Zawisza the Black – орта ғасырлық поляк рыцарі, дипломат. Władysław II Jagiełło және Sigismund of Luxembourg қызметінде болған, турнир жеңімпазы. Тарихы, есімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық салт атты және дипломат (шамамен 1379–1428), ортағасырлық салт атты.
Polish knight and diplomat (c.1379–1428)
the medieval knight
Гарбовтың Қара Завишасы, Сулима елтаңбасының иесі (1379 – 12 маусым 1428) – поляк салт аттысы және ақсүйек, Польша королі Владыслав II Ягелло мен венгр-богемия королі Люксембургтің Сигизмундының қолбасшысы және дипломаты қызметін атқарған. Өмірінде ол салт аттының мінез-құлқының үлгісі ретінде есептелді және көптеген турнирлерде жеңіске жеткенімен әйгілі болды.
Zawisza the Black of Garbów, of Sulima coat of arms ( 1379 – 12 June 1428), was a Polish knight and nobleman who served as a commander and diplomat under Polish king Władysław II Jagiełło and Hungarian Bohemian king Sigismund of Luxembourg. During his life, he was regarded as a model of knightly virtues and was renowned for winning multiple tournaments.
Атауы
Тарихшылар Завизаның "Қара" (полякша: Czarny) лақап атына қатысты екі мүмкін теория ұсынады. Көбірек таралған және ықтимал теория бойынша, оның лақап аты қара шашынан туындаған. Екінші теория оның арнайы жасалған қарадан жасалған қару-жарағынан шыққан деседі.
Historians propose two possible theories to the origins of Zawisza's nickname Black (Polish: Czarny). According to more popular, and more probable, theory, his nickname came from his black hair. The second theory proposes that the nickname came from his custom made, black armour.
Шығу тегі
Завиза Польша Корольдігінің Стари Гарбов қаласында (қазіргі Польшаның оңтүстік-шығысында) жергілікті ақсүйек отбасында (Сулима тегінен) дүниеге келді. Оның әкесі Миколай Конары Сиерадцтың кастеляны (konarsko sieradzki) болса, анасы Дорота деп аталды. Оның екі кіші інісі болды: Спиш старостасы Ян Фарурей және Пётр Кручек. 1397 жылы Завиза Краков епискобы Пьотр Выштің қызының немересі, Пилава руынан шыққан Барбараға үйленді, және олардың төрт ұлы болды.
Zawisza was born in Stary Garbów, Kingdom of Poland (in modern south eastern Poland), into a local noble family (of the Sulima), his father Mikołaj being the castellan of Konary Sieradz (konarsko sieradzki), while his mother was named Dorota. He had two younger brothers: Jan Farurej, the starost of Spisz; and Piotr Kruczek. In 1397, Zawisza married Barbara of the Piława clan, the niece of Bishop of Kraków Piotr Wysz, and they had four sons.
14101419
Қысқа ғана уақыт Тевтон орденінің қызметінде болғаннан кейін, ол одан бас тартты және 1410 жылы поляк жағынан Грунвальд шайқасына қатысты. Шайқас аяқталған соң, ол жақын досы Стибор Стиборицпен бірге Польшаның Владеслав II Ягеллосы мен сол кездегі Венгрия королі Люксембургтің Сигизмунды арасындағы бейбіт келісімге келуді ұсынды, бұл келісім Любовля келісімі деп аталды. 1412 жылы ол Будада Сигизмунд, Владеслав II және Боснияның Твертко II қатысқан конференцияға қатысты, онда 1500 сарбаз қатысқан турнирде жеңіске жетті. Завиша поляк королі Владеслав II және венгр богемиялық королі Люксембургтің Сигизмундының елшісі болғандықтан, ол соғысшы ғана емес, дипломат та болды. Польша Корольдігі мен король Владеслав II-нің Констанц кеңесіндегі алты дипломатының бірі ретінде ол Ян Густың азазды қолдаушыларының бірі болды, сондықтан оның сотталуына және одан кейін дінге қарсы шығуы үшін өлім жазасына кесілуіне қарсы күресті. 1416 жылы Завиша Перпиньян қаласында өткен турнирге қатысып, Арагон мен Наварраның танымал Жохан II-ні жеңді. Келесі жылы ол Крушвицаның старостасы болды. 1419 жылы ол король Владеслав II-нің өкілі ретінде Сигизмундқа тағы да барып, Сигизмундтың інісі Венеслав Богемияның жесірі Бавариялық Софияның қолын сұрады. Содан кейін Завиша патша Сигизмундтың жағынан гусит соғыстарына қатысты. Сигизмундтың Кутна-Горадағы жеңілісі кезінде (1421 жылдың 21 желтоқсаны) Завиша гуситтерге тұтқынға алынды, кейіннен ол жоғары құн төленіп босатылды.
Briefly in the service of the Teutonic Order, he soon renounced it, and in 1410 he took part in the Battle of Grunwald on the Polish side. After the battle he and his close friend Stibor of Stiboricz proposed a peace treaty between Władisław II Jagiełło of Poland and Sigismund of Luxembourg, then King of Hungary, which came to be known as the Treaty of Lubowla. In 1412 he participated in the conference between Sigismund, Wladyslaw II and Tvrtko II of Bosnia at Buda, where he won the tournament held there, with 1,500 knights present. Zawisza was as much a diplomat as he was a warrior, being an envoy for the Polish king Władysław II and Hungarian Bohemian king Sigismund of Luxembourg. As one of six diplomats that represented the Polish Kingdom and King Władysław II at the Council of Constance, he was one of very few supporters of Jan Hus, and consequently strongly opposed his condemnation and subsequent execution for heresy. In 1416, Zawisza participated in a tournament at Perpignan in which he defeated the well known knight John II of Aragon and Navarre. The following year, he became the starosta of Kruszwica. In 1419, he went to Sigismund again, as a deputy of King Władysław II, to ask for the hand of Sophia of Bavaria, the widow of Sigismund's brother Wenceslaus of Bohemia. Subsequently, Zawisza participated in the Hussite Wars on the side of King Sigismund. During Sigismund's defeat at Kutná Hora (21 December 1421), Zawisza was taken prisoner by the Hussites and subsequently released in return for a high ransom.
Османдықтарға қарсы соғыс және өлім
1428 жылы Завиза 500 атты жеңіл ат әскерінің командирі ретінде өзінің жасағымен бірге патшаның Осман түріктеріне қарсы соғысында Сигизмундтың әскеріне қосылды. Сол апатты жорықта ол қазіргі Сербиядағы Дунайдағы Голубац қамалында олармен шайқасты. Сигизмундтың әскері жеңіліп, Дунай арқылы қашуға мәжбүр болды, әскерді қауіпсіз жерге жеткізу үшін тек бірнеше қайық болды. Завизаның туы артқа шегінетін әскерді қорғады. Ол маңызды тұлға болғандықтан, оны патша Сигизмунд жеке шақыртты. Патшаның батылдық танытпауына көңілі қалған ол, «Менің ар-намысымды алып кететін кеме жоқ» деген сөздерімен қашудан бас тартты. Ол Голубацтағы шайқаста немесе Осман тұтқынында қаза болды.
In 1428, Zawisza, with his retinue as a commander of a light cavalry banner of 500 horsemen, joined the forces of Sigismund in the king's war against the Ottoman Turks. During that disastrous campaign he fought them at the Siege of Golubac on the Danube in modern day Serbia. Sigismund's army was defeated and had to retreat across the Danube, with only a few boats to ferry the troops over to safety. Zawisza's banner was guarding the retreating army. Being a man of importance, he was personally sent for by King Sigismund. Disheartened by the king's apparent cowardice, he allegedly refused to retreat, saying, "There is no boat big enough to lift my honour." He was either killed in combat at Golubac or executed in Ottoman captivity.
Мұра
Өмір бойы ол рыцарлық қасиеттердің үлгісі ретінде есептелді. Ол қайтыс болғаннан кейін поляк тарихшысы Ян Длугош, ақын және Гнезно каноны Адам Свинка, сондай-ақ Люксембург патшасы Сигизмунд оны жоғары бағалады. Завиша Польшада халық батыры ретінде танылды, ол сенімділігі мен адалдығымен мәшһүр болды. Польша скауттарының сертінде: "polegać na nim jak na Zawiszy" ("Оған Zawisza-ға сенім артқандай сен"). Бірнеше поляк футбол клубы және басқа да спорт командалары оның құрметіне аталды, оның ішінде Zawisza Bydgoszcz. Сербияда, Голубац бекінісі орналасқан және ол Zaviša Crni деп белгілі болған жерде, оны батыл рыцарь ретінде құрметтеді. Голубац бекінісіндегі Завишаға арналған ескерткіште: "1428 жылы Голубацта түріктер оның өмірін қиды, атақты поляк рыцары, батылдық пен ар-намыстың символы, Қара Завиша. Батырға даңқ!" Сонымен қатар, қайта жаңартылған бекіністе бекіністі қорғаған рыцарларды көрсетіп тұратын тұрақты көрме бар, онда Завишаға арналған жеке бөлім қарастырылған. Сербия астанасы Белградта Сеняк ауданында оның атымен көше аталған (Улица Завише Црног/Ulica Zaviše Crnog). Оның өміріне негізделген бірнеше драмалық туындылар жарық көрді.
During his life, he was regarded as a model of knightly virtues. After his death, he was praised by the Polish historian Jan Długosz, the poet and Canon of Gniezno Adam Świnka, and by King Sigismund of Luxembourg. Zawisza became a folk hero in Poland, famed for reliability, and loyalty. The Polish Scouts oath reads partly: " polegać na nim jak na Zawiszy" ('[you can] rely on him as on Zawisza'). Several Polish football clubs and other sports teams were named after him, including, Zawisza Bydgoszcz. In Serbia, where the Golubac Fortress is located and where he is known as Zaviša Crni , he was revered as a brave knight. A monument to Zawisza at Golubac Fortress bears the inscription: "In Golubac, his life was taken by the Turks in 1428, the famous Polish knight, the symbol of courage and honor, Zawisza the Black. Glory to the hero!" Also, in the reconstructed fortress, there is a permanent exhibition celebrating knights who defended the fortress, with a special section dedicated to Zawisza. In Belgrade, Serbian capital, there is a street named after him in the neighborhood of Senjak (Улица Завише Црног/Ulica Zaviše Crnog). Several dramas have been made based on his life.