Кіріспе
Spathodea туысы – Bignoniaceae өсімдіктер тұқымдасына жататын туыс. Оның құрамында Spathodea campanulata деген бір ғана түрі бар, ол көбінесе Африка лала ағашы деп аталады. Бұл ағаш 20-25 метрге дейін өседі және Африканың тропикалық құрғақ ормандарына тән. Ол "әлемдегі ең нашар" 100 жаулап алушы түрдің қатарында саналады. Бұл ағаш тропиктерде сәндік өсімдік ретінде кеңінен отырғызылады және өте әдемі қызғылт-сары немесе қызыл (сирек сары) түсті, қоңырқай гүлдері үшін жоғары бағаланады. Туыстың атауы ежелгі грек тіліндегі σπαθη (спате) және οιδα (oida) сөздерінен шыққан, бұл сөздер гүлдің тостағаншасына ұқсас спатеге сілтеме жасайды. Ол еуропалықтар 1787 жылы Африканың Алтын жағалауында анықталған.
Spathodea is a genus in the plant family Bignoniaceae. The single species it contains, Spathodea campanulata, is commonly known as the African tulip tree. The tree grows between tall and is native to tropical dry forests of Africa. It has been nominated as among 100 of the "World's Worst" invaders. This tree is planted extensively as an ornamental tree throughout the tropics and is much appreciated for its very showy reddish orange or crimson (rarely yellow), campanulate flowers. The generic name comes from the Ancient Greek words σπαθη (spathe) and οιδα (oida), referring to the spathe like calyx. It was identified by Europeans in 1787 on the Gold Coast of Africa.
Сипаттама
Гүлдің бүршігі ампула пішіндес және ішінде су болады. Адамдар кейде осы бүршіктермен ойнайды, себебі олар су шашырата алады. Оның шырыны кейде саусақтар мен киімге сары түспен дақ тастайды. Толық ашқан гүлдері тостаған тәрізді болып, жаңбыр мен жұмсақ дауылды жинап алады, соның арқасында көптеген түрлі құстарды қызықтырады.
Гүл анатомиясы
Африка түлегі ағашының гүлі ірі, жарқыраған қызғылт-сары түсті гүлдер шығарады, олардың шамамен бес жапырақшасы бар және ұзындығы 8-15 см. Гүлдері екі жынысты және зигоморфты. Бұл гүлдер терминалды шоғыр тәрізді рацема гүлшоғырында орналасқан. Оның гүлсабағы шамамен 6 см ұзындықты құрайды. Бұл гүлдің шеттері мен гүлдің ішкі бөлігі сары түсті. Пстиль төрт тораптың ортасында, коралла түтігіне бекітілген күйде табылады. Бұл гүлдің жоғары орналасқан, екі ұялы жұқа жұмыртқалық жасушасы бар. Бұл ағаштың тұқымдары жазық, жұқа және кең қанатты.
Түрлер бірлестіктері
Неотропикалық бақтар мен парктерде олардың нектарын көптеген колибрилер жақсы көреді, мысалы, қара мойынды манго (Anthracothorax nigricollis), қара якобин (Florisuga fusca) немесе алтын колибри (Hylocharis chrysura). Ағашы жұмсақ болып келеді және көптеген қуыс жасап ұя салатын құстар, мысалы, тоқылдақтар оны ұя салу үшін пайдаланады. Өкінішке орай, гүлдерде бал араларын өлтіретін табиғи қорғаныс механизмі бар, сондай-ақ оның тозаңын жинауға тырысатын басқа да түрлерге зиян келтіреді деп саналады.
Зиянкестер мен аурулар
Угандада екі лепидоптер түрі, екі термит түрі және бір қабық қоңызы S. campanulata-ға шабуыл жасайды. Пуэрто-Рикода Hemiptera, Hymenoptera, Lepidoptera және Thysanoptera қатарына жататын тоғыз түрлі жәндік S. campanulata-ның әртүрлі бөліктерін жейтіні хабарланды. Бұл түр ағаш түбі мен орталық бөлігінің шіруына өте сезімтал; ағаш жермен жанасқанда тез шіриді.
Қолдану
Оның ағашы құрылысқа қолдануға тым әлсіз, бірақ қораптар мен тіс тазартқыштар жасауға өте жарайды. Фиджи аралдарындағы балалар кейде оның гүл бүршіктерін су шашатын ойыншық ретінде пайдаланады.