Кіріспе

Жалпы құқық юрисдикцияларындағы қылмыстың түрі

Гибридтік қылмыс, екіталай қылмыс, сот таңдауымен қаралатын қылмыс, екі процедуралық қылмыс, кез келген тәртіппен қаралатын қылмыс немесе wobbler – бұл жалпы құқық юрисдикцияларындағы ерекше қылмыстардың бірі, онда іс жедел әкімшілік тәртіппен немесе сотта қаралуы мүмкін. АҚШ-та баламалы қылмыс/айыппұл (көбінесе wobbler деп аталады) жаза ретінде округтік түрме (қылмыс үшін жаза) және штаттық түрме (фелония үшін жаза) көзделген, мысалы, ұрлық. Сол сияқты, wobblette – бұл қылмыс, оны, мысалы, Калифорнияда, COVID-19 қауіпсіздік шараларын бұзу сияқты, құқық бұзушылық немесе қылмыс ретінде қарауға болады (100 доллар айыппұлдан бастап бір жылға дейін түрме жазасына дейін).

Канада

Аралас қылмыстың қандай санатқа жататындығын шешу құқығы корольдік прокурордың құзырында. Аралас қылмыстар жеңіл қылмыстар (азаматтық құқық бұзушылықтар) немесе ауыр қылмыстар (ірі қылмыстар) бола алады. Көптеген ауыр қылмыстар бойынша адамқазақ сот алдында сотталуға құқылы. Канадада ең көп кездесетін қылмыс түрі – аралас қылмыс. Қылмыстық іс бойынша үш түрлі айыптау бар, және олардың әрқайсысы адамның қылмыстық іс тізімін жою туралы өтініш беру мүмкіндігіне әсер етеді. Қылмыстық жазбалар туралы заңның 2.1-тарауына сәйкес, Канаданың Шартты түрде босату жөніндегі кеңесі – қылмыстық іс тізімін жою туралы шешімдерді қабылдауға ерекше құқықтары бар әкімшілік орган. Қылмыстық іс тізімін жою – қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін сотталған адамдар үшін қылмыстық жазбаның салдарынан туындайтын кемшіліктерді ресми түрде жою құралы. Қылмыстық іс тізімін жою туралы өтініш беру үшін жеке тұлға өтініш нысанын толтыруы керек, оны кейіннен Кеңес қарастырып, өтінішті қанағаттандыру немесе қанағаттандырмау туралы шешімді лауазымды тұлға қабылдайды. 7-тарауына сәйкес, Канаданың Шартты түрде босату жөніндегі кеңесі, егер өтініш берушінің жақсы мінез-құлқы бұзылса немесе адам қайтадан ауыр қылмыс жасаса, тіпті кейбір жағдайларда жеңіл қылмыс жасаса, бұрын берілген қылмыстық іс тізімін жоюды кері қайтаруға құқылы.

Англия мен Уэльс

Біріккен Корольдікте заң актісі қылмыс жасаса, әдетте қысқаша сотталу немесе айыптама бойынша сотталу кезінде қолданылатын жазалар белгіленеді. Англия мен Уэльсте бірінші термин округтік судья немесе магистраттар алқасының алдында қазыларсыз сотталуға, ал екіншісі – қазылармен Корольдік сотта сотталуға қатысты. Кейбір қылмыстарға екі түрлі сот процесі де рұқсат етіледі, сондықтан 1978 жылғы Түсіндіру актісі ересек адам жасаған қылмысты сипаттау үшін «екі жолмен сотталуға жататын» терминін анықтайды, яғни қылмыс айыптама бойынша немесе қысқаша сотталуға жатады. Керісінше, қысқаша сотталуға жататын қылмыс – айыптама бойынша сотталуға жатпайтын қылмыс (әдетте Корольдік сотта соттала алмайды), ал айыптама бойынша сотталуға жататын қылмыс – екі жолмен сотталуға жататын қылмысты қамтиды. Кейбір жағдайларда қылмыстық іс қаралатын соманың шағын болуына байланысты (Магистратура соттары туралы 1980 жылғы Заңтың 22-бабы) ғана қысқаша сотталуға жатады, немесе әдетте тек қысқаша сотталуға жататын қылмыс айыптама бойынша сотталуға жататын басқа да қылмыстармен бірге айыптама бойынша сотталуы мүмкін (1988 жылғы Қылмыстық әділет актісінің V бөлімі); мұндай жағдайлар қылмыстың қысқаша, айыптама бойынша немесе екі жолмен сотталуға жататындығын анықтауға әсер етпейді. 18 жасқа толмаған қылмыскерлер жасаған қылмыстар әдетте ерекше тәртіптері бар Жастар сотында қаралады. Егер адам екі жолмен сотталуға жататын қылмыс жасады деп айыпталса, істі қай сот қарастырады деген шешім сот төрешісінің алдындағы сот отырысында қабылданады. Сот істің магистратура сотында қарастырылуына болатындығын шешеді. Егер іс тым ауыр немесе тым күрделі деп шешсе, немесе тек айыптама бойынша сотталуға жататын басқа да қылмыс жасады деп шешсе, істі Корольдік сотқа жіберуі мүмкін, бұл жағдайда айыпталушының бұл мәселеге қатысы болмайды. Егер судьялар істің магистратура сотында қарастырылуына болатындығын шешсе, айыпталушыдан соған келісім сұралады. Айыпталушы қысқаша сотталуға келісе алады (бірақ бұл кейінірек басқа отырыста болуы мүмкін) немесе қазылар алқасымен Корольдік сотта сотталуды таңдай алады, егер ол өзін кінәлі емес деп мойындаса. Егер ол өзін кінәлі деп мойындаса, онда оның бұл мәселеге қатысы болмайды, сондықтан айыпталушы сот төрешісінің қарауына келісу үшін кінәсін мойындауға келісе алмайды. Магистратура соттарының жазалау өкілеттігі шектеулі; мысалы, олар он екі айдан аспайтын мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын тағайындай алмайды. Егер айыпталушы магистратура сотында қысқаша сотталып, айыпты деп табылса, судьялар өз жазалау өкілеттігінің жеткіліксіздігін ескерсе, жаза тағайындау үшін іс Корольдік сотқа жіберуі мүмкін. Осылайша, айыпталушы қысқаша сотталуды қабылдап, Корольдік сотта қолданылатын қатаң жазалардан құтыла алмайды.

Тарих

"Аралас қылмыс" термині айыптама бойынша немесе жеңілдетілген тәртіппен қаралатын қылмысқа қолданылды. Ол 1952 жылғы Магистраттар соттары туралы заңның 18-бабы қолданылған қылмыстарға да қатысты. 1977 жылғы Қылмыстық заңның 14(c) және 64-баптарын қараңыз.

Шотландия

Шотландия заңдарында, Жоғары Сот төрелігінің ерекше құзыретіне жатпайтын барлық жалпы құқық бұзушылықтары (яғни, кісі өлтіру, мемлекетке қарсы сатқындық, зорлау және судьялардың қызметтік міндеттерін бұзу) әділет төрешілер сотында немесе Шериф сотында жеңілдетілген тәртіппен, немесе айыптама актісі бойынша (сонымен қатар салтанатты рәсім деп те аталады) Жоғары Сот төрелігінде немесе Шериф сотында қаралуы мүмкін. Заңмен белгіленген қылмыстар үшін, қылмыстың жеңілдетілген тәртіппен, айыптама актісі бойынша, немесе екеуінің де қаралуы заңда көрсетіледі. Сот таңдау мәселесі Лорд Адвокат пен прокуратура қызметкерінің қарауында болады және "маркировка" деп аталатын процедура арқылы анықталады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ штаттарында осы құқық бұзушылықтар орын алған жағдайда, қорғаушыны қай санатқа іс қою керектігін шешуде прокурордың дискрециялық құқығы бар. Прокурорлар осындай құқық бұзушылықтарды ауыр қылмыс ретінде тіркеуге құқылы, ал қорғаушы кінәсін мойындаса, айыптаманы жеңіл қылмыс ретінде қайта тіркеуге келіседі. Алдын ала сот отырысында дәлелдерді тыңдағаннан кейін судья немесе әділет судьясы ауырлық-жеңілдік қылмысты (wobbler) жеңіл қылмысқа дейін төмендетуге құқылы; керісіншеге рұқсат етілмейді. Кәмелетке толмағандар сотында, егер кәмелетке толмаған адам сотта немесе ашық мойындау арқылы кінәлі деп табылса, судья ауырлық-жеңілдік қылмысты жеңіл қылмыс ретінде жіктеуі мүмкін.

Калифорния

Калифорнияда, "екіұшты қылмыс" ретінде ұлы ұрлық (PC487) келтірілуі мүмкін. Мұндай жағдайда судья бұл түрдегі ауыр қылмыстық айыптаманы іс жүргізудің әртүрлі кезеңдерінде, соның ішінде алдын ала сот отырысы кезінде және айыпкер соттан босатылғаннан кейін де, жеңіл қылмысқа дейін төмендетуге құқылы.