Кіріспе

Атыс қаруының немесе снарядтың нысанаға тікелей атып, соғып түсуге болатын қашықтығы – белгілі бір атыс қаруының немесе оқтың нысанаға оқтың құлауын ескере отырып, оқты жоғары көтеру қажеттілігі болмайтын қашықтық, яғни қару нысанаға көлденең бағытталуы мүмкін. Нүктелі қашықтықтан тыс нысаналарға ату үшін атысшы қаруын нысанадан жоғары бағыттауы керек. Ал қашықтықтан атуға арналған қаруларда көбінесе нысананы дұрыс бағыттауға көмектесетін реттелетін айналар болады. Атыс қаруының максималды нүктелі қашықтығы оның бастапқы жылдамдығы және нысананың өлшемі сияқты түрлі факторларға байланысты. Күнделікті қолданыста нүктелі қашықтық дегеніміз – атыс қаруын өте жақын қашықтықтан ату, бірақ тікелей жанасуға жеткілікті емес.

Тарих

Point blank термині 1570 жылдарға дейін бар екендігі мәлім, және француз тілінен шыққан болуы мүмкін, pointé à blanc, "аққа бағытталған" деген мағынаны білдіреді. "Blanc" сөзі бұрын ату нысаналарының ортасындағы кішкентай ақ даққа сипаттама беру үшін қолданылған болуы мүмкін. Алайда, ертедегі дереккөздердің ешқайсысы нысана ортасында ақ дақ болғанын көрсетпейді, сондықтан "blanc" сөзі қашықтықты сынау кезіндегі бос кеңістікке немесе биіктіктің нөлдік нүктесіне сілтеме жасауы мүмкін. Бұл термин оқ-дәрімен зарядталатын зеңбіректерді нысанаға алу техникасымен байланысты пайда болған. Олардың ұңғысы артқы жағынан ауыздыққа қарай тарылып, зеңбірек көлденең ұсталғанда, оның ішкі бөлігі жоғары көтерілген бұрышта болатын. Бұл оқтың зеңбірек аузынан шыққаннан кейін бірден табиғи көру сызығынан жоғары көтерілуіне, содан кейін траекториясының ең жоғарғы нүктесіне жеткеннен кейін төмен түсуіне әкеп соқты. Бірнеше рет бірдей оқ-дәрімен атып, оқтың ұшы зеңбірек ұңғысының төменгі жағынан қай жерге түсетінін өлшеуге болады. Бұл қашықтық point blank қашықтығы деп есептелді: осы қашықтықтағы кез келген нысананы ату үшін зеңбірек төмен қарай бағытталуы керек еді; ал одан асып кеткен нысананы ату үшін 45 градусқа дейінгі ең үлкен қашықтық бұрышына дейін көтерілуі қажет еді.

Аң аулау

Үлкен нысана, мысықтың тіршілік ету үшін маңызды аймағы сияқты, бірнеше дюймдік (10 см-ге дейін) ауытқуға мүмкіндік береді, сонымен бірге жылдам әрекетсіздендіруді қамтамасыз етеді. Прерия тышқандары сияқты зиянкестер бір дюймнен де аз (шамамен 2 см) ауытқуды қажет етеді. Көздің биіктігі көзге жақын қашықтыққа екі түрлі әсер етеді. Егер көздің биіктігі рұқсат етілген ауытқудан төмен болса, онда көзге жақын қашықтық мылтықтың ұшынан басталады, ал көздің биіктігі мен рұқсат етілген ауытқу арасындағы айырмашылық көзге жақын қашықтықта болуы мүмкін болатын қашықтықты қысқартады. Рұқсат етілген ең жоғары ауытқуға дейінгі жоғары көздер көзге жақын қашықтықтың ең алыс шегін мылтықтан алысқа жылжытады. Рұқсат етілген ең жоғары ауытқудан биік көздер көзге жақын қашықтықтың басталуын мылтықтың ұшынан алысқа жылжытады; бұл жануарларды аулайтын мылтықтарда жиі кездеседі, себебі оларда жақын қашықтықтағы атулар сирек кездеседі, бұл көзге жақын қашықтықты әдеттегі нысаналардың күтілетін қашықтығына орналастырады.

Әскери

"Нульдік соғыс" деп те аталатын, ең үлкен тиімді ату қашықтығы әскери істе маңызды рөл атқарады. Әскерилерге осы қашықтықтағы кез келген нысанаға оқ атуға нұсқау беріледі, о үшін олар қарудың айнасын жаудың дене ортасына бағыттауы керек. Қашықтықты дұрыс бағалау қателіктерінің маңызы жоқ, себебі дұрыс нысаналанған оқ жау әскерінің кеудесіне тиеді. "Нульдік соғыс" немесе одан кем қашықтықта биіктікті түзетудің қажеті жоқ, бірақ бұл басқа тиюіне немесе мүлдем қанатын қашуына әкелуі мүмкін. Ресей және бұрынғы Кеңес әскери доктринасында белдік тұйығы "нульдік соғыс" нысана алу нүктесі ретінде қолданылады. Бірінші жаппай өндірілген шабуылды автомат, Екінші дүниежүзілік соғыстағы StG 44 және оның прототиптері, тиімді ату қашықтығын арттыру үшін, оқ түйіршігінің осінен жоғары орналасқан темір айнаға ие болды. Қазіргі таңда шабуылды автоматтардағы жоғары орналасқан айналар мен жоғары жылдамдықты оқтардың кең таралғандығы, тиімді ату қашықтығын одан әрі арттыруға және автоматты пайдалануды жеңілдетуге деген ниетпен байланысты. Айнаны оқ түйіршігінің осінен жоғары көтеру, оқ траекториясы көлденең көру жазықтығын екі рет кесіп өтетіндіктен, параллакс мәселесін тудырады. Оқ қаруға ең жақын нүкте, оқ көру сызығы арқылы өтетін кезде пайда болады және "жақын нөл" деп аталады. Екінші нүкте оқ көру сызығынан төмен түскен кезде пайда болады және "алыс нөл" деп аталады. Жақын нөл қашықтығынан кіші қашықтықта (әдетте ішінде), атушы оқты қалаған жерге бағыттау үшін жоғарырақ нысаналауы керек.