Томас Сзац қабылдап, танымал етті, оның жұмысы антипсихиатрия қозғалысының негізгі ресурсы болды. "Өмірлік қиындықтар" психикалық бұзылулардың көріністерін атау үшін қозғалыстың таңдаған әдісіне айналды. 1927 жылы ол даулы, анонимді жарияланған "Инверт және оның әлеуметтік бейімделуі" еңбегін қарастырды және 1929 жылы оны "тақырыпты гомосексуал адамның ерекше құжаты" деп атады; ең алдымен жыныстық инверсиядан зардап шеккен бақытсыз науқастарға нұсқау ретінде қарастырылған және осы уақытқа дейін жарияланған басқа ешбір нәрсеге қарағанда сынға азырақ ұшыраған". Ол көптеген адамдар әлемдегі ең үздік тәуелсіз психоаналитикалық институт деп санайтын Уильям Алансон Уайт институтының және 1937 жылы "Психиатрия" журналының негізін қалаушылардың бірі болды. 1936-1947 жылдары Вашингтон, округтік психиатрия мектебін басқарды. 1940 жылы ол және әріптесі Винфред Оверхолсер, Американдық психиатриялық қоғамның әскери жұмылдыру жөніндегі комитетіне қызмет етіп, АҚШ әскеріне шақырылатын адамдардың психологиялық тексеруі үшін нұсқаулар жасады. Бір тарихшының айтуынша, ол "сексуалдық қатынас психикалық аурулардың себебі ретінде минималды рөл атқарады және ересек гомосексуалдарды қабылдап, оларға тыйырмау керек" деп ойлаған. Оның бар күш-жігеріне қарамастан, басқалары гомосексуализмді әскери қызметке жарамсыздық ретінде қарастырды. 1940 жылдың 5 желтоқсанынан бастап Салливан Селективті қызмет директоры Кларенс А. Дайкстраның психиатриялық кеңесшісі болды, бірақ 1941 жылдың қарашасында психиатрияға жаулы қанағатпен қараған генерал Льюис Б. Герши директор болғаннан кейін отставкаға кетті. Содан кейін 1942 жылы Салливан Соғыс ақпарат басқармасын құруға қатысты.

Жеке өмір

Салливан өмірінің соңғы 22 жылын Джеймс Инскомен қарым-қатынаста өткізді, ол Салливаннан 20 жас кіші болған. Кейбір замандастары мен тарихшылар Инсконы асырап алынған ұл ретінде қарастырғанмен, оның әріптесі Хелен Свик Перридің өмірбаянында осы қарым-қатынас жайлы айтылады, бұл жақын достарының олар серіктес екенін білгенін көрсетеді. Салливан 1949 жылы Парижде дүние салды.

Жазбалар

Салливан өмірінде аз жариялағанмен, ол психикалық денсаулық мамандарының бірнеше буынына әсер етті, әсіресе Мэриленд штатының Роквилл қаласындағы Chestnut Lodge-дағы лекциялары арқылы. Лестон Хавенс оны американдық психоанализдің ең маңызды көрінбейтін ықпалы деп атады. Оның идеялары жиналып, қайтысынан кейін Хелен Свик Перри редакциялап басылымға шығарды, ол 1982 жылы оның толыққанды өмірбаянды жариялады (Перри, 1982, Америка психиатры).