Кіріспе

Үндістандағы Дарға

Хаджи Али Дарғасы – Мумбаидың оңтүстігіндегі Ворли жағалауынан шалқап жатқан аралшада орналасқан мешіт және дарға, немесе Пир Хаджи Али Шах Бухари ескерткіші. Индо-исламдық сәулет өнерінің тамаша үлгісі саналатын бұл дарға, бақытсыз махаббат туралы аңыздармен байланысты және Хаджи Али Шах Бухаридің қабірін қамтиды. Бухари – суфи ғалымы және Өзбекстаннан келген бай саудагер болған. Қаланың ортасына жақын орналасқан дарға, Мумбаидың ең танымал нысандарының бірі болып табылады.

Өмірбаян

Хаджи Али Дарғасы 1431 жылы Меккеге қажылық жасау алдында бар мүлкін садақа еткен бай мұсылман саудагері Сайед Пир Хаджи Али Шах Бухаридің құрметіне салынған. Қазіргі Өзбекстан Республикасының Бұхара қаласынан шыққан Бұхари 15 ғасырдың басында әлемді аралап, соңында қазіргі Мумбайда қоныстанды. Оның өміріне байланысты аңызға сәйкес, бір күні ол жолда бос ыдыс ұстап жылап тұрған кедей әйелді көрді. Ол оған не болғанын сұрады, әйел аяқ астынан майды төгіп алғанын, күйеуінің оны ұратынын айтып жылады. Пир Хаджи Али Шах оны майды төккен жерге алып баруын өтінді. Сол жерде ол саусағымен жерге тиді, бірден май ағып шықты. Әйел қуанып ыдысын толтырып үйіне қайтты. Кейін Пир Хаджи Али Шах Бұхари түсінде өзінің осы әрекетімен жерге зиян келтіргенін көріп, мазасыз болды. Сол күннен бастап ол өкініш пен қайғыға толы болып, денсаулығы нашарлай бастады. Анасының рұқсатымен ағасымен бірге Үндістанға сапар шегіп, Мумбайдағы Уорли маңына немесе қазіргі мазардың қарсы жағына жетті. Ағасы туған жеріне қайтып оралды. Пир Хаджи Али Шах Бұхари анасына хат жазып, өзінің аман-сау екенін, ислам дінін тарату үшін сол жерде тұрақты қалғанын және оны кешіруін сұрады. Өмірінің соңына дейін ол халыққа ислам дінін үйретіп, оның шәкірттері оны үнемі зиярат ететін. Өлер алдында ол өзінің ізбасарларына оны ешқандай қабірге немесе зиратқа жерлемеу керектігін, оның қафанын теңізге тастау керектігін, қайда тапса сол жерге жерлеу керектігін айтты. Оның тілегі орындалды. Сондықтан Дарға Шариф оның қафаны теңіздің ортасында, теңізден көтерілген кішкентай тас үйіндісіне орналасқан жерде салынды. Мазар мен Дарға Шариф алдағы жылдары салынды. Бейсенбі және жұма күндері осы қасиетті орынға көптеген қажылар келеді. Дініне қарамастан, адамдар дарғаға барып қасиетті әулиенің батасын тілейді. Кейде, әсіресе жұма күндері, дарғада суфи музыканттары қауали деп аталатын діни музыканы орындайды.

Құрылымы

Дарға жағалаудан 500 метр қашықтықта орналасқан кішкентай аралда, Ворли маңындағы Хаджи Али шығанағында салынған. Бұл ғимарат – Үнді-Ислам сәулет стилінің тамаша үлгісі. Арал Махалакшми қалалық ауданымен шағын жол арқылы жалғасады, оның ұзындығы шамамен бір километрді (0,62 миль) құрайды. Дарғаға бару мүмкіндігі толқындарға байланысты. Жол қоршаусыз болғандықтан, үстіңгі жағы суға батқан кезде оған жетіп болмайды. Сондықтан дарғаға тек төмен толқын кезінде ғана баруға болады. Теңіздің екі жағынан ағып жатқан бұл жолмен жүру, қасиетті орынға саяхаттың ең есте қаларлық сәттерінің бірі. Ақ түспен боялған ғимарат мармар алаңның аумағын алып жатыр, оның ортасындағы қасиетті орын орналасқан. Мешіт ішіндегі қабір қызыл және жасыл түсті шаддармен (мазардың жамылғысы) жабылады. Ол мармар бағаналармен тірелген әсем күміс жақтаумен ұсталып тұр. Бас зал мәрмәр бағаналармен безендірілген, олар көк, жасыл, сары түсті шыны сынықтарымен және Алланың тоқсан тоғыз есімін көрсететін араб өрнектерімен араласқан түрлі-түсті мозаикалық суреттермен әсемделген. Мұсылман дәстүріне сәйкес, әйелдер мен ерлерге арналған жеке дұға бөлмелері қарастырылған. Толқын жоғары көтерілген кезде дарға толығымен оқшауланғандай көрінеді.

Жөндеу және жаңарту

Алты жүз жылдық тарихы бар дарға құрылымы тұзды желдің әсерінен және аптасына 80 000 келушінің туғызған әсерінен үнемі тозып, құлдырайды. 1960 және 1964 жылдары кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілген, ал дарғаның құрылымдық жаңарту жұмыстары 2008 жылдың қазан айында басталды. Дарға бірінші және екінші сапалы ақ мәрмәрмен әсемделеді, ол Таж Махал үшін қолданылған мәрмәр шыққан Раджастан штатының Макрана аймағынан әкелінеді. Жөндеу және құрылымдық жұмыстар екі кезеңде жиырма төрт айға созылуы жоспарлануда. "Бірінші кезең" мешіт пен минареттерді қайта жаңартуды, ал "Екінші кезең" санаторий ғимаратын жөндеуді қамтиды. Қайта құру жұмыстары аяқталған соң, қасиетті киелі орын Мумбаидің тұзды теңіз суындағы тадж сияқты сезім береді.

Хажи Әли барлық қозғалысқа

"Хажи Али – баршаға" қозғалысы – "Бхартия мұсылман әйелдері қозғалысы" және "Бхумата бригадасы" ұйымдары бастаған, қасиетті орынға, яғни дәстүрлі патриархалдық шектеулер салынған аймаққа да тең дәрежеде құлшылық ету құқығын қамтамасыз етуге бағытталған феминистік қозғалыс. 2016 жылдың 26 тамызында Бомбей жоғары соты әйелдерге қасиетті орынға кіруге рұқсат берді. 2012 жылдың маусымында салынған тыйымнан кейін, әйелдерге 2016 жылдың 29 қарашасында бұл қасиетті орынға кіруге рұқсат етілді.

Танымал мәдениет

Физа фильміндегі "Пия Хажи Али" әні Хажи Али Дарғасында түсірілді. 2008 жылғы "Мумбай Мери Жан" үнді фильмінде осы жерде бір көрініс түсірілді. 1983 жылғы аса танымал "Кули" хит фильмінің шешімі Хажи Али Дарғасында түсірілді. Грегори Дэвид Робертстің 2003 жылғы "Шантарам" романында Хажи Али мешітіне бірнеше сілтеме жасалған.