Кіріспе

Көру жүйкесінің басы – ганглиондық жасуша аксондарының көзден шығу нүктесі, көздің анатомиялық құрылымы.

Көру дискісі немесе көру жүйкесінің басы – ганглиондық жасуша аксондарының көзден шығу нүктесі болып табылады. Оптикалық дискте фоторецепторлар (тағандар мен конустар) болмағандықтан, ол әр көздің кішкентай соқыр нүктесіне сәйкес келеді. Ганглийлі жасушалардың аксондары көзден шыққаннан кейін көру жүйкесін құрайды. Оптикалық диск – көру жүйкесінің басталуы және торлы қабаттың ганглиялық жасушаларының аксондары жиналатын жер. Қарапайым адамның көзіндегі оптикалық дискте көзден миға қарай 1–1,2 миллион афферентті жүйке талшықтары болады. Оптикалық диск сонымен қатар торлы қабатты қанмен қамтамасыз ететін ірі артериялардың кіретін және торлы қабаттан шығатын веналардың шығатын жері болып табылады.

Құрылымы

Оптикалық диск фовеяның мұрын жағына 3-4 мм қашықтықта орналасқан. Ол тік сопақ пішіндес, орташа өлшемдері көлденеңінен 1,76 мм, ал тігінен 1,92 мм. Ортасында айнымалы өлшемдегі оптикалық тостаған деп аталатын ойыс бар. Бұл ойыс пішіні әртүрлі болуы мүмкін – шамалы ойықтан бастап, бұршақ тәрізді шұңқырға дейін. Бұл пішін кейбір торлы қабық ауруларын анықтауда маңызды рөл атқарады.

Функция

Көру дискісі немесе көру нервінің басы – көзден шығатын ганглиялық жасуша аксондарының шығу орны. Көру дискісінде таяқшалар мен конустар болмағандықтан, ол әр көздің кішкентай соқыр нүктесімен сәйкес келеді.

Клиникалық маңызы

Көздің дерлік барлық құрылымдарын тиісті оптикалық құралдар мен линзалар арқылы тексеруге болады. Заманауи тікелей офтальмоскопты пайдалану арқылы жарықтың қайтымдылығы принципі бойынша оптикалық дискті қарауға мүмкіндік туады. Оптикалық диск пен көздің ішкі құрылымдарын егжей-тегжейлі стереоскопиялық түрде қарау үшін жарықшаммен биомикроскопиялық тексеру және тиісті асфералық фокустау линзасы (+66D, +78D немесе +90D) қажет. Биомикроскопиялық тексеру көру жүйкесінің денсаулығын бағалауға көмектеседі. Көз дәрігері ерекше назармен түсін, дискке қатынастағы шұқудың мөлшерін, жиектің қалыптылығын, ісінуді, қан кетулерді, оптикалық дисктегі ойықтарды және басқа да ерекше аномалияларды байқайды. Бұл глаукома, басқа оптикалық нейропатиялар, оптикалық неврит, алдыңғы ишемиялық оптикалық нейропатия немесе папилледема (бас сүйек ішіндегі қысымның артуынан туындаған оптикалық диск ісігі) және оптикалық диск друзаларының диагнозын растайтын мәліметтерді табуға пайдалы. Преэклампсиямен ауыратын жүктіліктің соңғы сатысындағы әйелдерде бас сүйек ішіндегі қысымның көтерілуінің ерте белгілерін анықтау үшін оптикалық дискті офтальмоскопиялық тексеруден өтуі қажет.

Сұр дискі

Қалыпты оптикалық диск сары-қызғылттан қызғылт түсті болуы мүмкін және этностық ерекшеліктерге байланысты өзгеруі мүмкін. Солған диск – түсі ашық қызғылт немесе сары-қызғылттан ақ түске дейін өзгеретін оптикалық диск. Солған диск – аурудың белгісі.

Суреттеу

Түсті фильм камерасының дәстүрлі суреттері бейнелеудегі эталондық стандарт болып табылады, оптикалық дискінің стандартты суреттерін алу үшін тәжірибелі офтальмографиялық фотограф, офтальмотехник, оптометрист немесе офтальмолог қажет. Стереоскопиялық суреттер тәжірибелі оптометрист немесе офтальмологтың қолында күдікті өзгерістерді сериялық бақылау үшін тамаша зерттеу құралын ұсынады. Автоматтандырылған техникалар да тиімді және арзан бейнелеуге мүмкіндік береді. Гейдельберг торлы қабық томографиясы (HRT), сканерлеу лазерлік поляриметриясы және оптикалық когерентті томография – көздің әртүрлі құрылымдарын, соның ішінде оптикалық дискіні бейнелеуге арналған компьютерлік техникалар. Олар диск пен оны қоршаған торлы қабықтың нерв талшықтары қабатын өлшейді және статистикалық тұрғыдан бұрын тексерілген нормальді популяцияның деректер базасымен салыстырады. Олар бастапқы және сериялық бақылауда оптикалық диск морфологиясының ең кішкентай өзгерістерін бақылау үшін пайдалы. Дегенмен, бейнелеу клиникалық диагноз қою үшін нақты дәлел бола алмайды, және дәлелді функционалдық өзгерістерді анықтау үшін сериялық физиологиялық тестілермен толықтыру қажет. Мұндай тестілерге көру өрісін сызу және көз дәрігерінің толық тексеру нәтижелерін клиникалық тұрғыдан интерпретациялау жатады. Офтальмологтар мен оптометристер осы қызметті ұсына алады. Оптикалық диск аймағындағы торлы қабық пен хориоидтағы қан ағыны жақын инфрақызыл лазерлік Допплерлік бейнелеу арқылы инвазивті емес түрде анықталуы мүмкін. Лазерлік Допплерлік бейнелеу жергілікті артериялық кедергі индексін картаға түсіруге және олардың систола-диастолалық өзгерістеріне сүйене отырып, торлы қабық артериялары мен веналарын нақты анықтауға, сондай-ақ адам көзіндегі көз гемодинамикасын ашуға мүмкіндік береді. Бұдан әрі, Допплер спектрінің асимметриясы оптикалық оське қатысты қан ағынының жергілікті бағытын көрсетеді. Бұл бағыттық ақпарат стандартты сұр түсті қан ағыны суреттеріне қосылып, орталық артерия мен венадағы ағынды бейнелейді. 106 зерттеуді және 16 260 көзді жүйелі шолу нәтижесінде бейнелеу техникаларының тиімділігі салыстырылды және глаукоманы анықтауда барлық үш бейнелеу тестісінің өте ұқсас нәтижелер көрсеткені анықталды. Шолу барысында 1000 науқастың 200-де глаукома анықталды, ал ең жақсы бейнелеу тестілері глаукомасы бар 200 науқастың 60-ын жіберіп алды және глаукомасы жоқ 800 науқастың 50-сін қате жіберді. Таңертеңгі даңғыл дискісінің аномалиясы: көз нервінің аналық жатырда толық қалыптаспауынан туындаған бір жақты туа біткен деформация. Бұл термин 1970 жылы Киндлермен енгізілді, ол дұрыс қалыптаспаған көру нервінің таңғы гүлге ұқсастығын атап өтті. Оптикалық шұңқыр: көздің даму кезінде пайда болған оптикалық дискінің туа біткен қазуы.