Кіріспе

Уильям Кидстон (17 тамыз 1849 – 25 қазан 1919) – австралиялық кітап сатушы, саясаткер және Квинсленд премьер-министрі, 1906 жылғы қаңтардан 1907 жылғы қарашаға дейін, сондай-ақ 1908 жылғы ақпаннан 1911 жылғы ақпанға дейін қызмет еткен.

Ерте өмір

Уильям Кидстон 1849 жылдың 17 тамызында Шотландияның Фолкирк қаласында теміршінің ұлы болып дүниеге келді. Ол 13 жасында темір құюшының шәкірті болды. 1874 жылы Маргарет Скоттқа үйленді. Темір құюмен қанағаттанбағандықтан, 1882 жылы отбасымен бірге Жаңа Оңтүстік Уэльс штатына көшіп, кейін Квинсленд штатына көшіп, 1883 жылы Рокгемптонға келді. Рокгемптонда Кидстон кітап сатушы болып жаңа мансабын бастады. 1890 жылдардың басында өркендеген өнеркәсіптік наразылықтар, жаңадан құрылған кәсіби одақтар қозғалысын Томас Макилврит басқаратын консервативті отар үкіметіне қарсы бірнеше ереуілдерге алып келді. 1891 жылғы Австралиялық қой қырқушылар ереуілі үкіметті әскери күштерді жұмылдыруға мәжбүр етті. Жергілікті милицияның мүшесі Кидстон ереуілшілерді жақтап, ереуілге қарсы күштерге арнайы констебль болып тіркелуден бас тартқандықтан әскери сотқа тартылды.

Парламентке кіруі

Юнионистердің үкіметтен жеңілісі жұмысшы қозғалысын Квинсленд Парламентінде саяси өкілдік алуға ұмтылуға итермеледі. Австралия Еңбек Федерациясы (АЭФ) ереуілшілерге қарсы қолданылған ескірген ереуілге қарсы заңдарды жоюға тырысты. Кидстон «Дауыс беру – соның өзі керек» деген тақырыпта өлең жазып, юнионистердің мақсаттарын қолдады. Кидстон Рокхэмптондағы АЭФ-тің жетекші тұлғасына айналып, сайлау реформасы – көп дауыс беруді жою және сайлау құқығын кеңейту үшін үгіт жүргізді. Еңбек қозғалысының мүдделерімен қатар, Кидстон Рокхэмптондағы Орталық Квинслендті жеке колонияға айналдыруды көздеген сепаратистік ұйымдарды да қолдады. Кидстон 1893 жылы Рокхэмптонда сепаратисттік кандидат ретінде сәтті болмады. 1896 жылғы сайлауда ол Еңбек партиясының қолдауымен сайланды. Парламентте Кидстон консервативті «Тұрақты Министрлікке» қарсы прогрессивті күштердің кең коалициясын құруға ұмтылып, сайлау реформасын жүзеге асыруды көздеді. Алайда, мұндай әрекеттер Еңбек және Либералдық партиялар тарапынан ынтасыздықпен қабылданды. 1899 жылы ол қайта сайланды және Австралия колонияларының федерациясына қарсы науқан жүргізді, себебі ұсынылған Конституция Квинслендтің қаржылық жағдайына зиян келтіреді деп сенді, сондай-ақ жаңа штаттарды құруды қолданыстағы штаттық парламенттердің қарауына қалдыратын ережеден көңілі толмады. Ол 1902 жылы қайта сайланды, сол кезде сепаратистік қозғалыс әлсіреп бара жатқан еді. Министрлік партиялардың біртіндеп жіктелуіне байланысты, Роберт Филп маңызды мәселе бойынша тар жеңіске жеткен соң премьер-министрліктен кеткенде, Кидстон 1899 жылы Андерсон Доусон басқарған әлемдегі алғашқы парламенттік еңбек үкіметінде қысқа мерзімге қазынашылыққа тағайындалды. Үкімет парламентте жеңіліске ұшырағаннан кейін бір апта ғана билікте болды, бұл Кидстонды АЭФ-тен тыс қолдау іздеудің қажеттігіне көндірді. 1903 жылы наразы Министрлік партиялар, Либералдар және АЭФ Филптің үкіметін құлатып, оның орнына Артур Морганды тағайындады. Морганның жақын досы Кидстон қайтадан қазынашы болды. Ол Уильям Браунмен бірге министрліктегі екі Еңбек партиясының мүшесінің бірі болды. Браунның 1904 жылы қайтыс болуынан кейін Кидстон ең жоғары дәрежелі Еңбек партиясының министрі атанды. Морган-Кидстон коалициясы мен бұрынғы Министрлік партиялардың тең саны болған парламенттік жағдай қиындық тудырды, нәтижесінде сайлау жарияланды. Еңбек партиясы парламенттегі ең ірі партияға айналды, бірақ Кидстон Морганға коалицияда басты рөлді сақтауға рұқсат берді. Кидстон Еңбек партиясының Морганмен жасаған коалициясын қорғады, оның нәтижесінде қоғамдық жұмыстар бағдарламасы, сондай-ақ әділ салық салу және сайлау жүйелері енгізілді деп мәлімдеді.

Премьер-министр қызметі

1905 жылға қарай Кидстонның еңбек емес топтармен ынтымақтастығы Еңбек қозғалысының бір бөлігінен сынға ұшырады, ал мамырдағы Еңбек конвенциясы социалистік мақсатты бекіткенде Кидстон қарсылық білдірді. Хью Нельсон 1906 жылғы қаңтарда қайтыс болғаннан кейін Морган оның орнына Квинсленд заң шығару кеңесінің президенті болды, бұл Кидстонның премьер-министр болып тағайындалуына әкелді. 1907 жылғы мамырда ол өзінің саяси партиясын құруды жариялады, оған парламенттегі Еңбек партиясының көпшілігі адалдықтарын білдірді. Кидстонның премьерлік кезеңінің алғашқы жылдары консервативті Заң шығару кеңесімен күресімен ерекшеленді, ол оның көптеген заңдарын қабылдамады. 1908 жылы Кидстон губернатор лорд Челмсфордтан заң жобаларын қабылдау үшін Кеңеске қосымша мүшелерді тағайындауды сұрады, бірақ Челмсфорд бас тартты, ал Кидстон наразылық білдіріп, отставкаға кетті. Роберт Филп премьер-министр болып тағайындалды, бірақ Заң шығару Ассамблеясында көпшілікке ие болмағандықтан үкімет құра алмады. Челмсфорд Ассамблеяны таратуға тырысты, бірақ одан бұрын Ассамблея қаржыландыруды тоқтатты. Паралич Челмсфорд Ассамблеяны таратып, губернатор ретінде қаржыландыруға кепілдік бергеннен кейін аяқталды және сайлау жариялады. Кидстонның партиясы ең көп мандатты жеңіп алып, Еңбек партиясының қолдауымен үкімет құрды. Кидстон кеңестің өкілеттіктерін шектеу үшін дереу шаралар қабылдады. Ол сондай-ақ сайлау реформасын жүзеге асырып, еңбекақы төлеу комиссияларын құру туралы заңдарды қабылдады. Алайда, ол штатта жеке теміржол құрылысына рұқсат берген кезде Еңбек партиясының қолдауын жоғалтты, бірақ Филптің консервативті тобының қолдауымен қызметте қалды. 1908 жылдың соңында Достастық Парламентіндегі Бірігуді болжап, Кидстон мен Филптің партиялары бірігіп, Еңбекке қарсы күшке айналды. Бірнеше бұрынғы қолдаушылары оны тастап кеткеннен кейін Кидстон 1909 жылғы қазан айында тағы бір сайлауды шақырды, онда оның Либералдық партиясы жеңіске жетті. Ұзақ келіссөздерден кейін Кидстон штаттарға баж салығы мен акциздік түсімдерді қайтару үшін Достастық Конституциясына түзетулер енгізуге қол жеткізді. Ол сайлау округтерін қайта бөлу арқылы сайлау реформасын жүзеге асырды, екі мандатты сайлау округтерін жойды және «бір адам – бір дауыс» принципін бекітті, бірақ кейіннен келесі үкіметтердің бұрмалауы салдарынан ол күшін жойды. 2020 жылға дейін ол Квинсленд премьері лауазымын жоғалтқаннан кейін қайта оралған соңғы адам болып қала береді. 1911 жылы ол 1919 жылға дейін қызмет еткен Жер сотының төрағасы лауазымын иелену үшін отставкаға кетті. Ол сол жылдың қазан айында Куорпароуда қайтыс болды және Оңтүстік Рокхэмптон зиратында жерленді.