Эрнст Ганфштенгль: Гитлердің жақын досы және АҚШ-қа қоныс аударған бизнесмен
Ernst Hanfstaengl
Эрнст Ханфштенгль – АҚШ-тық неміс бизнесмен, Адольф Гитлердің жақын досы. Нацистік Германиядан АҚШ-қа қашқан, Ф. Рузвельтке жұмыс істеген. ("Putzi" лақабы)
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс-американдық бизнесмен (1887–1975)
German American businessman (1887–1975)
Эрнст Франц Седжвик Ханфстенгль (; 2 ақпан 1887 – 6 қараша 1975) – неміс-американдық бизнесмен және Адольф Гитлердің жақын досы. Кейіннен ол Гитлердің ықыласын жойып, нацистік Германиядан АҚШ-қа қашып өтті. Одан кейін ол Франклин Д. Рузвельт үшін жұмыс істеді және бір кезде жазушы Джуна Барнспен құдаласқан болатын.
Ernst Franz Sedgwick Hanfstaengl (; 2 February 1887 – 6 November 1975) was a German American businessman and close friend of Adolf Hitler. He eventually fell out of favour with Hitler and defected from Nazi Germany to the United States. He later worked for Franklin D. Roosevelt and was once engaged to the author Djuna Barnes.
Ерте өмір және білім
"Путци" лақап атымен танымал Ханфстангль Германияның Бавария штатының Мюнхен қаласында дүниеге келді. Ол неміс суретшілер баспасының иесі Эдгар Ханфстангль мен американдық анасының ұлы еді. Балалық шағының көп бөлігін Германияда өткізіп, кейін АҚШ-қа көшті. Оның анасы – Катарина Вильгельмина Хайне, Вильгельм Хайнедің қызы, ол Америка Азамат соғысының Одақ армиясының генералы Джон Седжвиктің туысы болған. Оның тәрбиешісі Саксен-Кобург және Гота герцогы Эрнст II еді. Оның Ерна атындағы үлкен әпкесі, Эдгар мен Эгон атындағы екі үлкен ағасы және Ервин атындағы кіші інісі болды. Ол Гарвард колледжінде оқып, Уолтер Липманмен және Джон Ридпен танысты. Өте талантты пианист болғандықтан, Гарвардтың футбол командасы үшін бірнеше ән шығарды. 1909 жылы бітірді. Ол Нью-Йорк қаласына көшіп, әкесі Франц Ханфстангльдің "Franz Hanfstaengl Fine Arts Publishing House" көркем өнер баспасының американдық бөлімшесін басқарды. Көп таңдар ол Нью-Йорктегі Гарвард клубында фортепианода жаттығу жасап, Франклин және Теодор Рузвельттермен танысты. Оның таныстарының арасында газет магнаты Уильям Рэндольф Херст, жазушы Джуна Барнс, оған үйленуге ниеттенген, және актер Чарли Чаплин болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Нью-Йорктегі неміс әскери атташесі Франц фон Папеннен оны Германияға құпия түрде өткізіп беруін өтінді. Атташе бұл ұсыныстан қызығушылық танытпады және Ханфстангль соғыс жылдарында АҚШ-та қалды. 1917 жылдан кейін отбасы бизнесінің американдық бөлімшесі жау мүлігі ретінде тартылып алынды.
Hanfstaengl, nicknamed "Putzi", was born in Munich, Bavaria, Germany, the son of a German art publisher, Edgar Hanfstaengl, and an American mother. He spent most of his early years in Germany and later moved to the United States. His mother was Katharine Wilhelmina Heine, daughter of Wilhelm Heine, a cousin of American Civil War Union Army general John Sedgwick. His godfather was Duke Ernst II of Saxe Coburg and Gotha. He had an elder sister, Erna, two elder brothers Edgar and Egon, and a younger brother Erwine. He attended Harvard College and became acquainted with Walter Lippmann and John Reed. A gifted pianist, he composed several songs for Harvard's football team. He graduated in 1909. He moved to New York City, where he took over the management of the American branch of his father's business, the Franz Hanfstaengl Fine Arts Publishing House. Many mornings he would practice on the piano at the Harvard Club of New York City, where he became acquainted with both Franklin and Theodore Roosevelt. Among his circle of acquaintances were the newspaper baron William Randolph Hearst, author Djuna Barnes, to whom he was engaged, and actor Charlie Chaplin. At the outbreak of World War I, he asked the German military attaché in New York City, Franz von Papen, to smuggle him back to Germany. Slightly baffled by the proposal, the attaché refused, and Hanfstaengl remained in the U. S. during the war. After 1917, the American branch of the family business was confiscated as enemy property.
Гитлердің құрметті адамы және сенімді адамы
1922 жылы Ханфстангль Германияға оралды. Баварияда тұрып, ол алғаш рет Мюнхендегі сыраханада Адольф Гитлердің сөйлеген сөзін естіді. Гарвардтың "Хэсти пудинг" клубының бір мүшесі, АҚШ елшілігінде жұмыс істеген, Ханфстангльден Мюнхендегі саяси жағдайды бақылауға жіберілген әскери атташеге көмектесуін сұрады. Берлинге оралар алдында, аташе, капитан Трумэн Смит, Ханфстангльге нацистердің митингісіне барып, Гитлер туралы әсерін баяндауын ұсынды. Ханфстангль Гитлерге қатты қызығып, көп ұзамай оның ең жақын ізбасарларының бірі болды, бірақ 1931 жылға дейін нацистік партияға ресми түрде қосылмады. "Гитлер екі жарым сағат ішінде көпшілік алдында жасаған нәрсені 10 мың жылда қайталау мүмкін емес", - деді Ханфстангль. "Оның керемет тамағының құрылысының арқасында ол гистерияның рапсодиясын тудыра алды. Уақыт өте келе ол Германияның тірі, белгісіз сарбазына айналды". Ханфстангль Гитлермен сөйлегеннен кейін танысып, 1920-шы және 1930-шы жылдардың басында жалғасқан тығыз достық пен саяси байланыс орнатты. 1923 жылы Мюнхендегі сырахана төңкерісіне қатысқаннан кейін Ханфстангль қысқа уақытқа Австрияға қашып кетті, ал жарақат алған Гитлер Мюнхеннен тыс, Уффингтегі Ханфстангльдің үйіне паналады. Ханфстангльдің әйелі Хелене полиция тұтқындауға келгенде Гитлерді өзін-өзі өлтіруден қайтарды деген қаңтар бар. 1920-шы жылдардың көп бөлігінде Ханфстангль Гитлерді Мюнхеннің жоғары қоғамымен таныстырып, оның беделін жақсартуға көмектесті. Ол сондай-ақ Гитлердің "Менің күресім" кітабын және НСДАП-тың ресми газеті "Völkischer Beobachter" ("Халық бақылаушысы") басылымын қаржыландыруға көмектесті. Гитлер Ханфстангльдің ұлы Эгонның шайқас жолдасы болды. Ханфстангль Гарвард футбол әндерінің үлгісімен "Қара жейде" және "Гитлер жастары" шерулерін құрастырды және кейіннен "Sieg Heil" ұранын ойлап тапты. Осы кезеңде Ханфстангльдің достарына Ханс Хайнц Эверс және нацистік партияның қызметкері, журналист Курт Людеке кірді. 1932 жылдың тамыз айының соңында Уинстон Черчилль Мюнхендегі "Регина" қонақ үйінде болғанда, Ханфстангль өзін таныстырып, Гитлермен кездесуді оңай ұйымдастыра алатынын айтты, өйткені ол әр кешкі сағат бесте қонақ үйге келеді. Ол кезде Черчилль Гитлерге қарсы ешқандай ұлттық көзқарасы жоқ екенін және оның "доктринасы мен тарихы туралы аз білетінін, ал мінезі туралы ештеңе білмейтінін" айтты. Ханфстангльмен сөйлескенде Черчилль: "Неге сіздің басшыңыз яһудилерге соншалықты қатыгез? Мен яһудилердің жасаған қателіктері үшін немесе елге қарсы болғандары үшін ашуланып, олар өмірдің кез келген саласында билікті монополияға тырысса, оларға қарсы тұруды түсінемін, бірақ адам туғандықтан оған қарсы болудың мәні неде? Адам қалай туғанын өзгерте алмайды ғой?" - деп сұрады. Черчилльдің айтуынша, Ханфстангль мұны Гитлерге жеткізген болуы керек, өйткені келесі күні түскі уақытта ол қонақ үйге келіп, Гитлер онымен кездеспейтінін айтты. Сонымен қатар, Гитлер биліктен тыс және маңызды емес деп саналған Черчилльмен кездесуге құлшынбаған болуы мүмкін. Черчилль Гитлермен бірнеше рет кездесуден бас тартты. Рейхстаг өртеніп кеткен кезде Ханфстангль Герингтің ресми резиденциясында тұрып, өртті байқап, нацистік партия мүшелерін ескертті.
Hanfstaengl returned to Germany in 1922. While living in his native Bavaria, he first heard Adolf Hitler speak in a Munich beer hall. A fellow member of the Harvard's Hasty Pudding club who worked at the U. S. Embassy asked Hanfstaengl to assist a military attaché sent to observe the political scene in Munich. Just before returning to Berlin, the attaché, Captain Truman Smith, suggested that Hanfstaengl go to a Nazi rally as a favor and report his impressions of Hitler. Hanfstaengl was so fascinated by Hitler that he soon became one of his most intimate followers, although he did not formally join the Nazi Party until 1931. "What Hitler was able to do to a crowd in 2½ hours will never be repeated in 10,000 years," Hanfstaengl said. "Because of his miraculous throat construction, he was able to create a rhapsody of hysteria. In time, he became the living unknown soldier of Germany." Hanfstaengl introduced himself to Hitler after the speech and began a close friendship and political association that would last through the 1920s and early 1930s. After participating in the failed Munich Beer Hall Putsch in 1923, Hanfstaengl briefly fled to Austria, while the injured Hitler sought refuge in Hanfstaengl's home in Uffing, outside of Munich. Hanfstaengl's wife, Helene, allegedly dissuaded Hitler from committing suicide when the police came to arrest him. For much of the 1920s, Hanfstaengl introduced Hitler to Munich high society and helped polish his image. He also helped to finance the publication of Hitler's Mein Kampf, and the NSDAP's official newspaper, the Völkischer Beobachter (People's Observer). Hitler was the godfather of Hanfstaengl's son Egon. Hanfstaengl composed both Brownshirt and Hitler Youth marches patterned after his Harvard football songs and, he later claimed, devised the chant "Sieg Heil". Included among Hanfstaengl's friends during this period were Hanns Heinz Ewers and fellow Nazi Party worker and journalist Kurt Lüdecke. When Winston Churchill was staying at the Hotel Regina in Munich in late August 1932, Hanfstaengl introduced himself and said he could easily arrange a meeting with Hitler there since he came to the hotel every evening around five o'clock. At the time, Churchill said he had no national prejudices against Hitler and knew little of his "doctrine or record and nothing of his character." In the course of the conversation with Hanfstaengl, Churchill asked, "Why is your chief so violent about the Jews? I can quite understand being angry with the Jews who have done wrong or who are against the country, and I understand resisting them if they try to monopolise power in any walk of life; but what is the sense of being against a man because of his birth? How can a man help how he is born?" Hanfstaengl, according to Churchill, must have related this to Hitler because the next day, around noon, he came to the hotel to tell Churchill that Hitler would not be coming to see him after all. In addition, Hitler may not have wanted to meet with Churchill, who was then out of power and thought to be of no importance. Churchill declined to meet with Hitler on several subsequent occasions. During the Reichstag fire, Hanfstaengl was staying at Göring's official residence, noticed the fire, and alerted members of the Nazi Party.
Биліктен құлау
Нацистік партия билігін нығайта келе, Ханфштейнгль мен Германияның үгіт-насихат министрі Жозеф Геббельс арасында бірнеше дау туындады. 1933 жылы Ханфштейнгль Гитлердің штабынан алынған. Ол 1936 жылы Хеленмен ажырасты. Ханфштейнгль Ханфштейнгльдер мен Гитлердің жақын досы Юнити Митфордтың айыптауынан кейін Гитлердің қызығушылығынан толығымен айырылды. 1937 жылы Ханфштейнгль келіссөздерге көмектесу үшін Испания Азамат соғысындағы ұлтшылдар бақылауындағы аймаққа парашютпен түсуге бұйрық алды. Ұшақта отырғанда ол өміріне қастандық жасалатынынан қорқып, миссия туралы ұшқыштан толыққанды ақпарат алды. Ұшқыш ақырында оған Республикалықтар бақылауындағы аумаққа Ханфштейнгльді түсіру туралы бұйрық берілгенін мойындады, бұл оның дерлік өліміне әкелетін еді. Ұшқыш Ханфштейнгльмен қысқа сөйлескеннен кейін, қозғалтқыштың бұзылуын айтып, Лейпцигке жақын кішкентай әуежайға қонды, бұл оған қашуға мүмкіндік берді. Альберт Шпеер өзінің естеліктерінде осы оқиғаның нұсқасын баяндады, ол Испанияға жасалған "миссияның" Гитлер мен Геббельс жасаған, Ханфштейнгльді жазалау мақсатындағы күрделі әзіл екенін айтты, өйткені ол Испания Азамат соғысы кезінде "неміс әскерлерінің шайқастағы рухы туралы жағымсыз пікірлер білдіргені үшін" Фюрерді ренжіткен. Ханфштейнгльге ұшақ ұшқанға дейін ашылмауы тиіс мөрленген бұйрық берілді. Бұйрықта ол Франсиско Франконың агенті ретінде жұмыс істеу үшін "қызыл испан аумағына" жіберілгені көрсетілген. Шпеердің сөзіне сүйенсек, ұшақ Германияның үстінен айналып, ішінде көбінесе алаңдаған Ханфштейнгль болған. Испанияға жақындап бара жатқандай сезім тудыру үшін жалған координаттар берілді. Әзіл ойналып болғаннан кейін, ұшқыш шұғыл қону қажеттігін мәлімдеп, Лейпциг әуежайына қауіпсіз қонды. Ханфштейнгль осы оқиғадан қатты қорқып, көп ұзамай елден шығып кетті. 1960 жылдардың соңында Мюнхендегі Швабингтегі үйінде берген сұхбатында Ханфштейнгль ұшақтан лақтырылып, Солтүстік Германияға парашютпен түсуге тиіс екеніне сенімді екенін айтты.
As the Nazi Party consolidated its power, several disputes arose between Hanfstaengl and Germany's Propaganda Minister, Joseph Goebbels. In 1933, Hanfstaengl was removed from Hitler's staff. He and Helene divorced in 1936. Hanfstaengl fell completely out of Hitler's favour after he was denounced by Unity Mitford, a close friend of both the Hanfstaengls and Hitler. In 1937, Hanfstaengl received orders to parachute into an area held by the nationalist side of the Spanish Civil War, to assist in negotiations. While on board the plane he feared a plot on his life and learned more details from the pilot about the mission, who eventually admitted he had been ordered to drop Hanfstaengl over Republican held territory, which would have meant almost certain death. The pilot eventually landed on a small airfield near Leipzig after claiming an engine malfunction following a brief talk with Hanfstaengl, which allowed him to escape. That version of the story was related by Albert Speer in his memoirs, who stated that the "mission" to Spain was an elaborate practical joke, concocted by Hitler and Goebbels, designed to punish Hanfstaengl after he had displeased the Führer by making "adverse comments about the fighting spirit of the German soldiers in combat" during the Spanish Civil War. Hanfstaengl was issued sealed orders from that which were not to be opened until his plane was in flight. The orders detailed that he was to be dropped in "Red Spanish territory" to work as an agent for Francisco Franco. The plane, according to Speer, was merely circling over Germany containing an increasingly disconcerted Hanfstaengl, with false location reports being given to convey the impression that the plane was drawing ever closer to Spain. After the joke had played itself out, the pilot declared he had to make an emergency landing and landed safely at Leipzig Airport. Hanfstaengl was so alarmed by the event that he defected soon afterward. In a late 1960s interview at his home in Schwabing in present day Munich, Hanfstaengl said that he was convinced he was to be tossed out of the plane and parachute over northern Germany.
Түрмеге қамау
Ол Швейцарияға барып, Германиядан ұлы Эгонды босатып алғаннан кейін Ұлыбританияға көшті, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталған соң тұтқынға алынды. Кейін ол Канададағы түрме лагеріне ауыстырылды.
He made his way to Switzerland and, after securing his son Egon's release from Germany, he moved to Great Britain, where he was imprisoned after the outbreak of World War II. He was later moved to a prison camp in Canada.
АҚШ-пен ынтымақтастық
1942 жылы Ханфстенгль АҚШ-қа тапсырылды, АҚШ президенті Франклин Рузвельттің "S жобасы" үшін жұмыс істеді және шамамен 400 нацистік басшы туралы ақпарат ашты. Ол Гитлер туралы 68 беттік ақпарат ұсынды, соның ішінде Гитлердің жеке өміріне қатысты жеке мәліметтер де болды. 1943 жылы ол Гарвард университетінің психологиялық клиникасының директоры Генри Мюррейге, психоаналитик Уолтер Чарльз Лангерге және басқа да сарапшыларға Стратегиялық қызметтер кеңсесі үшін "Адольф Гитлердің тұлғасын талдау" атты есеп дайындауға көмектесті. 1944 жылы Ханфстенгль британдықтарға қайтарылды, олар оны Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Германияға қайтарып жіберді. 1940 жылға дейін нацистік Германияда тұрған және Ханфстенгльмен жиі байланыста болған CBS журналисі Уильям Ширер оны "екцентрикалық, жаңқа адам" деп сипаттады, оның сарказмды әзілі оның беткей ойлауын толықтырды. Ханфстенгль өзінің тәжірибелері туралы "Естілмеген куәгер" (1957) атты кітап жазды, ол кейіннен "Гитлер: жоғалған жылдар" деген атпен қайта басылды. 1974 жылы Ханфстенгль Гарвардтағы 65-ші кездесуіне қатысты, онда ол Гарвард университетінің оркестріне әртүрлі Гарвард әндерінің авторлары туралы әңгімеледі.
In 1942, Hanfstaengl was turned over to the U. S., worked for U. S. President Franklin Roosevelt's "S Project" and revealed information on approximately 400 Nazi leaders. He provided 68 pages of information on Hitler alone, including personal details of Hitler's private life. In 1943, he helped Henry Murray, the director of Harvard University's psychological clinic, Walter Charles Langer, a psychoanalyst, and other experts create a report for the Office of Strategic Services, titled Analysis of the Personality of Adolph Hitler. In 1944, Hanfstaengl was handed back to the British, who repatriated him to Germany at the end of World War II. William Shirer, a CBS journalist who resided in Nazi Germany until 1940 and was in frequent contact with Hanfstaengl, described him as an "eccentric, gangling man, whose sardonic wit somewhat compensated for his shallow mind." Hanfstaengl wrote Unheard Witness (1957), which was later re released as Hitler: The Missing Years, about his experiences. In 1974, Hanfstaengl attended his 65th Harvard reunion, where he regaled the Harvard University Band about the authors of various Harvard fight songs.
Жеке өмір
1920 жылдың 11 ақпанында Ханфстангль Лонг-Айлендтен Хелен Элис Адельхейд Нимейерге үйленді. Олардың жалғыз ұлы Эгон Людвиг кейін АҚШ Әскери-әуе күштеріне қатысты. Олардың қызы Герта бес жасында қайтыс болды.
On 11 February 1920, Hanfstaengl married Helene Elise Adelheid Niemeyer of Long Island. Their only son, Egon Ludwig, eventually enlisted in the U. S. Army Air Corps. A daughter, Hertha, died at the age of five.
Өлім
Ханфстангль 1975 жылғы 6 қарашада Мюнхенде қайтыс болды. 2004 жылы Питер Конради Ханфстангль туралы өмірбаян жазды: «Гитлердің пианиношысы: Эрнст Ханфстангльдің өрлеуі мен құлауы, Гитлердің жақын серігі, Ф.Д. Рузвельттің одақтасы».
Hanfstaengl died in Munich on 6 November 1975. In 2004, Peter Conradi authored a biography of Hanfstaengl, Hitler's Piano Player: The Rise and Fall of Ernst Hanfstaengl, Confidante of Hitler, Ally of FDR.
Танымал мәдениетте
Ханфстангльді 2003 жылғы канадалық телесериалда «Гитлер: Зұлымдықтың өрлеуі» Лив Шрайбер сомдады. 1982 жылғы «Үшінші рейх ішінде» телефильмінде оны американдық актер Рэнди Куэйд ойнады. Рональд Пикап 1989 жылғы «Кошмар жылдары» мини-сериалында оның рөлін сомдады. Саул Беллоудың 1964 жылы жазған «Герцог» романында Гитлердің жеке пианині ретінде Путци Ханфстангль есімді адам туралы айтылады. Александр Вулкотттың «Рим жанып жатқанда» жинағына енген «Қасиетті тоғай» әңгімесінде 1916 жылы Нью-Йорктегі сурет дүкенінде кездескен, көмектеспейтін қызметкерді кейін Ханфстангль деп таниды.
Hanfstaengl was portrayed by Liev Schreiber in the 2003 Canadian television miniseries Hitler: The Rise of Evil. American actor Randy Quaid played him in the 1982 television film Inside the Third Reich. Ronald Pickup played him in the 1989 miniseries The Nightmare Years. In the 1964 fiction novel, Herzog, written by Saul Bellow, a Putzi Hanfstaengl is mentioned as being Hitler's personal pianist. In his story "The Sacred Grove", collected in "While Rome Burns", Alexander Woollcott refers to an encounter with an uncooperative attendant in a New York picture store in 1916, whom he later identifies as Hanfstaengl.