Кіріспе

Ет жейтін өсімдік түрі Passiflora foetida (жалпы атаулары: жаман иісті құмарлық гүл, жабайы маракуя, бұталы құмарлық жемісі, жабайы су лимоны, тас гүл). Ол Кариб теңізі, Орталық Америка және Оңтүстік Американың көп бөлігінде өседі. Бұл түр әлемнің тропикалық аймақтарына әкелінген. Басқа құмарлық гүлдер сияқты, бұл да жүзім сияқты өседі және жеуге жарамды жеміс береді. Түрдің атауы – foetida, латын тілінде "жаман иісті" деген мағынаны білдіреді және зақымдалған жапырақтарынан шығатын күшті иіске тартады. Бұл құмарлық гүл құрғақ топырақты көтереді, бірақ ылғалды жерлерді артық жақсы көреді. Кейбір аймақтарда бұл түр жаулап алушы түр болып саналады.

Сипаттама

Сабақтары жұқа әрі жіңішке, және кішкентай жабысқақ сары түктермен қапталған. Ескі сабақтары ағаштанған. Жапырақтары үштен бес бөлікке бөлінген, жабысқақ түктермен қапталған. Бұл жапырақтарды езіп жібергенде, кейбір адамдарға жағымсыз болатын күшті иіс шығады. Гүлдері ақ немесе ашық сары түсті, немесе қызғылт немесе ақшыл-күлгін түсті, диаметрі шамамен 5–6 см. Піскен жемісі шар тәрізді, диаметрі 2–3 см, ақ гүлді түрінен сары, ал қызғылт түрінен қызыл, бірақ 50-ден астам түрі бар (Vanderplank), және қалың жұмыр етіне көптеген қара тұқымдары кіріктірілген; жемісі желінеді, ал тұқымдары құстар таратып жайылады. Passiflora foetida өз гүл жапырақтары арқылы жәндіктерді ұстай алады, олар жабысқақ зат шығарады, сондай-ақ оған ас қорыту ферменттері де кіреді. Бұл жас гүлдер мен жемістерге зиян тигізуді азайтады. Ол олжасынан қоректенетіні белгісіз, сондықтан ол протокарниворлы өсімдік деп есептеледі.

Жануарлармен өзара іс-қимыл

Passiflora foetida – Gulf fritillary (Agraulis vanillae) личинкаларының тіршілік ету ортасы және нектар көзі. Бразилияның солтүстік-шығысындағы шаруалар Passiflora foetida-ны улы өсімдік деп атаған. Ешкілермен жүргізілген тәжірибеде P. foetida-дағы цианидтің жоғары деңгейі, әсіресе құрғақ маусымда, жаңа жапырақтарды жеуден кейін улануға себеп болатыны анықталды.

Қолданылуы

Жемістерінің мөлшері шамамен пинг-понг доп немесе кумкваттай болады, іші көкшіл ақ етті, аздап тәтті және нәзік дәмді. Филиппинде Passiflora foetida жемісін халық арасында "мария мария" ("Кішкентай Мэри"), куромбот, утот утот және санто папа (Папаның митрасына ұқсағандықтан) деп атайды. Жас жапырақтары мен өсімдіктердің ұштары да жеуге жарайды. Вьетнам халық медицинасында құрғақ жапырақтары ұйқы бұзылыстарын басу үшін, сондай-ақ қышық пен жөтелді емдеу үшін шай ретінде қолданылады.