Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұрықтандырусыз өсімдіктерде, қалыпты жыныстық көбеюдің жыныстық емес көбеюмен алмастырылуы.
Replacement of the normal sexual reproduction by asexual reproduction, without fertilization
plants
Ботаникада апомиксис – ұрықтандырусыз тұқымның немесе эмбрионның жыныстық емес дамуы. Дегенмен, басқа анықтамалар тұқымды өсімдікшемен немесе гүлді көжекпен алмастыруды да қамтиды. Апомиктикалық жолмен алынған ұрпақ, қайталанбайтын апомиксистен басқа, генетикалық тұрғыдан аналық өсімдікке толықтай ұқсас. Оның этимологиясы грек тілінен "алыс" + "қосылу" деген мағынаны білдіреді. Өсімдіктердің қалыпты жыныстық емес көбеюі, мысалы, кесу арқылы немесе жапырақтан көбейту, ешқашан апомиксис деп қарастырылмаған. Партенокарпиядан өзгеше, ол ұрықсыз жеміс пайда болуын қамтиды, ал апомиктикалық жемістерде дұрыс эмбрион бар, тірі тұқымдары бар және олардың шығу тегі жыныстық емес. Гүлді өсімдіктерде "апомиксис" термині шектеулі мағынада агамспермияны, яғни тұқым арқылы клоналды көбеюді білдіреді. Теориялық тұрғыдан агамспермия гимноспермдерде болуы мүмкін болғанымен, бұл топта ол кездеспейтін сияқты.
In botany, apomixis is asexual development of seed or embryo without fertilization. However, other definitions include replacement of the seed by a plantlet or replacement of the flower by bulbils. Apomictically produced offspring are genetically identical to the parent plant, except in nonrecurrent apomixis. Its etymology is Greek for "away from" + "mixing". Normal asexual reproduction of plants, such as propagation from cuttings or leaves, has never been considered to be apomixis. In contrast to parthenocarpy, which involves seedless fruit formation without fertilization, apomictic fruits have viable seeds containing a proper embryo, with asexual origin. In flowering plants, the term "apomixis" is used in a restricted sense to mean agamospermy, i. e. clonal reproduction through seeds. Although agamospermy could theoretically occur in gymnosperms, it appears to be absent in that group.
Эволюция
Апомиктикалық өсімдіктер бір ұрпақтан екіншісіне генетикалық тұрғыдан бірдей болғандықтан, әрбір туыстың нағыз түрге тән белгілерінің кейбіреулері болады, сол туыстың ішіндегі басқа апомиктикалық туыстардан өзгешеліктерін сақтайды, бірақ көптеген туыстардың түрлері арасындағы қалыптыдан әлдеқайда аз айырмашылықтар кездеседі. Сондықтан оларды көбінесе микротүрлер деп атайды. Кейбір туыстарда жүздеген, тіпті мыңдаған микротүрлерді анықтап, атауға болады, олар түрлер жиынтығы ретінде топтастырылуы мүмкін, және флораларда әдетте "Туыс түрлер жиынтығы" (ағылш. "Genus species agg.") конвенциясымен тізімделеді (мысалы, бүлдірген, Rubus fruticosus agg.). Кейбір өсімдік тұқымдастарында апомиксис жиі кездесетін туыстар бар, мысалы, Астралылар (Asteraceae), Мақұзымдар (Poaceae) және Гүлділер (Rosaceae). Апомиксис мысалдары Crataegus (долана), Amelanchier (мушмула), Sorbus (тал және қауқау), Rubus (бүлдіргендер немесе қара жиде), Poa (дала шөбі), Nardus stricta (қызыл шалғын), Hieracium (ырысқұстар) және Taraxacum (көктемгі гүлдер) туыстарында кездеседі. Әлемдегі бар папоротниктердің шамамен 10%-ында апомиксис кездеседі деп хабарланады. Полистихоидты папоротниктер арасында апомиксис үш түрлі кладада бірнеше рет тәуелсіз түрде дамыды. Апомиктер бұқаралық өндірістің тиімділігін Генри Форд оны автомобиль өндірісіне қолданғанға дейін ұзақ бұрын ашқан. Факультативті апомиксис өзгергіштікке кедерес келтірмейді, керісінше, белгілі бір сорттық өнімдерді көбейтеді. Факультативті апомиксис дегеніміз, апомиксис әрқашан орын алмайды, яғни, жыныстық көбею де мүмкін. Өсімдіктердегі барлық апомиксис факультативті болуы мүмкін; яғни, "міндетті апомиксис" – жеткіліксіз байқаудың нәтижесі (сирек кездесетін жыныстық көбеюдің жоқтығы).
Because apomictic plants are genetically identical from one generation to the next, each lineage has some of the characters of a true species, maintaining distinctions from other apomictic lineages within the same genus, while having much smaller differences than is normal between species of most genera. They are therefore often called microspecies. In some genera, it is possible to identify and name hundreds or even thousands of microspecies, which may be grouped together as species aggregates, typically listed in floras with the convention "Genus species agg." (such as the bramble, Rubus fruticosus agg.). In some plant families, genera with apomixis are quite common, for example in Asteraceae, Poaceae, and Rosaceae. Examples of apomixis can be found in the genera Crataegus (hawthorns), Amelanchier (shadbush), Sorbus (rowans and whitebeams), Rubus (brambles or blackberries), Poa (meadow grasses), Nardus stricta (matgrass), Hieracium (hawkweeds) and Taraxacum (dandelions). Apomixis is reported to occur in about 10% of globally extant ferns. Among polystichoid ferns, apomixis evolved several times independently in three different clades. The apomicts actually have discovered the effectiveness of mass production long before Mr. Henry Ford applied it to the production of the automobile. Facultative apomixis does not prevent variation; rather, it multiplies certain varietal products. Facultative apomixis means that apomixis does not always occur, i. e., sexual reproduction can also happen. It appears likely that all apomixis in plants is facultative; in other words, that "obligate apomixis" is an artifact of insufficient observation (missing uncommon sexual reproduction).
Гүлсіз өсімдіктердегі апогамия және апоспория
Бриофиттердің гаметофиттері, сондай-ақ сирек кездесетін папоротниктер мен ликоподтардың түрге тән спорофитіне ұқсайтын, бірақ гаметофиттің плоидтік деңгейінде өсетін жасушалар тобы дамуы мүмкін, бұл құбылыс апогамия деп аталады. Осы топтардың өсімдіктерінің спорофиттері гаметофитке ұқсайтын, бірақ спорофиттің плоидтік деңгейіндегі өсімдіктерді қалыптастыру қабілетіне ие болуы мүмкін, бұл құбылыс апоспория деп аталады. Төменде сипатталған андрогенез бен андроклинезді де қараңыз, бұл Cupressus dupreziana шыршасында кездесетін еркек апомиксисінің бір түрі.
The gametophytes of bryophytes, and less commonly ferns and lycopods can develop a group of cells that grow to look like a sporophyte of the species but with the ploidy level of the gametophyte, a phenomenon known as apogamy. The sporophytes of plants of these groups may also have the ability to form a plant that looks like a gametophyte but with the ploidy level of the sporophyte, a phenomenon known as apospory. See also androgenesis and androclinesis described below, a type of male apomixis that occurs in a conifer, Cupressus dupreziana.
Гүлді өсімдіктерде (агиоспермиялар)
Агоспермия, тұқым арқылы жыныссыз көбею, гүлді өсімдіктерде көптеген әртүрлі механизмдер арқылы жүзеге асады және өте ықпалды. Неміс тілінде сөйлейтіндер Rutishauser 1967-ге жүгінуді қалайды. Кейбір ескі оқулықтар қате ақпарат негізінде (мейотикалық түрде толық емес гаметофиттегі жұмыртқа жасушасы ешқашан ұрықтандырылмайды деген) терминологияны зоологияда қолданылатын партеногенез терминімен үйлестіруге тырысты, және бұл әлі де көптеген жаңылысуларға себеп болып келеді. Агоспермия негізінен екі түрде кездеседі: гаметофиттік апомиксисте эмбрион мейозды аяқтамаған жасушадан пайда болған гаметофиттегі ұрықтандырылмаған жұмыртқа жасушасынан (яғни партеногенез арқылы) пайда болады. Адвентивті эмбриондалуда (спорофиттік апомиксис) эмбрион тікелей (гаметофиттен емес) нуцеллус немесе тұқымдық қабықша тінінен (нуцеллярлық эмбриондалуға қараңыз) қалыптасады.
Agamospermy, asexual reproduction through seeds, occurs in flowering plants through many different mechanisms is very influential. German speakers might prefer to consult Rutishauser 1967. Some older text books on the basis of misinformation (that the egg cell in a meiotically unreduced gametophyte can never be fertilized) attempted to reform the terminology to match the term parthenogenesis as it is used in zoology, and this continues to cause much confusion. Agamospermy occurs mainly in two forms: In gametophytic apomixis, the embryo arises from an unfertilized egg cell (i. e. by parthenogenesis) in a gametophyte that was produced from a cell that did not complete meiosis. In adventitious embryony (sporophytic apomixis), an embryo is formed directly (not from a gametophyte) from nucellus or integument tissue (see nucellar embryony).