Кіріспе
Британ армиясының генералы және Виктория Крестінің иегері генерал сэр Редверс Генри Буллер, (7 желтоқсан 1839 – 2 маусым 1908) – британ армиясының офицері және британдық және Достас державаларының әскерлеріне батырлығы үшін берілетін ең жоғары награда – Виктория Крестінің иегері. Ол Екінші Бур соғысының бастапқы айларында Оңтүстік Африкадағы британдық күштердің Бас қолбасшысы қызметін атқарды, содан кейін 1900 жылғы қарашада Англияға оралғанға дейін Наталдағы армияға қолбасшылық етті.
General Sir Redvers Henry Buller, (7 December 1839 – 2 June 1908) was a British Army officer and a recipient of the Victoria Cross, the highest award for gallantry awarded to British and Commonwealth forces. He served as Commander in Chief of British Forces in South Africa during the early months of the Second Boer War and subsequently commanded the army in Natal until his return to England in November 1900.
Шығу тегі
Баллер Джеймс Уентворт Баллердің (1798–1865) екінші ұлы және болашақ мұрагері, Эксетердің депутаты, оның әйелі Шарлотта Джулиана Джейн Говард Молинукс Говард (1855 жылы қайтыс болған), лорд Генри Томас Говард Молинукс Говардтың үшінші қызы, вице-граф маршалы және Бернард Говардтың кіші інісі, Норфолктің 12-ші герцогы. Редверс Буллер 1839 жылдың 7 желтоқсанында Девон графтығындағы Кредитон қаласына жақын орналасқан Даунс отбасылық есімінде дүниеге келді. Оның бес атасы Джеймс Буллер (1740–1772) анасы Елизавета Гулдтан мұрагерлік еткен. Буллерлер – Корнуоллдағы Морвальда ұзақ жылдар бойы қоныстанған ескі Корнуолл отбасы, кейін Даунсқа көшіп келген. Отбасының мүлігі, соның ішінде Даунс, 1874 жылы Редверс Буллерге үйленбеген ағасы Джеймс Говард Буллерден (1835–1874) мұра болып өткен, оған Девон және Корнуолл кірді, ол 1876 жылы жылына 14 137 фунт стерлинг табыс әкелді.
Ерте мансап
Итоннан білім алғаннан кейін, ол 1858 жылдың мамыр айында 60-шы атқыштар полкінде офицерлік шен сатып алды. Ол Екінші опиум соғысында қызмет етті және 1870 жылғы Канаданың Қызыл өзен экспедициясына қатысу алдында капитан шеніне көтерілді. 1873–74 жылдары ол Лорд Вулслидің қол астында Ашанти жорығында барлау офицері болды, сол шайқаста Ордабай шайқасында жеңіл жарақат алды. Ол майор шеніне көтеріліп, Бат орденінің серігі атағымен марапатталды.
Бірінші бур соғысы, Судан және Ирландия
1881 жылғы Бірінші Бур соғысында ол сэр Эвелин Вудтың штаб бастығы болды, ал келесі жылы Мысыр жорығында барлау қызметінің басшысы болып қайта тағайындалды және рыцарь атағын алды. Ол 1882 жылы 4-ші маркиз Тауншендтің қызы Одриге үйленді және сол жылы Суданға жаяу әскер бригадасын басқару үшін жіберілді, Эль-Теб және Тамай шайқастарында және 1885 жылы генерал Гордонды құтқаруға жасалған жорықта қатысты. Ол генерал-майор шеніне көтерілді. 1886 жылы Ирландияға полиция қызметкерлерінің қосымша жұмыс істеуін тергеу үшін жіберілді. Келесі жылы ол армияға генерал-квартирмейстер болып оралды, 1890 жылы генерал-адъютант болып тағайындалды және 1891 жылғы 1 сәуірде генерал-лейтенант болды. 1892 жылғы 4 мамырда 1-ші (Эксетер және Оңтүстік Девон) ерікті батальонының құрметті полковнигі болып тағайындалды. 1895 жылы Кембридж герцогы зейнетке шыққанда лорд Розбери үкіметі оны британ армиясының бас қолбасшысы етеді деп күтілгенімен, үкімет ауысқандықтан бұл орын алмады және лорд Вулсли армияның бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1896 жылғы 24 маусымда Булер толық генерал шеніне көтерілді.
Екінші Буер соғысы және тонау
1898 жылы ол Олдершотта орналасқан әскерлердің басшысы болды. 1899 жылы Екінші Бур соғысы басталғанда, Наталь далалық күштерінің қолбасшысы болып тағайындалды. Ол тізімді көрген соң: «Егер мен осылармен жеңе алмасам, мені тепкілеу керек» деген пікір білдіргендігі айтылады. 1899 жылдың қыркүйек айының басында бурларды оңай қорқыта алмайтынын және Натальдағы Уайттың әскерлері тым алға жылжыса, қиындыққа тап болуы мүмкін екенін айтты. Ол қазан айының соңында келді. Кейіннен «Қара апта» деп аталған Коленсо шайқасында жеңілді. Магерсфонтейн және Стормберг шайқастарындағы жеңілістер де оның басқаруындағы күштерге қатысты болды. Оның жұмысына қатысты алаңдаушылықтар мен даладағы жағымсыз хабарлар 1900 жылдың қаңтар айында Оңтүстік Африкадағы бас қолбасшы ретінде Лорд Робертспен ауыстырылуына себеп болды. Жеңілістері мен командирлік қабілетіне күмән тудырғандықтан, әскерлер арасында «Артқа шегінетін Буллер» деген лақап атқа ие болды. Ол екінші болып қалды және Лейдисмитті азат етуге жасаған тыраштарында Spion Kop және Vaal Krantz шайқастарында тағы екі сәтсіздікке ұшырады. Төртінші рет, Буллер Тугела биіктіктерінің шайқасында жеңіске жетті, 28 ақпанда 1900 жылы қоршауды алып тастады, бір күннен кейін Пит Кронье Паардебергте Робертске берілді. Робертс Блумфонтейнды алғаннан кейін (1900 жылдың 13 наурызында) Буллер бурлардың партизандық соғысқа көшетінін дұрыс болжады. Кейін ол Биггарсберг, Лэйнгс Нек және Лиденбургте бур әскерлерін қанатын орап, орналасқан жерлерінен ығыстырды. Соғыстың соңғы ірі шайқасы – Бергендал шайқасында Буллердің қарт әскерлері жеңіске жетті. Буллер Англиядағы жұртшылық арасында әскери көшбасшы ретінде танымал болды және көптеген қоғамдық тойлармен Оңтүстік Африкадан оралды, соның ішінде 1900 жылдың 10 қарашасында Олдершотқа генерал-офицер ретінде өз қызметін қайта бастау үшін барды. Ол келесі айларды соғыс туралы лекциялар мен сөздер оқумен өткізді, 1900 жылдың қарашасында Қасиетті Михаил және Қасиетті Георгий орденінің Ұлы крестімен марапатталды (GCMG) және 1901 жылдың сәуір айында Плимут қаласының құрметті азаматы атанды. Алайда, Оңтүстік Африкадағы алғашқы сәтсіздіктері, әсіресе Одақтас үкіметте оның беделіне нұқсан келтірді. Жеңілген бурлардың партизандық әрекеттеріне байланысты халықтың наразылығы күшейгенде, соғыс министрі Сент-Джон Бродрик және Лорд Робертс кінәліні іздеді. Бұл мүмкіндік британ армиясының жұмысына газеттердегі көптеген шабуылдар арқылы берілді. Мәселе The Times газетінің журналисі Лео Амери жазған жағымсыз мақалаға Буллердің 1901 жылдың 10 қазанындағы сөзімен жария түрде жауап беруімен шиеленісті. Бродрик пен Робертс мүмкіндіктерін көріп, 17 қазанда Буллерді сұхбатқа шақырды. Бродрик Робертстің қолдауымен әскери тәртіпті бұзғаны үшін отставкаға кетуін талап етті. Буллер бас тартты және 22 қазанда жартылай жалақымен жұмыстан босатылды. Оның әскери сот отырысын өткізу туралы өтініші, сондай-ақ патшаға шағымдану туралы өтініші қабылданбады.
Кейінгі өмірі
Бұллерге деген көңіл жарықшалығы көпшілік алдында жиі білдірілді, әсіресе Батыс аймағында. 1905 жылы халықтан жиналған қаражат есебінен Эдриан Джонстың жасаған Буллердің соғыс атының үстінде отырған ескерткіші Эксетер қаласында, оның туған қаласы Кредитоннан (Кредитон тұрғындарының наразылығына орай, Кредитоннан қарама-қарсы бағытта) жол бойында орнатылды. Ол 1902 жылдың 1 желтоқсанында Блэндфорд округінің құрметті азаматы атағын алды. Бұллер өзін виг және либералдық одаластың жақтасы деп есептеді, бірақ 1906 жылғы сайлауда парламентке өтуге екі тараптан түскен бірнеше ұсыныстан бас тартты. Бұллер тыныш зейнеткерлікте өмір сүрді, бірақ 1907 жылдың 29 мамырында Алтын шеберлер компаниясының Бас сақшысы лауазымын қабылдады және 1908 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды.
Неке және ұрпақ
1882 жылы 43 жасында ол леди Одри Джейн Шарлотта Тауншендке (1926 жылы қайтыс болды) үйленді. Ол Гревилл Ховардтың жесірі (17-ші Саффолк графы Шарльз Ховардтың ұлы) және 4-ші Тауншенд маркизі Джон Тауншенд пен оның әйелі Элизабет Джейн Крайтон Стюарттың қызы, ал Элизабет Джейн Крайтон Стюарт – Лорд Джордж Стюарттың қызы, 1-ші Бьютт маркизі Джон Крайтон Стюарттың кіші ұлы. Ол әйелінен жалғыз қызды өмірге әкелді: (Одри Шарлотта) Джорджиана Буллер (1884–1953), Корольдік Қызыл Крестімен (R. R. C.) марапатталған және 1920 жылы Британ империясы орденінің Дам Командоры атанған, Эксетердегі Беллер үйінің иесі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Эксетердегі соғыс ауруханаларының басшысы болып жұмыс істеді және 1953 жылы үйленбеген күйінде қайтыс болды.
(Audrey Charlotte) Georgiana Buller (1884–1953), awarded the Royal Red Cross (R. R. C.) and a Dame Commander, Order of the British Empire (1920), of Bellair House, Exeter. She served as an administrator of the War Hospitals in Exeter during World War I and died unmarried in 1953.
Өлім, жерлеу және мұрагерлік
Баллер 1908 жылғы 2 маусымда отбасылық үйі Даунс-хауста, Кредитон, Девон қаласында қайтыс болды және Кредитон қаласындағы Киелі Крест шіркеуінің қорымда жерленді. Шіркеу ішіндегі ғибадатхана аркасының бүкіл батыс жағы сэр Редверске арналған күрделі ескерткішті құрайды. Ол еркек балалары болмағандықтан, отбасы мүлкін оның кейінгі аман қалған інісі Артур Тремейн Буллер (1850 жылы туған), оның әкесінің бесінші ұлы мұраға алды.
Мұра
Тарихшы Ричард Холмс (1946–2011) Булердің «викториандық әскери тарихтың бір жаман мысылы» ретінде танылғанын айтты және оның «тамаша капитан, лайықты майор, көңілге қонымды полковник және апатты генерал» деген атақты бағасын келтірді. Виконт Эшер оны «батыл адам, бірақ стратегияшы емес» деп сипаттады. Уолсели оның «мінезінің қаталдығын» жоғары бағалады. Бірнеше соңғы тарихшылар оның беделіне көбірек мейіріммен қарады:
Англия
Англияда Альдершоттағы Корольдік көлік корпусының казармалары, Фарнборо мен Альдершот арасындағы Солтүстік лагердегі бір көше және Фарнбородағы Буллер соты (Буллер үйі орналасқан жерде салынған) оның атымен аталады. Лондонның Вуд-Грин қаласындағы метро стансасының жанындағы Редверс көшесі мен Буллер көшесі (Мафекинг көшесімен іргелес), сондай-ақ Брайтондағы бір көше, Дербиширдегі Честерфилд қаласындағы Редверс Буллер көшесі (Баден Пауэлл көшесі мен Лорд Робертс көшесімен іргелес), Дербидегі Буллер көшесі, Кройдон қаласындағы Буллер көшесі және Ланкаширдегі Бьюри қаласындағы Буллер көшесі мен Мьюс (Болтон жолындағы ескі Ланкашир фюзилерлерінің Веллингтон казармасының жанында) оның есімін иеленеді. Чатхэмде де Редверс көшесі мен Буллер көшесі біріне-бірі жақын орналасқан, Натал көшесінің қарсы бетінде, сонымен қатар Бур соғысының басқа да генералдарының атымен аталған көшелер мен даңғылдарға іргелес: Хейг, Китченер, Саймонс және Уайт. Лестерде Англо-бур соғысының генералдарының есімдерімен аталған басқа көшелерге іргелес Буллер көшесі бар. Брайтон қаласында Редверс және Буллер көшелері бар, сонымен қатар соғысқа байланысты басқа да атаулар бар: Мафекинг көшесі, Лэдисмит көшесі және Кимберли көшесі жақын жерде. Эксетердегі Буллер көшесі Редверс көшесіне жақын, оны Нельсон көшесі кесіп өтеді. Эксетер мектебінде Буллер үйі бар.
Канада
Британдық Колумбияда Лэдисмит қаласындағы Буллер көшесі, Робертс және Китченер көшелеріне жақын орналасқан, оның құрметіне аталған. Саскачеван провинциясындағы Редверс қаласы оның есімімен аталады. Онтариодағы Вудсток қаласында да Буллер көшесі оның құрметіне аталған.
Тринидад және Тобаго
Порт-оф-Испаниядағы Буллер көшесі – Екінші Бур соғысында өзін ерекше көзге түйген британдық армия офицерлерінің құрметіне аталған жеті көшеден бірі: Робертс, Китченер, Баден-Пауэлл, Буллер, Метхьюэн, Макдональд және Уильям Форбс Гатакр.
Ескерткіштер
Оның Виктория кресі Англияның Винчестер қаласындағы Royal Green Jackets (Rifles) мұражайында қойылған.
Винчестер соборы
Англияның Винчестер соборының солтүстік трансептісінде Булерге арналған, оның жатқан бейнесі түріндегі ескерткіш орналасқан. Жазуда: "Ұлы басшы – өзінің әскерлерінің сүйіктісі".
Эксетер
Адриан Джонстың Булердің қоладан жасалған ат мүсіні (1905) Эксетерде Нью-Норт-роуд пен Хеле-роудтың қиылысында, қала мен Булердің Доунстегі үйі арасындағы жолда орналасқан. 1970 жылдан бері ол Эксетер колледжінің сыртында тұр. 2021 жылдың қаңтар айында Эксетер қалалық кеңесі мүсінді колледжден алып тастауға дауыс берді, себебі оның "Британ империализмімен" байланысы "әртүрлі түкпірден келген жастар оқитын білім беру орнының алдында" болуы "жеткіліксіз" екенін көрсетті. 2021 жылдың ақпан айында кеңес мүсінді жылжыту жоспарларынан бас тартты, бірақ уақытша ақпараттық тақталар орнатылады және кеңес тұғырдан "Ол Наталды құтқарды" деген жазуды алып тастау мүмкіндігін қарастырады.
Кредит
Кредитондағы Қасиетті Крест шіркеуінің ішіндегі ғибадатхана аркасының бүкіл батыс жағы Бюллерге арналған әсем ескерткішті құрайды, оны Уильям Дуглас Карое жобалаған, ал мүсіншілігін Нейтанiel Хич (1845–1938) жасаған. Оның жалғыз қызы Георгиана Буллер Кредитон шіркеуіне мыс қабырға тақташасын орнатқан. Кредитондағы 37-ші Хай-стриттегі паб, бұрын Уэзерспун болған, оның атын иеленеді.