Лежер Сонтонакс: Француз революционері және күлдіргінің жақтасы
Léger-Félicité Sonthonax
Леже Сонтонакс (1763-1813) – французский аболиционист, жакобин, комиссар в Сен-Доминге во время Гаитянской революции. Борьба с рабством, роль во Французской революции.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француздық белсенді және саясаткер (1763–1813)
French activist and politician (1763–1813)
Легер Фелисите Сонтонакс (7 наурыз 1763 – 23 шілде 1813) – француздық құлдыққа қарсы күрескер және 1791 жылы құрылған Жирондист партиясына қосылғанға дейін Якобин болған. Француз революциясы кезінде ол Гаити революциясының бір бөлігінде Сент-Домингуде 7000 француз әскерін басқарды. Оның ресми лауазымы – азаматтық комиссар. 1792 жылдың қыркүйегінен бастап ол және Полверель Сент-Домингудегі құл емес халықтың де-факто билеушілеріне айналды. Олар Бриссоттың партиясымен байланысты болғандықтан, 1793 жылдың 16 шілдесінде конвент оларды айыптады, бірақ оларды Францияға қайтаруға арналған кеме 1794 жылдың маусым айында ғана колонияға келді, ал олар Робеспьердің құлау кезінде Францияға келді. Олар 1795 жылы әділ сотталып, ақ колонистердің таратқан айыптарынан ақталды. Сонтонакс Сент-Домингудегі ақ адамдардың роялистер немесе сепаратистер деп сенді, сондықтан ол ақ отарлаушылардың әскери күшіне шабуыл жасап, оларды үкіметтен алшақтатты. Көптеген gens de couleur (колонияның аралас нәсілді тұрғындары) егер оларға құқықтар берілсе, Сент-Домингудегі әскери тірек болуға дайын екендерін мәлімдеді, бірақ Сонтонакс 1791 жылғы тамыздағы құл көтерілісінен кейін бұл көзқарасты ескірген деп санады. Ол Сент-Домингудің әскери қатарында бұрынғы құлдардың болуын қажет деп есептеді. 1793 жылдың тамызында ол солтүстік провинциядағы барлық құлдарға бостандық жариялады. Оның сыншылары оның өзінің билігін сақтау үшін құлдықты жоюға мәжбүр болғанын айтады.
Léger Félicité Sonthonax (7 March 1763 – 23 July 1813) was a French abolitionist and Jacobin before joining the Girondist party, which emerged in 1791. During the French Revolution, he controlled 7,000 French troops in Saint Domingue during part of the Haitian Revolution. His official title was Civil Commissioner. From September 1792, he and Polverel became the de facto rulers of Saint Domingue's non slave population. Because they were associated with Brissot’s party, they were put in accusation by the convention on July 16, 1793, but a ship to bring them back in France didn’t arrive in the colony until June 1794, and they arrived in France in the time of the downfall of Robespierre. They had a fair trial in 1795 and were acquitted of the charges the white colonists brought against them. Sonthonax believed that Saint Domingue's whites were royalists or separatists, so he attacked the military power of the white settlers and by doing so alienated the colonial settlers from their government. Many gens de couleur (mixed race residents of the colony) asserted that they could form the military backbone of Saint Domingue if they were given rights, but Sonthonax rejected this view as outdated in the wake of the August 1791 slave uprising. He believed that Saint Domingue would need ex slave soldiers among the ranks of the colonial army if it was to survive. On August 1793, he proclaimed freedom for all slaves in the north province. His critics allege that he was forced into ending slavery in order to maintain his own power.
Ерте өмір
1763 жылы 7 наурызда Францияның Ойонакс қаласында, табысты саудагердің ұлы ретінде дүниеге келген Сонтонакс, Париж Парламентінде заңгер болып қызмет еткен және Франция революциясы кезінде жоғары лауазымдарға көтерілген. Сонтонакс өзінің байлығын әкесінің бизнесіне қарыздар еді, ол аймақтан көптеген адамдарды жұмысқа алып, әкесін ауылдың ең бай адамы еткен. Сонтонакс Дижон университетінде оқуын аяқтады, бай әкесінің көмегімен белгілі заңгер атанды. Жарияланғаннан кейін, Сонтонакс 1793 жылы өзінің және Полверельдің таңдалған құлдарға жаңа бостандық беру туралы шешіміне қарсы болғандарға жауап хат жазды. Ол осы африкалықтарға азаматтық құқықтар берілуіне деген сенімін ешқашан тоқтатпайтынын мәлімдеді және құлдарды босату туралы шешімінің дұрыс емес екенін мойындамайтынын қорғады. Сонтонакс "Республика атынан" атты жарияламасында Революциядағы өзінің рөлін түсіндірді. Ол Ұлыбритания мен Испанияның Сент-Домингені басып алу әрекеттерін болдырмау үшін қатаң шешімдер қабылдауға белсенділік танытты.
Born in Oyonnax, France on March 7, 1763, the son of a prosperous merchant, Sonthonax was a lawyer in the Parlement of Paris who rose in the ranks during the French Revolution. Sonthonax's wealth was due to his father's business, which employed many people from the region, and had made his father the richest man of the village. Sonthonax finished his studies at the University of Dijon, becoming a well known lawyer with the help of his wealthy father. Following the proclamation, Sonthonax wrote a reply to those that were opposed to his and Polverel's decision in 1793 to grant these select slaves this new freedom. He declares his never ending belief that civil rights should be granted to these Africans and defends his decision to free the slaves was not erroneous to do. Sonthonax's Proclamation Au nom de la République explained his role in the Revolution. He was committed to make drastic decisions to prevent Britain and Spain from succeeding in their attempts to assume control over Saint Domingue.
Еріктілік және қақтығыс
1793 жылдың ақпан айында Франция Ұлыбританияға соғыс жариялады, бұл Сонтонакс үшін жаңа мәселе тудырды. Сент-Домингода француз төңкерісін қолдауға тырысқандардың бәрі британдық Батыс Индияға (атап айтқанда, Ямайкаға) қашуға тырысты, онда отарлық билік французға қарсы төңкерісші эмигранттарға пана берді. 1793 жылдың маусым айынан кейін колониядағы ақ халықтың саны айтарлықтай азайып, 6000-ға дейін жетті. 1793 жылдың 20 маусымында ақтарға көңіл бөлетін жаңа әскери губернатор Франсуа Томас Гальбоның астананы бақылауға алу әрекеті сәтсіз аяқталып, Кап-Франсуа (қазіргі Кап-Гаитиен) қаласының бомбалануына және өртелуіне әкелді. Өртті Гальбо әскеріндегі шамамен 1000 жергілікті емес теңізшілердің қолынан келген болуы мүмкін. Сонтонакс генерал Этьен Лавоны губернатор етіп тағайындады және Гальбоны комиссарлар мен олар ұсынып тұрған француз республикалық үкімет атынан күресуге келісетін бұрынғы құлдарға еркіндік уәдесінен кейін колониядан қуды. Осы уақытқа дейін комиссарлар 1791 жылдың тамызында басталган қара құлдардың көтерілісіне қарсы күресін жалғастырып келді. Олардың азаттыққа шығуы – барлық құл күштері үшін маңызды жеңіс болды және ауызша тарихтар олардың рухын көтеріп, жігерлендіргенін көрсетеді. 1793 жылдың 24 маусымында ақ халықтың 60%-ы Гальбомен бірге Сент-Домингодан кетіп, көптегендері ешқашан қайтып оралмады. 1793 жылдың 29 тамызында, азат ету туралы қауесет тараған кезде, Сонтонакс солтүстік провинциядағы құлдардың азаттығын жариялауға батыл қадам жасады (олардың азаттығына қатаң шектеулер қойылды). 1793 жылдың 27 тамызынан 31 қазанына дейін Полверэль батыс және оңтүстік провинциялардағы құлдарды кезең-кезеңімен азат етті. Осы кезеңде және қараларға құқық берудің жаңа тенденциясының нәтижесінде Туссен Лувертюр Францияны, Испанияны емес, қолдауға бейімделді; алайда, ол сақ болды және ресми түрде жақын арада жаңа тарапқа өтуге дейін француздық азат етуді растауын күтті. 1794 жылдың 4 ақпанында Францияның Ұлттық Конвенты бұл актіні растап, оны Гваделупаны қоса алғанда, барлық француз колонияларына қолданды. Сол күні, айыптау туралы жарлық күшінде болғандықтан, Сонтонакс пен Полверэльдің есімдері конвенцияда айтылмады, тіпті Сонтонакс жіберген Сент-Домингоның өкілі Дуфай да конвенция депутаттарына колонияда құлдық неліктен жойылғанын түсіндіру үшін келген жоқ. Сент-Домингодағы құл халық Сонтонакс күткендей оның жағына жиналмады, ал ақ плантаторлар оған қарсы тұруын жалғастырды. Оларға колониядағы құлдықты жоюға қарсы болған көптеген еркін түсті адамдар қосылды, олардың көпшілігі өздері плантаторлар болды. Француз үкіметінің колониядағы азат етуді растауы туралы хабар келгеннен кейін ғана Туссен Лувертюр және оның жақсы тәртіпті, шайқасқа шыңдалған бұрынғы құлдар корпусы 1794 жылдың мамыр айының басында француз республикашылдарының жағына өтті. Елдегі саяси жағдайдың өзгеруі Сонтонаксқа оның әрекеттерін қорғау үшін Францияға қайтаруға себеп болды. 1794 жылдың жазында келгеннен кейін ол бастапқыда қорғауға жіберілген түсті еркін адамдар енді Францияға адал емес екенін және Республиканың бостандыққа шыққан құлдарға сенуі керектігін мәлімдеді. Нәтижесінде Сонтонакс екінші рет Сент-Домингоға оралды. Франция аралдың губернаторы болу үшін граф д’Эдувильді жіберді, бірақ ол ақырында қашуға мәжбүр болды.
In February 1793, France declared war on Great Britain, which presented a new problem for Sonthonax. All those he had alienated in trying to uphold the French Revolution in Saint Domingue proceeded to try and flee to the British West Indies (primarily Jamaica), where the colonial authorities gave shelter to the French counter revolutionary émigrés. The white population in the colony declined significantly until only 6,000 remained after June 1793. On 20 June 1793 a failed attempt to take control of the capital by a new military governor sympathetic to whites, François Thomas Galbaud, led to the bombardment and burning of Cap Français (now Cap Haïtien). The burning was likely done by the roughly 1,000 non native sailors among Galbaud's forces. Sonthonax made General Étienne Laveaux governor and expelled Galbaud from the colony after a promise of freedom for ex slaves who agreed to fight on behalf of the commissioners and the French republican regime they represented. Up to this point the commissioners had still been pursuing the fight against the black slaves, whose insurrection had begun in August 1791. Their emancipation was a momentous victory for all slave forces, and oral histories suggest a boost in their morale. On June 24, 1793, 60% of the white population left Saint Domingue with Galbaud, most never to return. On August 29, 1793, with rumors of emancipation rampant, Sonthonax took the radical step of proclaiming the freedom of the slaves in the north province (with severe limits on their freedom). From August 27 to October 31, 1793, on his side, Polverel progressively emancipated the slaves in the west and south provinces. It was during this time, and due to the new trend of conceding rights to blacks, that Toussaint Louverture began reforming his political philosophy to embrace France rather than Spain; however, he was cautious and awaited French ratification of emancipation before officially changing sides. On February 4, 1794, the French National Convention ratified this act, applying it to all French colonies, including Guadeloupe. Due to the fact that they were under a decree of accusation, on that day, Sonthonax and Polverel’s names were not pronounced in the convention, not even by Dufay, the deputy of Saint Domingue sent by Sonthonax to explain to the deputies of the convention why slavery had been abolished in the colony. The enslaved population of Saint Domingue did not flock to Sonthonax's side as he had anticipated, while white planters continued to resist him. They were joined by many of the free men of color who opposed the abolition of slavery in the colony, many of them being planters themselves. It was not until word of the ratification of emancipation by the French government arrived back in the colony that Toussaint Louverture and his corps of well disciplined, battle hardened former slaves came over to the French Republican side in early May 1794. A change in the political winds back home caused Sonthonax to be recalled to France to defend his actions. Upon his arrival in the summer of 1794, he argued that the free people of colour, whom he had been originally sent to defend, were no longer loyal to France, and that the Republic should place its faith in the freed slaves. Vindicated, Sonthonax returned to Saint Domingue a second time. The Comte d'Hédouville was sent by France to be governor of the island, but was eventually forced to flee.
Францияға оралу
Осы уақыт аралығында Туссен өзінің беделін нығайта берді. Қара генерал 1797 жылы Сонтонакстың Сен-Домьингтен сайланған өкілдердің бірі ретінде кетіп қалуын ұйымдастырды. Сонтонакс тартыншақтылық танытқанда, Туссен оны 24 тамызда Францияға бағытталған кемеге қарулы күзетпен мінгізді. Ол Францияға оралғаннан кейін он алты жыл өткен соң, 1813 жылы 23 шілдеде туған қаласы Ойонаста қайтыс болды.
Toussaint, in the meantime, was consolidating his own position. The black general arranged for Sonthonax to leave Saint Domingue as one of its elected representatives in 1797. When Sonthonax showed himself to be hesitant, Toussaint placed him under armed escort onto a ship bound for France on August 24. He died in his home town of Oyonnax on July 23, 1813, after sixteen years back in France.