Кіріспе

Vriezenveen (Төменгі саксон: 't Vjenne, Venne, Vjenne, Vreeznven немесе Vreeinvenne) – Нидерландының Оверайссель провинциясындағы Твентеранд муниципалитетіне қарасты қала. 2020 жылдың 1 қаңтарындағы халық саны 13 800 адамды құрады. 2002 жылдың 1 шілдесіне дейін Вризенвеен Де Полен, Вестерхаар-Вризенвеенсевик, Адорп және Бруинхаар, Вайтемансланден, Вестерховен ауылдарымен бірге тәуелсіз муниципалитет болды. 2001 жылы Вризенвеен муниципалитеті Ден Хам муниципалитетімен біріктірілді, оған Ден Хам, Врумшоп және Гердийк ауылдары кірді. Жаңа муниципалитет Вризенвеен деп аталды және 2003 жылы Твентеранд деп өзгертілді. Твентеранд муниципалитетінің әкімдігі Вризенвеен қаласында орналасқан. Ден Хамдағы әкімдік бөлімшесі 2008 жылдың 30 мамырында жабылды.

Тарих

Вризенвееннің ең алғашқы жазбасы 1364 жылға дейін барады, ол кезде Альмелоның иесі Эверт ван Хекерен еркін фриздер, олардың ұрпақтары және Вирдэнсе Вейстеден Бауесбикке дейінгі батпақта тұрған барлық адамдар үшін жарлық жазды. Батпақта тұрғандар Хуис Альмелода Әулие Мартин күні Зволле өлшемі бойынша жылына бір шелек май төлеуге міндетті болды. Бұл майға жалдама төлеу еді және ақшамен емес, тауармен төленді; жалдаманы сатып алуға болмады. Альмелоның иесі фриздерге өз жерінің үстіндегі батпақты мекендеуге рұқсат берді. Вризенвеен 15 ғасырға дейін Алmelervene деп аталатын, қазіргі Schipsloot-тан Оверийссель каналына дейін созылған қырық шаруашылықтан тұратын жер болды. Әр шаруашылықтың ені он алты алаңнан (16 × 7 = 112 метр) құралды. Елді мекеннің шығысында, Бауесбикке дейін Остерховен деп аталатын бөлінбеген аумақ қалды. Бұл жер бөлінбегендіктен, ол тұрғындардың ортақ меншігі болуы мүмкін деген пікір бар. Елді мекеннің батысында Боэрстегеден Стауге дейін де осындай бөлінбеген жер болды. Бұл Вестерховен мен Востен еді. Бұл жерлер де ортақ меншікте болған деген әңгімелер бар. Алмельвервен елді мекені өсті; 15 ғасырдың ортасына қарай ауыл мүлдем өзгеріп кетті, шаруашылықтар енді он алты алаңнан тұрмады, олар онға, тіпті сегіз алаңға дейін азайды. Мюнстердің неміс епископы Бернхард фон Гален, «Бомбалаушы Бернард» деп аталған, шамамен 1665 жылы Твентті тонады. Вризенвеен батпақ пен саздақпен қоршалғандықтан 1665 жылға дейін зардап шекпеді. Вризенвеенге тек бір жол болды және оны Голландия армиясының әскерлері күзетті. Алайда 1666 жылы суық қыс батпақты және оны қоршаған саздақты мұздатып жіберді. Вризенвеенге апаратын жол ашық болды және 1666 жылдың қаңтарында епископтың армиясынан 1500 атты әскер Вризенвеенге кірді. Ауыл тоналып, үйлер мен шіркеу өртенді. Көптеген адамдар қаза тауып, қалғандары тұтқынға алынды. Жаңа Вризенвеен бұрынғы орнында, Бутервег бойында қайта салынбады. Оның орнына солтүстікке қарай, құмды жолға, қазіргі ауыл көшесіне қайта салынды. Бұл қайта құрылыс тез жүргізілді және 18 ғасырдың басында Бутервегтегі ескі Вризенвеен тарихқа сіңіп кетті. Осы ескі Вризенвееннің ескі зираты ғана сақталған. Бүгінде ауылдың ерекшелігі – 6,2 километрлік салынған ауыл көшесі (батыстан шығысқа қарай: Hammerweg, Westeinde және Oosteinde) үйлердің ерекше фасадымен ерекшеленеді. Ерекше Engbertsdijksvenen, сирек флорасы мен фаунасы бар, жартылай тірі биоәртүрлілікке толы жоғары батпақты кешені, Альмелоның иесі мен оның бағыныстылары аймақты қарқынды мекендеуге кіріспей тұрып, аймақ қандай болғанын еске салады. Вризенвееннің соңғы судьясы (голландша: Schout) және алғашқы мэрі Ян Крюйс туралы көп мәлімет бар, өйткені оның 1817-1830 жылдар аралығындағы егжей-тегжейлі күнделіктері сақталған.

Дін

Реформация кезінде, ол Твентеге де тарады, Вризенвенерлердің көпшілігі протестантизмге "көшті". XIX ғасырда консервативті православиелік кальвинистік протестанттар басымдыққа ие болды. Вризенвенер, Ян Махиль Кригер (1874–1951) 1946 жылы Нидерланд парламенті сайлауына Протестант Одағы атынан партия басшысы ретінде қатысты. Бұрынғы ХХО мүшесі 32 020 дауыс жинады. Бүгінгі күнге дейін Вризенвенерлердің көпшілігі голландтық реформатты немесе реформатты; бұл SGP және ChristenUnie-нің алдыңғылары – RPF және GPV-ді қолдауынан көрінеді. Дегенмен, ауылдың шығыс жағында үлкен католик азшылығы сақталды. Бұл католик қауымы 20 ғасырдың басында өз шіркеуін ашты. Шіркеу мен приход Рим католик әулиесі Ұлы Антонийге арналған. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Вризенвеенде еврей қауымы болды. 1878 жылы Вризенвеен синагогасы, Микдаш Ме'ат (кішкентай ғибадатхана) салынды, себебі корольдік комиссары П. С. Нахуйс, 1876 жылғы 2 желтоқсандағы Корольдік жарлық бойынша, жергілікті Израиль қауымына құрылысына 850 гульден мемлекеттік субсидия берді. Синагога 1879 жылы аяқталды. Ол кезде қауымда 27 адам болды. 1906 жылы еврей қауымы Альмело құрамына кірді, ал 1923 жылы ғимарат сатылды. Ғимарат әлі де сақталған және 1996 жылдан бері қалалық ескерткіш ретінде тіркелген. Бұрынғы синагога 1973 жылдан бері жеке компанияның қоймасы болып табылады, бірақ ғимаратты бұзу жоспарланған.

Сауда

Вризенвееннің (Руслюе) тұрғындары 1720-1917 жылдар аралығында Ресейдің Санкт-Петербург қаласымен қарқынды сауда байланысы орнатқан. Уақыт өте келе, Вризенвееннен шыққан түрлі компаниялар Невский проспект және "Гостиный двор" сияқты танымал көшелерде және ғимараттарда сауда үйлері мен дүкендер ашты. Хендрик Крюйс Санкт-Петербургтегі Гроссе Морская 38 мекенжайындағы "Java" сауда үйіне иелік еткен. Нева сағасындағы зор қалада бекініп қана қоймай, көптеген визеневендіктер туған қалаларына оралды. 1905 жылдың 16 мамырында Вризенвеенде болған ірі өрт қаланың дендеуін түгелдей құртқанға жуық болды. Өрттен кейін Вильгельмина патшайымы және оның жұбайы Генрих ханзадасы – Мекленбург-Шверин герцогы Генрих ретінде танылған – Вризенвеен тұрғындарына көмек көрсету үшін жеке келді. Олар Вризенвеенді қайта жаңғыртуға арналған мың гильдерден астам қаржыны жеке сыйлық ретінде ұсынды. 2005 жылы өрттің құрбандарын еске алу мақсатында тарихи өрт сөндіру машиналарын көрмесі өткізілді. "Янсен және Тиланус" компаниясы осы ірі өрттен зардап көрмеді. Сол кездегі қаладағы ең ірі жұмыс беруші тоқыма фабрикасы Вестейнде көшесінде орналасқан болатын, ал өрт фабрикаға жетпей тоқтады. Көптеген үйлердің шатырлары қамыспен жабылғандықтан және шығыстан соққан желдің күшті болуына байланысты өртті тоқтату мүмкін болмады. 228 үй, олардың көпшілігі аталған стильде салынған, өртеніп кетті. Кірпіштен салынған және басқа үйлерден қашықтау орналасқан бай шаруалар мен Rusluie үйлері өртке төзімдірек болды және бүгінге дейін сақталып тұр. Осы сақталған шаруалардың ең танымалдарының бірі – Педдем фермасы. Тарихи музей Вризенвеен муниципалитеті мен қаланың тарихын зерттейді. Музейде Вризенвееннің тоқыма өнеркәсібіне арналған тарихи бөлім және 1905 жылғы ірі өрт туралы мол құжаттама бар. Сонымен қатар, көрермендерге өткен өмірге үңілуге мүмкіндік беретін ескі тұрғын бөлмесі, шаруалардың ас үйі және көне мектеп сыныбы қойылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вризенвеен Ротердамнан келген көптеген балаларға уақытша пана болды. Бұл байланыс Вризенвееннің католик пасторы, Ротердамдық д-р Ван Рийн арқылы жасалды, ал балалар Вризенвееннің асырап алушы отбасыларында күтімге алынды. 2004 жылдың 1 мамырында "Oud Vriezenveen" қауымдастығы жүзге жуық "соғыс балаларының" (көбінесе Ротердамнан келгендер) кездесуін ұйымдастырды. Сол кезде "блекнеушес" деп аталған соғыс балалары өздерінің әңгімелерін жазып, "Блекнеушес oorlogskinderen" атты кітап жарыққа шықты. 2006 жылдың сәуір айында осы кітаптың тұңғыш данасы бастамашы Хосе Бош Хофте арқылы Герт Рантерге табыс етілді, бұл көптеген соғыс балаларының қызығушылығын тудырды. 1960 жылға дейін ауылда қарттарға арналған күтім болмады, себебі "бір-біріне көмектесуге және қолдау көрсетуге қатысты өңірлік жауапкершілік пен міндеттің күшті сезімі" болды, бұл "noaberschap" деп те аталады. 1960 жылдың 23 желтоқсанында "De Vriezenhof" протестанттық христиандық қоры құрылды. Зейнеткерлер үйінің құрылысы бұрын ақсақалдар үйі орналасқан жерде бес жылға созылды.

Спорт және демалыс

Вризенвеенде екі футбол клубы бар, DOS '37 (Door Oevening Sterk) және DETO (Door Eendracht Tot Overwinning). Сонымен қатар, корфбол/нетбол клубы Amicitia, баскетбол клубы Peatminers, волейбол клубы Vrivo, жүзу және су полосы клубы VZPC, жеңіл атлетика қауымдастығы AV Twenterand, ату қауымдастығы SV Vriezenveen, теннис клубы TCV, мұз үстінде сырғанау клубы Centrale Schaatstraining Vriezenveen және сырғанау клубы De Eendracht Vriezenveen, шахмат қауымдастығы Vrimot, дене шынықтыру қауымдастығы KEV (Kracht En Vriendschap), дзюдо қауымдастығы Judokwai Vriezenveen, арқан тартыс клубы TTV Vriezenveen және скауттар қауымдастығы Admiraal Kruys бар. Вризенвеенде екі табиғи мұз айдыны бар. Олардың бірі Geesterenseweg көшесінде орналасқан және IJsclub de Eendracht клубына тиесілі. Екінші мұз айдыны Вризенвеендегі спорт саябағында орналасқан және IJsclub Vooruit клубына тиесілі. Sportpromotie Twenterand қоры жылына бір рет Twenterandrun және Nacht van Twenterand іс-шараларын ұйымдастырады. Twenterandrun – жартылай кәсіби жүгіру жарысы, ол Амстердам және айналасындағы өңірлердегі ең ірі жылдық жүгіру жарысы – "Ван Дам тот Дам" жарысымен салыстырылады. Жүгіру жарысы алғаш рет 2002 жылы ұйымдастырылды, ал 2007 жылы әнші Яннес қатысқан шарамен бірінші мерейтой тойланды. 2006 жылға дейін жыл сайын Ronde van Vriezenveen атымен велосипедтік жарыс өткізілді. Бірақ қызығушылықтың төмендеуіне және жарыс жолының қолайсыз орналасуына байланысты, бұл жарыс Вризенвеен орталығынан өтетін ATB жұптық жарысқа айналдырылып, "Nacht van Twenterand" деген атпен жалғасты. Бұл жарысты Sportpromotie Twenterand қоры ұйымдастырады. Сонымен қатар, бірнеше рет ұлттық чемпионатты жеңіп алған Vriezenveense Harmonie гармония оркестрі де бар. Көңіл көтеру үшін Herman Jansen саябағы бар. Жылына бір рет жәрмеңке өткізіледі, ал әр сәрсенбі күні таңертең базар болады. Жазғы демалыстың соңғы сәрсенбі күні фермерлер базары ұйымдастырылады, ол әрдайым мыңдаған келушіні тартады. Соңғы жылдары жергілікті кәсіпкерлер (әсіресе қосымша қызмет көрсететін орындар) түрлі шаралар ұйымдастыру арқылы Вризенвеенге көбірек адамдарды тартуға тырысады. Бұған ең жақсы мысал – жыл сайынғы Randrock фестивалі, ол мыңдаған адамды тартады және жергілікті кәсіпкерлерге үлкен пайда әкеледі.

Жол қозғалысы және көлік

Вризенвеен Харденбергтен Алмело және Виерденге дейінгі 36-шы ұлттық жолда (N36) орналасқан. Алмело – Мариенберг бағытындағы теміржол станциясы ауылдың батысында орналасқан. Arriva компаниясы сағатына екі рет Blauwnet/Vechtdallijnen стиліндегі LINT үлгісіндегі пойыздармен қызмет көрсетеді. Басты автобус маршруты – 83-ші маршрут, Алмелодан Вризенвеендегі "Nieuwe Daarlerveenseweg" автобус станциясына дейін. Бұл маршрутты Syntus компаниясы Твент стилінде жүргізеді. Сонымен қатар, 81-ші маршрут Вризенвеен арқылы Вестерхаардағы автобус стансасынан Омменге және Алмелоға қарай өтеді. 2007 жылдың 1 сәуірінен бастап тұрғындар аймақтық таксилерді де пайдалана алады.

Тіл

Vriezenveen қаласында Төменгі саксон тілдер тобының ерекше диалектілік түрі қолданылады, бірақ оның қолданылуы азайып барады; бұл диалект Vriezenveens (Төменгі саксон: Vjeans) деп аталады. Айырмашылығы, оның айтылуы көршілес Твентс диалектісінен өзгеше, алайда грамматикалық және лексикалық тұрғыдан олардың түбірі бір.

Тарих

Кейбір дереккөздер Фризияның әсері Вьянс тілінде де естіледі деп мәлімдейді. Бұл ықтимал, өйткені Вризенвеенді фриздер құрған. Басқа дереккөздер ерекше Вьянс айтылуы Руслюиеге байланысты дейді. Бұл саудагерлер Ресейдің Санкт-Петербург қаласында қоныстанған, бірақ көбінесе бірнеше жылдан кейін Вризенвеенге қайта оралған. Санкт-Петербургте олар жүздеген адамнан тұратын тығыз қауым құрды, олар бір-бірімен Вьянс тілінде сөйлескен болуы мүмкін. Сондықтан, Вризенвеенде қалғандардың Вьянс тіліне күшті орыс тілінің әсері тигені аздау сияқты. Твенте бірнеше ғасыр бойы Нидерландының қалған бөлігінен батпақты жерлердің кедергісінен оқшауланғандықтан, Вестфалиямен және оған жақын Мюнстерландпен байланыс орнатылды. Мюнстер қаласы соңғы сән мен әдет-ғұрыптардың ортасы саналды. Мюнстердегі (Вестфалия) тіл де стандарт ретінде қарастырылды және Твентенің барлығы (Вризенвеенді қоса алғанда) осы үлгіні қабылдады. Вестфаль тілінің ерекшелігі – дауыссыздықтың өзгеруі, яғни ашық е, оо және еу дыбыстары «бұрылып» ieje, oewe және uje сияқты естіледі. "Weten" сөзі "wiëten", "Koken" сөзі "koëken", ал "Lui/Leu" сөзі "luje" болып өзгерді. Бұл өзгеріс Риссенс және Энтерс төменгі саксон тілінің нұсқаларында да анық естіледі. Алайда, Вьянс тілі бұл процесте одан да бір қадам алға жылжуы мүмкін, сондықтан "Wiëten" қазір "wjetn/wjet'n", ал "Koëken" сөзі "kwakn/kwak'n" сияқты естіледі. (Ағылшын тілінде: Weten – Білу / Koken – Пісіру / Lui/Leu – Халық)

Сақтау

2014 жылы Jip en Janneke балалар кітаптарының сериясынан төрт әңгіме Vjeans тіліне аударылып, "Jipke en Jannöaken" кітабына қосылды. Басқа жағдайларда "нағыз" Vjeans тілін сақтауға жасалған тыраштандырулар жергілікті тіл білімі мамандарының немесе жергілікті тарих қоғамдарының күш-жігерімен шектеледі. 1969 жылы доктор Хендрик Энтжес "Woordenboek van het Vriezenveens, deel 1" (ағылшын тілінде: Vriezenveens сөздігі, 1-бөлім) атты сөздікті жазды. Одан кейін қосымша бөлімдер жарық көрген жоқ.

Әдебиет және дереккөздер

Plegt, B. H. A. M., e. a. (ред.) (1961). Твенте 1962 жылғы жылнама. Stichting Jaarboek voor Twente, Энсхеде. Jrg.1 (1961). ISSN 1566 3744. Энджес, Х. (1969). Фризенвендік сөздік: 1-бөлім. Сасланд, Гронинген. 124 б. Жарияланбады. Энджес, Х. (1970). «Ерекше махаббатпен венаға»: Фризенвен тарихы мен халық тұрмысынан / үлесі: Эверхард Янс; суреттер: Жооп Ламбертс. Круземан, Гаага. 142 б., 26 б. сурет. (Stad en dorp; dl. 9). Мұқабасы: Фризенвен тарихы мен халық тұрмысы туралы. Abbink, H. J., B. G. Coes, T. Jansen Bramer және т.б. (1980). Соғыс, қарсылық, азат ету, 1940–1945. Фризенвен. 24 б. Фризенвендегі орта мектептегі көрме. Хосмар, Йохан (1982). Фризенвендегі «Орта мектеп». Jaarboek Twente, jrg.21 (1982) 61–66 бб. ISSN 1566 3744. Jansen Dzn., H. & F. Boswinkel Sr. (ред.) (1982). Бернард Ясперс Файердің Фризенвендегі туындылары, оның туған жерінің тарихын суреттеген суретші / суреттер: C. Alberts және т.б.; алғы сөз: C. van der Wolf. Boswinkel, Фризенвен. 128 б. Мұқабасы: Фризенвендік суретші Бернард Ясперс Файердің алған сыйы. Беркхоф, Х. & J. Schipper (1983). Фризенвендегі реформаттық бағана, 1945–1983: «Бағана және бағананы жою» кандидаттық колледжі аясындағы реферат. Гронинген. 56 б. Беркхоф, Эрик (= Х.). (1986). Фризенвен 1832–1876: Фризенвендегі әлеуметтік құрылымға қадастрлық зерттеу. III, 146 б. Гронинген Р.У. диссертациясы. Шотман, J. (1986). Фризенвендегі христиандық білімнің 50 жылы (1884–1934). 58 б. Дипломдық жұмыс. Boonstra, H. (1988). Фризенвендегі реформаттық шіркеуінің 150 жылдығына арналған естелік кітап. 235 б. Venema, Peter (ред.) және т.б. (1988). Твенте 1989 жылғы жылнама. Stichting Jaarboek voor Twente, Энсхеде. Jrg.28 (1988). 144 б. ISSN 1566 3744. Фризенвен туралы. (1990). 1850–1940 жылдарға дейінгі жаңа құрылыс инвентаризациясы: Фризенвен муниципалитетінің сипаттамасы. Het Oversticht, Зволле. 45 б. Хосмар, Йохан (1992). Өткендегі Фризенвен. Van de Berg, Энсхеде. 186 б. Витте, Геррит де (1996). 1872 жылғы Фризенвен туралы әңгімелер. Фризенвен. 66 б. Jansen, Herman (1999). Өз ауылыңды біл және жақсы көр / құрастырушылар: F. D. Boswinkel және т.б. Stichting 'Ken Uw dorp', Фризенвен. 320 б. 1945–1954 жылдардағы De Vriezenveense Courant газетінен алынған мақалалар. Хосмар, Йохан (2001). Әйелдерге сайлау құқығы Фризенвенде күшті қарсылыққа тап болды. Jaarboek Twente, jrg.40 (2001) 92–96 бб. ISSN 1566 3744. (2001). Ескі уақыттағы Фризенвендегі жерлеу салты. Traditie: дәстүрлер мен трендтер туралы журнал, jrg.7 (2001) №4, 14–16 бб. ISSN 1382 4104. Хосмар, Йохан (2002). Фризенвен қалай өмір сүрді. Van de Berg, Энсхеде. 112 б. Harzevoort, Jan (ред.) (2003). Фризенвендегі 1812 және 1826 жылдардағы есімдерді қабылдау. Harzevoort, Алмело. 90 б. Boonstra, H. (2005). Фризенвендегі үлкен өрт және Фризенвен өрт сөндірушілерінің тарихы / құрастырушылар: H. J. Bramer Jansen және т.б. Stichting 'Grote Brand Vriezenveen 1905–2005', Фризенвен. 192 б. Bosch Höfte, José және т.б. (ред.) (2006). Соғыс балалары: соғыс балаларының оқиғалары. Vereniging Oud Vriezenveen/War Child Nederland, Фризенвен/Амстердам. 95 б. ISBN жоқ. Boonstra, H. (ред.) (2006). Фризенвен темір жолы: 100 жылдық тарих, 1906–2006. Vereniging Oud Vriezenveen, Фризенвен. 228 б. Wullink, Henk (2008). Ежелгі Ханза жолы велосипедпен: Санкт-Петербургтен Фризенвенге / Jan Peter Ooms және Reinier Masselink қатысуымен. Жеке басылым. Хенк Вуллинк. 280, 8 б. 1826 жылғы карета сапарынан кейінгі велосипед сапары туралы есеп. Kobes Wzn, B. (2009). Ескі суреттердегі Фризенвен: 1-бөлім. Europese Bibliotheek, Залтбоммель. 44 б. (Toen boekje), AD үшін арнайы басылым. 1972 жылғы басылымның көшірмесі (80 б.). Kobes, Hans J. (ред.) (2010–2013). Ескі дүкендер. Stichting Peddemorsboerderij, Фризенвен. 4 том, 96 б., суреттер. Мұқабасында: Фризенвен & Вестерхаар Фризенвендік ауданы.