Кіріспе
Мосонмагиаровар (; Визельбург Унгарша Альтенбург; сондай-ақ басқа да атаулармен белгілі) – Мажарстанның солтүстік-батысындағы Дьер-Мошон-Сопрон округіндегі қала. Ол Австрия және Словакия шекараларына жақын орналасқан, 2015 жылғы мәлімет бойынша халқы 32 752 адамды құрайды. Бұрын Мосонмагиаровар екі жеке қаладан – Магиаровар (Унгарша Альтенбург, ) және Мосон (Визельбург, ) тұратын. Мосон қаласы Венгрия Корольдігінің Мошон округінің алғашқы астанасы болған, бірақ орта ғасырларда округ орталығы Мадьярвоварға көшірілген. Екі қала 1939 жылы біріктірілді, қазірге дейін екі қаланың арасындағы кеңістік физикалық және мәдени жағынан дамығандықтан, екіұстамалықтың іздері жоғалып кетті. Атауының ұзындығына байланысты жергілікті тұрғындар Мосонмагиароварды Овар деп, ал шетелдіктер Мосон деп атайды. Мосонмагиароварда Хансаги мұражайы орналасқан.
Mosonmagyaróvár (; Wieselburg Ungarisch Altenburg; also known by other alternative names) is a town in Győr Moson Sopron County in northwestern Hungary. It lies close to both the Austrian and Slovakian borders and has a population of 32,752 (as of 2015). Mosonmagyaróvár used to be two separate towns, Magyaróvár (Ungarisch Altenburg, ) and Moson (Wieselburg, ). The town of Moson was the original capital of Moson County in the Kingdom of Hungary, but the county seat was moved to Magyaróvár during the Middle Ages. The two towns were combined in 1939, and by now almost all signs of dualism have disappeared, as the space between the two towns has become physically and culturally developed. Due to the name's length, Mosonmagyaróvár is also referred to as Óvár amongst locals and Moson by foreigners. The Hansági Museum is located in Mosonmagyaróvár.
Этимологиясы мен атаулары
Мосон атауы славян тілінен шыққан *mъšьnъ сөзінен келген, мағынасы 'мохты', сонымен қатар кең мағынада 'мох басқан лай, батпақ' дегенді білдіреді. Бұл сөз mъšьnъ (gradъ) 'батпақтағы қамал' сөзінен туындаған (Мшено, Мзана да қараңыз). Елді мекен 1137 жылы Муссун деп жазылған. 1908 жылға қарай екі қаланы біріктіру туралы әңгімелер қозғалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде австриялықтар Мадьяроварда қару-жарақ қоймасын ұстаған. Трианон шартының нәтижесінде Мосон округінің көп бөлігі венгр емес жерлерге өтті және Габсбургтердің үкімшілігінің барлық белгілері жойылды. Содан кейін тағы бір бейбіт кезең басталды, осы кезде Мосон мен Мадьярвовар әкімшілік тұрғысынан бірігіп, Мосонмадьярвовар болып құрылды. Дегенмен, мәдени айырмашылықтар, тіпті бәсекелестік, 20-ғасырдың соңына дейін сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмыссыздық күрт төмендеді және қаланың өнеркәсібі дамыды. Соғыс кезінде қала көп зардап көрмеді; 1946 жылы оның ірі неміс халқы депортацияланды. 1948 жылы автобус қатынасы құрылды. 1940-жылдардың соңында қаланың көптеген мекемелері коммунистік режиммен ұлттандырылды. 1956 жылғы төңкеріс кезінде 50-ге жуық наразы азамат қаза тапты, ал қаланың қалпына келуі баяу болды. Коммунистік жылдары Мосон мен Мадьярвовардың ортағасырлық орталықтары арасында жаңа "қала орталығы" салынды, сондай-ақ университет, жаңа мектептер және басқа да қоғамдық жобалар ашылды, үлкен даму орын алды. 1989 жылы қазіргі Парламенттік демократия қайта орнатылғаннан кейін, Жас демократтар бірнеше жыл қала әкімшілігін басқарды, туризмді кеңейтіп, газ және кәріз инфрақұрылымын жаңартты. Айта кетейік, пиаристер мектебі қайта ашылды.
Климат
Мосонмагияровардың климаты мұхиттық климат (Köppen Cfb) болып саналады. Жылдық орташа температурасы , ең ыстық шілде айы , ең суық қаңтар айы . Жылдық жауын-шашын мөлшері , оның ішінде маусым айы ең ылғалдысы мен , ал ақпан айы ең құрғақ , тек қана . Жыл бойындағы ең жоғары және ең төмен температура 1996 жылғы 28 желтоқсанда тіркелген -қа және 2013 жылғы 8 тамызда тіркелген -қа дейін ауысқан.
Тіс дәрігерлігі
2015 жылы Мосонмадьяроварда шамамен 350 стоматологпен стоматология ең ірі экономикалық қызмет болып табылады. Бұл – жалпы халыққа шаққандағы стоматологтар саны бойынша әлемдегі ең жоғары көрсеткіш. Мұның себебі – ондаған жылдар бойы Австрия азаматтарының Венгрияға арзан стоматологиялық қызметтерді алу үшін шекараны кесіп өтуі. Венаға жақын орналасқан Мосонмадьяроварға жету оңай, ал Мажарстан үкіметінің ресми мәліметтері бойынша, жыл сайын 160 000 австриялық тіс емдеуі үшін шекарадан өтеді. Экономикалық тұрғыдан дамыған елдерде тіс емдеуінің қымбат болуына қарағанда, Венгриядағы төмен бизнес шығындары клиникаларға өте бәсекеге қабілетті бағамен қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Әсіресе, төмен кірісті немесе сақтандырылмаған пациенттер үшін Мосонмадьяроварда дентальді туризмге бару мағынасы бар. Осы факторлардың нәтижесінде Мосонмадьяроварда стоматологиялық туризм үлкен өсімді көрсетті. Стоматологтардан, клиникалардан және экскурсия ұйымдастырушылардан басқа, жергілікті қонақжайлылық саласының баршасы тіс туризмінің арқасында өркендеуде. Братислава, Будапешт және Венадағы жақын халықаралық әуежайлардың болуы Мосонмадьяроварға Гренландия, Канада және АҚШ сияқты алыс елдерден де пациенттерді тартуға мүмкіндік береді.
Хабар тарату
Мосонмагияровардың шығысында АМ және FM хабар тарату станциясы орналасқан. АМ таратушысы 1116 кГц жиілігінде 2,2 кВт қуатпен жұмыс істейді және мачта радиаторын антенна ретінде пайдаланады, ал FM таратушысы – еркін тұрған торлы мұнараны.