Кіріспе

Діни қайраткер және Джозеф Смиттың анасы Люси Мак Смит (8 шілде 1775 – 14 мамыр 1856) – Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысын құрған Джозеф Смиттың анасы. Ол "Жозеф Смит, Пайғамбар, және оның көптеген буынға созылған ата-аналарының өмірбаяны" атты естеліктерді жазғанымен белгілі және Джозефтің өмірінде осы қозғалыстың маңызды басшысы болды.

Түпбасқасы және ерте өмір

Люси Мак 1775 жылдың 8 шілдесінде Нью-Гэмпшир штатының Гилсум қаласында саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістердің кезеңінде дүниеге келді. XVIII ғасырдың екінші жартысында американдық отбасы ішіндегі жауапкершіліктердің бірте-бірте ауысуы байқалды. Америка Тәуелсіздік соғысы бұл ауысуды жылдамдатса да, бастапқы итера импульс экономикалық жағдайдың өзгеруінен туды. Әйелдер тарихын зерттеуші Линда Кербердің сөзіне сәйкес, нарықтық экономиканың өсуі мен "өндірістік технологиялар үй шаруасының мәнін өзгертіп жазды" (7). Коммерцияға қарай бұл бетбұрыс әкенің жұмысын үйден алыстатты, нәтижесінде ана балалардың біліміне және олардың моральдық және діни тәрбиесіне жауапкершілікті өз мойнына алды (Блох, 113). Журналдар мен оқулықтар аналарды "діни және моральдық құндылықтарды таратушылардың бастысы" деп жариялады (Блох, 101). Мак әкесінің Тәуелсіздік соғысына қатысқанымен мақтанды. Соломон Мак ешқандай діни сенім жүйесіне берілмегенімен, әйелінің балаларының рухани және білімдік қажеттіліктерін қамтамасыз етудегі ынтасын бағалады. Ол былай деді: "Құдай сөздерінің барлық әсемдігі де әйелінің балаларына тигізген әсерімен теңесе алмайды" (1-тарау). Мактың анасы, Лидия Гейтс Мак, он сегізінші ғасырдың соңғы онжылдықтарында күні бұрын бағаланған "адамгершілік ананың" үлгісі болды. Мактың үлкен ағасы, Джейсон, "ізденуші" болып, ақырында өз діни қауымын құрды; оның екі үлкен әпкесінің әрқайсысы күнәлары кешірілгенін және Құдай оларды басқаларға тәубе ету қажеттігін жеткізуге "куә болуға" шақырғанын көріп, рухты түйсікке келді. Мұндай ізгілік белгілері сол кездегі жандану атмосферасында күтілді. Тарихшылардың атап көрсетуінше, дін қызметкерлері "адамдарды "көріністерді сезінуге" ынталандырды" (Буэль, 11). 1810 жылы Мактың әкесі дене және жан ауруларының қатты қиындықтарынан кейін өзінің діни сенімін өзгертті. Солтүстік Жаңа Англияның ауылдық аймақтарында евангелистік діни секталардың көбеюі және Виктория дәуірінен бұрынғы отбасыға моральдық күш ретінде берілген мән Мактың өмірінде маңызды рөл атқарды. Бұл аймаққа көшіп келгендер өздерімен бірге саяси тәуелсіздіктің революциялық рухын әкелді. Олар бұрынғы діни үстемдіктің құлауына да ықпал етті. "Отарлық діни мәдениеттің ықпалы жойылды және жаңа американдық діни әртүрлілік пайда болды". Мұндай орта діни тәжірибелерге және ерекше американдық діни секталардың тууына ыңғайлы жағдай жасады, олардың кейбіреулері "кеңейтілген отбасы моделі арқылы әлеуметтік және экономикалық тәртіпті қайта анықтауға тырысты". Тұрақты институттардың болмауынан отбасы "ауылдық өмірдің негізгі өзіндігін, әлеуметтік және мәдени нормаларын" қалыптастырудың "қорғалына" айналды (Марини, 7, 56, 31). Мак осы ортаның өнімі болды.

Неке және балалар

Люси Мак 1796 жылдың қаңтарында Джозеф Смит ағаға үйленді, оның інісі Стивен Мак пен оның серігі Джон Маджеттен 1000 долларлық той сыйлығы болды. Люси Смит балаларының рухани және діни тәрбиесін, сондай-ақ олардың білімін өз міндетіне алды. Осының нәтижесінде, ол оларды Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуін құруға қатысуға дайындаудағы маңызды тұлға ретінде танылды. Алты жыл некеде тұрғаннан кейін Смит ауыр сырқатқа шалдығып, "беделі тоққан туберкулез" деген диагноз қойылды, бұл аурудан оның әпкелері Ловиза мен Ловина қайтыс болған еді, және дәрігерлер оны емдеуден бас тартты (Смит, 11-тарау). Смит өлімге және сотқа дайын емес еді: "Мен Мәсіхтің жолын білмедім, сонымен қатар Менің арамада Құтқарушымен арадағы қараңғы және жалғыз қуыс бар сияқты, мен оны өтуге батылым жетпеді". Ол күшпен тырысып, "сәл ғана жарық көрді". Түн бойы Иемізге жалбарынып, өмірін сақтап, балаларын (Алвин мен Хайрумды) тәрбиелеуге және күйеуіне "көмекші болуға" мүмкіндік берсін деп тіледі. Егер өмірі сақталса, Құдайға жан-қиянымен қызмет ететініне ант берді, сонда оған: "Іздеңдер, сонда табасыңдар; қағыңдар, сонда есік ашылады. Жүрегіңдер тыныш болсын; Құдайға сеніңдер, Маған да сеніңдер!" - деген дауыс естілді. Сол сәттен бастап Смит құтқарылу жолын үйрететін дінді іздеуді бастады. Осылайша ол өзінің мәдениетінің қағидаларын сақтады. Революциядан кейінгі кезеңде діни қайраткерлер әйелдердің "адамгершілік ана" рөлін орындау үшін әйелдердің имандылығын "дамытуды" үнемі атап өтті (Блох, 118). Смит балаларына дүниелік және рухани білім беруді жалғастырды. 1880 жылы сұхбат алған Пальмира қаласының (Нью-Йорк штаты) тұрғыны Джон Стаффорд Смиттың "балалары үлкен іс істейтініне қатты сенгенін" және Смиттың он баласына Киелі кітаптан сабақ бергенін есіне алды. (Смиттың он бір баласы болғанмен, олардың тұңғышы 1797 жылы дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды.) Стаффорд осылайша жинаған рухани білім туралы емес, балалардың білім жетістіктері туралы айтты. Жозеф кіші "мүлдем сауатсыз" болған, бірақ "олардың үйінде мектеп ашылғаннан кейін ол өте жақсарды" (Вогель 2:122). Смиттың балаларының қабілеттеріне деген құштарлығы мен сенімі сол кездегі аналар үшін ерекше емес еді. Линда Кербер республикалық ананың "ұлдарын азаматтық қызығушылыққа және қатысуға ынталандыруы керек екенін" айтады. Ол балаларына білім беруі және оларды ізгілік пен адалдық жолына бағыттауы керек еді" (283). Нэнси Волохтың айтуынша, дін қызметкерлері "тағдырды аксиома ретінде қабылдамай, енді аналар, Құдай емес, балаларының жаны үшін жауапты" (121) екенін айта бастады. Смит отбасында осындай жауапкершіліктерді қабылдады. Уильям Смит кейінірек анасының өте діндар әйел болғанын және балаларының қазіргі және болашақ әл-ауқаты туралы қатты алаңдағанын растады: "Ол бізді жиналыстарға қатысуға көндірді [Джордж Лейн уағыздаған методистік жаңғыру], және бүкіл отбасы шындыққа қызығушылық танытып, оны іздеді. Анам біздің өлмейтін жандарымыздың құтқарылуын іздеудің маңыздылығына қызығушылық таныту үшін тырысты, осылайша отбасымыздың көп бөлігі құтқарылды немесе оған қатты ұмтылды" (Вогель 1:494–95). Смиттың имандылығы мен қағидалары оның балаларының өмірінде маңызды моральдық ықпал етті, бірақ ол күйеуінің рухани жағдайына да алаңдады. Жаңа Англияның дін қызметкерлері әйелдің дінін өзгертуі оған "адамдарды Құдайға қайтарудың үлкен міндетін" орындауға көмектесе алатынын мәлімдеді (Уэлтер, 162). XIX ғасырдың басындағы түрлі басылымдарда көрсетілгендей: Дін немесе иман – әйелдің ізгілігінің ядросы, оның күш-қуатының көзі еді. Дін әйелге құдайлық құқықпен тиесілі, ол – Құдай мен табиғаттың сыйы. Бұл "өзгеше сезімталдық" дінге берілген себебі: "әйелдің кеудесіндегі аспаннан жаққан иман оты" оның сәулесін ерлердің бұзық әлеміне шашыратар еді (Уэлтер, 152). Нэнси Волохтың айтуынша, "Жаңа Англиядағы Екінші Ұлы ояну кезінде әйелдердің саны еркектерге қарағанда үш есеге артық болды. Мысалы, 1814 жылы ауылдық Утикадағы шіркеулер мен діни қоғамдарда әйелдердің саны ерлерден көп болды, және оларға отбасы мүшелерін нанымға айналдыруға шақыру үшін сенім арта алатын еді" (121). Смит отбасын "нағыз шіркеуді" іздеуге бастама көтерді. Джозеф ағаның бейжайлығына байланысты ол күйеуіне ізгі хабарды жеткізу үшін дұғада жұбаныш іздеді және күйеуіне "Құдай Ұлының таза және ластанбаған ізгі хабары" берілетініне сендірді (56). Осы кезде Джозеф аға да символдық мағынасы бар түстер көре бастады, олар оның діни сенімге деген құлшынысымен байланысты болды. Осы түстер Пальмираға (Нью-Йорк штаты) көшкенге дейін жалғасты, ол бес түсін ең жақсы есте сақтады.

Мормон кітабы

Смит Пальмирада шынайы дінді табуға тырысты. Ол сектадан сектаға көшті; 1824 жылдан кейін ол және оның үш баласы – Хирам, Самуил және Софрония – Пальмирада ғимараттары бар жалғыз шіркеу – Батыс пресвитериан шіркеуіне қосылды. Смит отбасының діни сенімінде бірлікте болуын қалап жүргенімен, күйеуін де, ұлы Жозефті де олармен бірге болуға көндіре алмады. 1827 жылы Жозеф Америка құрлығының алғашқы тұрғындарының тарихын баяндайтын алтын тақташаларды алғаннан кейін, Смит пресвитериандық жиналыстарға баруды тоқтатты. Ол былай деді: «Біздің ойымызша, Құдай біздің ойымызды толықтыратын нәрсені ашып береді немесе бізге құтқарылу жоспары мен адамзат отбасының азаттығы туралы толық білім сыйлайды. Бұл бізді қуантты, үйімізге ең жақсы бірлік пен бақыт кірді және арамызда тыныштық орнады» (Смит, 19-тарау). Осы кезеңде Смит көп көңіл бөлгені – оның отбасы бүкіл адамзатқа құтқарылу әкелетін құрал болады деген үмітке бағытталған. Жозеф алғашқы христиан шіркеуін қалпына келтірді деп үйреткенде, бұл оның анасының діни келісімде біріккен отбасы туралы арманын орындауға мүмкіндік берді. Жозефтің «қалпына келтіру» жобасын оның анасы Смит отбасының ісі ретінде қарастырды: Ян Шиппс атап өткендей, Люси Смит тек Жозефтің ерекше рөлін ғана емес, «біз», «біздің» және «біздікі» деген сөздерді де қолданды (Мормонизм, 107).

Дінбасылық

Смит Мәсіх шіркеуіне шомылдырылған жаңа мүшелерге аналық қамқорлық жасады. Огайо штатының Киртленд қаласында Смит жаңадан келген көшпенділермен үйін бөлісті, үй толғанда кейде өзі еденде ұйықтады. Ол миссионерлік жұмыстарға қатысып, бірде өзінің сенімін қорғап, пресвитериан дінінің пасторына қарсы тұрды. 1833 жылдың желтоқсанында Жозеф әкесін шіркеудің алғашқы патриархы еткенде, ол ерте Мормон қозғалысының отбасылық сипатына ерекше мән берді. Әкесін Адамға теңеп, Жозеф былай деді: «Әкем де осылай болады; ол ұрпақтарының үстінен билеуші князь деп аталады, жердегі Құдайдың патшалығында, тіпті Соңғы күндердің қасиеттілер шіркеуінде патриархалдық діни қызметтің кілттерін ұстайды» (Бейтс және Смит, 34-бет). Осы шақыруда «Әке Смит» Соңғы күндердің қасиеттілеріне патриархалдық бата беруі керек еді; ол бата беру жиналыстарына қатысқанда әйелінің онымен бірге келуін талап етті (44-тарау). Кем дегенде бір рет Люси Смит өзінің батасын қосты немесе бұрын алынған батаны растады (Кросби). Миссури штатында Жозеф және Хайрум Либерти түрмесіне қамалған кезде Люси Смит отбасы мен шіркеуінің басшысы болды. Иллинойс штатының Науву қаласында Смит қайтыс бара жатқан күйеуіне күтім жасаумен айналысып, оқшауланып қалды, сондықтан шіркеудегі рөлі азайды. Күйеуінің өлімі алдындағы батасы оның рөлін және мәртебесін қайта қуаттады: «Ана, сен жер бетінде болған ең ұлы отбасының анасы екеніңді білмейсің бе? Олар Раббының ісі үшін тәрбиеленді» (52-тарау).

Отбасыдағы өлім-жітім

Смиттің тұңғыш баласы Альвин 1823 жылғы 19 қарашада қайтыс болды. Оның келесі екі ұлы, Джозеф пен Хайрум 1844 жылғы 27 маусымда Иллинойс штатының Картедж қаласында қаза тапты. Смит шейіт болған ұлдарының мәйітін көргенде: «Мырза, Мырза, неге осы отбасыны тастап кеттің?» - деп айқайлады (54-тарау). Шамамен бір айдан кейін оның ұлы Самуил, Жозеф пен Хайрумның өлтірілуіне байланысты ауру мен басқа да оқиғалардан кейін бір ай сырқаттан кейін қайтыс болды. Смит осы кезде: «Мен қайғыда жалғыз қалдым. Алты ұл тәрбиеледім, бірақ олардың тек біреуі ғана қалды, ол да тым алыс болғандықтан, осы қиын сәтте маған бір де бір көңіл көтеру сөзі айта алмады» - деп еске алады (54-тарау). Ағалары қайтыс болған кезде, аман қалған ұлы Уильям Нью-Йоркте миссионерлік қызметте болған.

Мұрагерлік дағдарыс

Жозеф пен Хайрум қайтыс болғаннан кейін шіркеуде басшылық дағдарысы туды. Жүсіптің ізбасары ретінде Хирум таңдалған еді, ал екеуі де қаза тапқан соң кімнің басшылыққа өтуі керектігі белгісіз болды. Смит бастапқыда Джеймс Стрэнгтің басшылығын қолдағанмен, ақырында соңғы күнгі қасиеттілердің көпшілігі Бригам Янгтың және Он екі елшінің кворумының басқа мүшелерінің басшылығын таңдады. Джеймс Странг Смит, оның ұлы Уильям және үш қызының қол қойған мәлімдемесін жариялады, онда «Смит отбасы Джозефтің мұрагері ретінде Дж. Дж. Странгты тағайындауға сенеді» делінген. Бірақ Смит кейіннен 1844 жылғы қазан айындағы бас конференцияда шіркеу мүшелеріне үндеп, барлық балаларының соңғы күнгі қасиеттілермен бірге батысқа аттануын тіледі, егер олар солай істесе, ол да олармен бірге кететінін айтты. Янг: «Біз Смит анаға көмектесуге дайынбыз. Оның қаладағы ең жақсы ат-көлігі бар, және ол тірі болғанда, қалаған уақытында және жерде онымен жүреді» деді (Millennial Star, 7-том, 23-бет). Осы кезде Смит үзіліссіздіктің символына айналды, ол Янг пен Джозефтің жесірі Эмма арасындағы шиеленіс салдарынан одан да маңыздырақ болды. Хосея Стоут 1845 жылғы 23 ақпандағы күнделігінде Смит шіркеу жиналысында сөйлегенін жазды. Ол «Мәсіхтің шіркеуін құру кезінде басынан өткен сынақтар мен қиындықтар, сондай-ақ оның ұлдары мен күйеуінің басынан өткен қуғын-сүргін мен азаптар» туралы «өте сезімтал және жүрегі ауырған» күйде айтты (1:23). Смит 1845 жылғы қазан айындағы Наувоодағы бас конференцияда сөйлеуге рұқсат сұрады. Ол отбасының шіркеу үшін көрген азаптарын баяндағаннан кейін, олар оны Израильдегі ана ретінде қарастыратынын сұрады. Янг Смитке бұл атақты ресми түрде берді: «Смит ананы Израильдегі ана деп санайтындардың бәрі «иә» деп жауап берсін». «Иә» деген бірауызды жауап естілді (History of the Church 7:470–71). Смит ауысу кезеңінде шіркеу басшыларымен кездескен қиындықтар туралы айтпады, бұл қиындықтар, сөзсіз, оның ұлы Уильямның Янгқа бағынудан бас тартуымен ушықты, бірақ олар сақталған бірнеше хаттар мен екінші қол есептерінде қамтылған (Quaife, 246–48). Смит 1845 жылғы қазан айындағы конференциядан кейін қолдауын Янгтан Стрэнгке қайта бағыттады ма деген мәселе пікірталас тудырады. Бірақ ол Юта аймағына сапарға ешқашан аттанбады: ол 1856 жылғы мамыр айында қайтыс болғанға дейін Наувоода қыздары, келіні Эмма және Эмма мен Жозефтің ұлдарымен (Жозеф III, Дэвид Хайрум, Александр Хейл және Фредерик Г. У.) бірге тұрды.

Ата-бабалары мен ұрпақтары

Смит Оливер Каудеридің үшінші туысы болды, ол Алтын тақташалардың куәсі, Мормон кітабының хатшысы және Шіркеудің алғашқы Екінші ақсақалы және Президенттік көмекшісі болған.