Кіріспе

Ресейдің Николай I идеологиялық ілімі – Православие, самодержавие, народность (Православие, самодержавие, народность), сонымен қатар Ресми Ұлтшылдық деп аталатын, Ресей императоры Николай I-нің басым императорлық идеологиялық доктринасы болды. Бұл доктрина православие христиан дініндегі империялық біртүтастықты және императордың абсолютті билігін қамтамасыз етуді көздеді, сонымен бірге осы біртүтастыққа зиян келтіретін деп саналған идеяларды басады. Ол Наполеон соғыстарында құлатылған саяси институттарды қайта жаңғыртуға және қорғауға бағытталған, Еуропадағы кең таралған реакциялық үрдістің бір бөлігі болды. Ресми Ұлтшылдықтың "Триадасы" алғаш рет білім министрі Сергей Уваров 1833 жылғы 2 сәуірдегі бағынышты педагогтарға жолданған айналым хатында ұсынды. Бұл доктрина Николай мен оның басшылығымен тез қабылданып, кеңінен танылды және Михаил Погодин, Федор Тютчев сияқты зиялы қауым өкілдерінің ықпалды қолдауын алды.

Бұл саясатты сыншылар бұл қағиданы русификацияға шақыру ретінде қарастырды. Дегенмен, оның бар болу фактісі, Ресейдің 16 ғасырдан бергі алғашқы мемлекеттік саяси идеологиясы болып табылады.

Идеологияны іздеу

Николай I декабристер көтерілісінен кейін император болды; кейінгі тергеулердің нәтижесінде, адалдықсыздықтың Романовтар әулетінің жалғыз тірегі болған ақсүйектер қатарында терең тамырланғаны анықталды. Оның әкесі мен атасы сарай төңкерісі кезінде өздерінің күзетшілері мен мемлекет қайраткерлерінің қолынан қаза тапты. Көтерілісшілерді жоюға және өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүдделі Николай, декабристерді тергеу материалдарын мұқият зерттеді және көтеріліске себеп болған бұрынғы үкіметтің кемшіліктерін білді. Николай, Ағарту дәуіріндегі абсолюттік билеушілердің дәстүрін жалғастыра отырып, мемлекеттік білім беру жүйесін құрды және заңдарды жүйелеуді аяқтады. Ол "үрейлі орталықтандыру" деп аталатын, қатаң реттелген, бірақ тиімсіз үкіметтік жүйені орнатты, өзі бәсекелес мемлекет қайраткерлері арасындағы басты төреші болды. Николай I құрған жүйе дұрыс емес және тиімсіз болды, себебі император барлық мемлекеттік істерді жеке бақылай да, қол қоюға тиіс барлық құжаттарды қарап шыға да алмайтын. 1833 жылы Уваров императордың бағдарламасын қысқаша идеологиялық тұжырымдамаға айналдырды:

"Біздің ортақ міндетіміз – халыққа білім беруді біздің Мәртебелі монархымыздың жоғарғы ниетіне сәйкес, православие, автократия және ұлттық рухта жүргізуді қамтамасыз ету. Менің сенімim бойынша, әрбір профессор мен мұғалім, тақ пен отанға деген бірдей құлшыныс сезімімен, өзінің барлық мүмкіндіктерін үкіметке лайықты құрал болуға және оның толық сенімін қозғауға жұмсайды."

Қоғамдық қабылдау

Мемлекеттік цензураға ұшыраған баспасөз жаңа доктринаны ынтамен қабылдады және Николайдың билігінің соңына дейін оның ықпалында болды. "Москвитянин" журналының редакторы Степан Шевриёв: "Біз батыстан кездесетін кейбір қателіктерді жойғанмен, болашақ дамуымыздың тұқымын және кепілін сақтайтын үш маңызды сезімді өз ішімізде таза күйде сақтап қалдық" деді. Бастапқыда ұлттық идеяны батыстық, Шеллингтік тұрғысынан қараған Николай Надеждин, Чадаев ісінен (1837) кейін "Ресми ұлттылық" жақтауына түбегейлі өтті. Ол: "Ұлттық сана әрдайым патшаға деген сүйіспеншілік пен бағынудан тұрады және болашақта Еуропаның қорқынышына орай, автократияның қасиетті бірлігінен үлгілі және керемет ұлттық руханияттың туындауын көрсететін жарқын сабақ болуы керек" деп жазды. Николай Гоголь өзінің соңғы еңбегі "Достарымен хат алмасудан таңдамалы үзінділер" (1847) шығармасында "Ресми ұлттылық" тұжырымын жер иелері мен крепостнойлар арақатынасына қатысты кеңейтіп: "Оларға [крепостнойларға] сіздің барлық іс-әрекеттеріңіз еуропалық немесе басқа да ой-қиялдарыңызға емес, Құдайдың еркіне бағынумен жасалғанын анық көрсетесіз" деді.

Путинизммен салыстыру

Бірқатар сарапшылар Ресейдің 1999 жылдан бері билік етіп келе жатқан Владимир Путиннің идеологиясын православие, автократия және ұлтшылдық ілімдерімен салыстырып отыр. Чикаго университетінің профессоры Фейс Хиллис Путиннің "Орыс империясын және оның жетекші идеологиясын қайта құруды қалайтынын" айтты, ол – православие, автократия және ұлтшылдық, бірақ қазір өте күрделі полиция мемлекетінің билігінде. 2014 жылы "Еуразиялық зерттеулер журналында" жарияланған мақалада "Путин патриотизмге, билікке және мемлекеттікке басымдық беріп, билікті орталықтандыру мен авторитарлық саясатты ақтады. Путиннің саясаты мен риторикасы Николайдың саясатына ұқсас." Чарльз Стюрт университетінің профессоры Стэн Грант бұл "бүгін де Путиннің көзқарасы болып табылады. Дің мен мемлекет ажырамас. Ресей православие шіркеуінің басшысы патриарх Кирилл Путинді "Құдайдың кереметі" деп атады." Foreign Policy журналының тілшісі Майкл Хирш бұл саясаттың "Путиннің сөздері мен жазбаларында айтылмағанын – ол әлі де Ресейдің демократия екенін көрсетуге тырысады, бірақ бұл саясатты 200 жыл бұрынғы Александр Дугин, Лев Гумилев, Игорь Шафаревич, Иван Ильин, Константин Леонтьев, Сергей Петрович Трубецкой және Путинге ықпал еткен деп саналатын басқа да консервативті ойшылдар қолдайды."