Кіріспе
Венгрияның 1988-1989 жылдар аралығындағы басшысы Каро́ли Гро́з (1 тамыз 1930 – 7 қаңтар 1996) – венгр коммунистік саясаткері, 1988-1989 жылдар аралығында Венгрия Социалистік Жұмысшылар партиясының Бас хатшысы қызметін атқарды.
Károly Grósz (1 August 1930 – 7 January 1996) was a Hungarian communist politician, who served as the General Secretary of the Hungarian Socialist Workers' Party from 1988 to 1989.
Ерте мансап
Гроз Венгрияның Мисколц қаласында дүниеге келген. 1945 жылы 14 жасында Венгрия Коммунистік партиясына қосылды. 1949 жылы коммунистер билікті толыққанды түрде қолға алды, ал Гроз партия қатарында өсіп, туған өлкесіндегі маңызды партия жетекшісіне айналды. 1954 жылдан бастап Венгрия Жұмысшы Халық партиясының (МДП) Боршод-Абауй-Земплен округі бөлімшесінде Агитация және пропаганда департаментінің басшысы қызметін атқарды. 1956 жылғы Венгрия революциясы кезінде де осы лауазымда болды, ол жергілікті басылымдарға оқиғалар туралы жариялауға тыйым салып, жергілікті «Észak Magyarország» газетінің мөр басындағы Кошуттың гербін алып тастауға мәжбүр етті. 1956 жылдың 4 қарашасында революция басылғаннан кейін Гроз үкімді партияның жергілікті аппаратының басшысы болып тағайындалды. 1974 жылы ол Венгрия Социалистік Жұмысшы партиясының Агитация және пропаганда департаментінің басшысы болып тағайындалды. 1979 жылы Гроз өзінің туған округінің партия комитетінің бірінші хатшысы болып сайланды. 1984 жылы Будапешттегі партия комитетінің басшысы ретінде қайтадан ұлттық деңгейде танымал болды. 1985 жылғы партия съезінде ол саяси бюро мүшесі болды. 1987 жылы Гроз Венгрияның премьер-министрі болып тағайындалды (Венгрия Халық Республикасы Министрлер Кеңесінің төрағасы – Бас хатшыдан кейінгі екінші ең жоғары лауазым), бұл лауазымды он жылдан астам уақыттан бері атқарып келген Дьердь Лазардың орнын басты. Жас және сергек Гроздың тағайындалуы ішкі және шетелде мақтауға ие болды. Ел экономикалық қиындықтарға және наразылықтың күшеюіне тап болған кезде, қартайған партия жетекшісі Янош Кадар 1990 жылға дейін қызметте қалуды жоспарлаған болса да, отставкаға кетуге шешім қабылдады. 1988 жылдың мамыр айында партия конференциясы шақырылды, онда 22 мамыр күні Кадардың ұсынысымен Гроз партияның бас хатшысы болып сайланды. Ол саяси және экономикалық салаларда шамалы және салмақты өзгерістерді жақтады. Оның сөзіне сүйенсек, бұл коммунистік жүйенің негіздеріне тиіспей, сақтықпен реформалауды білдіреді. Ол мұны «үлгіні өзгерту» деп атағанды ұнататын (яғни коммунистік аядағы реформалар мен жетілдірулер), ал партиядағы радикалды реформаторлардың өсіп келе жатқан тобы қолдайтын коммунизмді батыстық үлгідегі жүйемен толыққанды «жүйені өзгертуге» қарсы болды.
Венгрияның басшысы
Гроз 1988 жылдың 24 қарашасына дейін премьер-министр болды, содан кейін оның орнын радикалды реформаторлық фракцияның өкілі Миклош Немет басты. 1989 жылы Гроз партия ішіндегі радикалды реформаторлардың, оның ішінде Немет, Резо Ньерс, Гюла Хорн және Имре Позгайдың ықпалынан шеттетілді. Ол Венгрияда либералды саяси жүйе мен нарықтық экономика құруға бағытталған қарсыластары ұсынған радикалды өзгерістерді баяулатуға, тоқтатуға немесе кері қайтаруға тырысты. Ол 1956 жылғы төңкеріс кезінде атылған Премьер-министр Имре Нагды қанағаттандыруға қарсы болды. Нагдың саяси беделін қайта орнатуға жол бермеу үшін Гроз 1989 жылдың 1 қыркүйегінде Венгрия Социалистік Жұмысшылар партиясының Орталық Комитеті алдында сөз сөйлеп, бұрынғы премьер-министрдің НКВД-мен байланысы бар деген ақпарат берді, бірақ комитет бұл айыптамаларды жарияламауды шешті. Гроздың тағдыры Румыниядан қашқан көптеген венгр этникалық тобының мәселесін талқылау үшін Румыния басшысы Николае Чаушескумен кездесуге келіскен кезде шешілді. Гроздың көптеген партиялық әріптестері оның Чаушескуға тым көп сенгенін ойлады. Осының салдарынан ол билігінен айырылып, беделін толыққанды қалпына келтіре алмады. 1989 жылдың 26 маусымында ол Ньерстің төрағалығымен MSZMP төрт адамнан тұратын ұжымдық төрағалық құрамына кірді. Гроз бас хатшы лауазымын сақтап қалғанмен, Ньерс енді одан жоғары тұрды және Венгрияның де-факто басшысы ретінде оны алмастырды. Дегенмен, ол радикалды реформаторлардың партияны социал-демократиялық партия ретінде қайта ұйымдастыруына қарсы болды. Ол 7 қазанға дейін бас хатшы болып қалды, содан кейін партия Венгрия Социалистік партиясы ретінде қайта құрылды.
Кейінгі өмірі
Гроз жетекшілік еткен коммунистік ("талапкерлік") фракция съезде жеңіліске ұшырады және 1989 жылдың желтоқсанында Гроздың төрағасы болған жаңа Венгрия Социалистік жұмысшылар партиясы ретінде бөлінді (кейіннен Жұмысшылар партиясы және "Коммунистік жұмысшылар партиясы" деп аталды). Партия жаңа құрылған Венгрия Республикасындағы алғашқы көппартиялық сайлауда парламенттік өкілдік алуға қол жеткізе алмады. Бұл сайлау 1990 жылдың 25 наурызы мен 8 сәуірінде өтті. 1996 жылдың 7 қаңтарында ол 65 жасында Венгрияның Гёделлё қаласында бүйрек рагынан қайтыс болды.