Кіріспе
Исламдық Махдишіл сектасы
Зикризм (сондай-ақ Зикрия)
Шия және сунни мұсылмандары сияқты, зикрилер де Құранды құрметтейді. Дегенмен, олар басқаша намаз оқу тәсілдерін ұстанады және Махдидің (Ислам эсхатологиясындағы мессия тұлғасы және соңғы басшы, соңғы заманда зұлымдық пен әділетсіздікті жою үшін келетініне сеніледі) келіп біткенін сенеді. Олар Пәкістан құрылғанға дейін сектанттық шабуылдарға ұшыраған, ал жақындағы шабуылдар мен қауіпсіздіксіздік олардың бір бөлігін Белуджистаннан Пәкістан қалаларына көшуге мәжбүр етті.
Шығуы мен наным-сенімдері
Зикри діні Макранда 16 ғасырдың соңында қалыптасты. Зикрилер Нұр Пак, яки «Таза Нұр» деп аталатын Махдиге сенеді. Зикрилер Нұр Пак Адамнан бұрын жер бетінде болған және соңғы күндері сүнниттер бұзған нағыз исламды қайта орналастырады деп сендіреді. Стивен Блейктің айтуынша, Мулла Мұхаммед есімді ауған өзін Махди деп жариялап, Зикри қозғалысын құрды, ол моғол билігінен қуғынға ұшырады. 18 ғасырға қарай зикризм Оңтүстік Белуджистанда мемлекеттік дін деңгейіне жетті. Көптеген дереккөздер Сайыд Мұхаммед Жаунпуридің зикризмді негіздегеніне немесе солай есептелетініне сілтеме жасайды. Мұхаммед Жаванпури және зикризмнің байланысы: «Зикризмнің негізін салушы Сейід Мұхаммед Жаванпури деп есептеледі, ол 15 ғасырда өзін соңғы Махди деп жариялады. Ол Мекке мен Мединеге бірнеше рет қажылық жасағаннан кейін және Түркия мен Сирияда саяхаттағаннан кейін Макранда, Кох-и Морад маңында өз ілімін уағыздауды бастады»; «Зикрилердің Махдиінің кім екендігі туралы әртүрлі гипотезалар айтылды. URRAZAI төрт негізгі пікірді сипаттайды» [олардың бірі - Махдавия сектасын құрған Сайыд Мұхаммед Жаунпури] Махди деген болжамды көптеген сыртқы авторлар (және бірнеше зикри авторлары) қолдады. «Кейбіреулер өздерін Сайыд Мұхаммед Жаунпуридің ізбасарлары деп санайды, бірақ басқалары келіспейді, Мұхаммед пайғамбарды соңғы пайғамбар, ал Құранды соңғы құдайлық кітап деп санайды». Кветтада тұратын тарихшы және жазушы доктор Шах Мохаммад Марридің айтуынша, зикрилерді «таза» деп атауға болады, себебі олар басқа нәсілдің араласуынан тумаған. Сайыд Мұхаммед Жаунпури 15 ғасырда құрған Мехди сектасына жататын зикрилер бастапқыда Зартост (Зороастризм) дінін ұстанған, содан кейін сүнниттерге айналып, кейіннен зикр жасауды бастады, - деп түсіндірді журналист Аяз Сангур. Бірақ кем дегенде екі ғалым (Роберт Бенкин және Сабир Бадалхан) бұл дұрыс емес деп санайды. Бенкиннің сөзіне қарағанда, сыртқы бақылаушылар Балучи зикрилерінің Махдиі Мұхаммед Жаунпури болғанын мәлімдеген, бірақ Балучи зикрилері Мұхаммед Жаунпуридің Балучистанға келгенін жоққа шығарып, олардың Махдиі кейінгі дәуірден шыққан ерекше тұлға екенін айтады. Зикрилер Нұр Пак 977 жылы хижра бойынша, яки 1569-1570 жылдар аралығында туғанын айтады. Сабир Бадалханның сөзіне сүйенсек, зикрилердің басым көпшілігі, соның ішінде олардың ең ықпалды басшылары, олардың Махдиі Мұхаммед Жаунпури болған деген пікірмен келіспейді, Жаунпури мен олардың Махдиінің туған және қайтыс болған күндерінің өзгешелігіне және барлық зикри көздері Зикри Махдиінің Кеште қайтыс болғанын жазады. Олар өз ата-бабаларының Жаунпури туралы ешқашан естімегенін, зикри және махдави қауымдастықтары арасында байланыс жоқ екенін және олардың сенімдері мен амалдары ерекше екенін мәлімдейді. Махдиге сенгендердің ұрпақтары Зикри қауымын басқаруды жалғастырып, Муршидтер деп аталады. Зикрилер оларды құрмет көрсету үшін «Ваджа» деп атайды. Көптеген қате түсініктерге қарамастан, зикрилердің Құраннан басқа немесе оған қосымша киелі кітабы жоқ. Сабир Бадалханның айтуынша, олар Құранның көшірмелерін («Пакистанның ірі қалаларындағы сүнни мұсылман баспаханаларында басылған») Зикр ханаларында сөрелерде немесе нишаларда сақтайды, «әдетте таза, қымбат матаға орап», оларды дәстүрлі құрметпен қарастырады және аят оқығаннан кейін сүйеді. Олардың діни және тарихи жазбалары жойылған, ал ақпарат ауызша дәстүр және зикри емес жазбалар арқылы жеткізілген. Сүнни ислам Балучистанда басым дінге айналды, ал қазіргі зикрилер шалғай аймақтарда өмір сүреді. Сол дәуірде «Фарод, Бафтан және Кишкаур (Балучистан) аудандарында» дін басшыларының «талаптарымен фанатик сүнниттер» «жүзден астам зикрилерді» өлтірді. Пәкістан құрылғаннан кейін сүнни мұсылмандары зикрилерге шабуыл жасап, оларды мәжбүрлеп дін өзгертуге мәжбүрледі. 1980 жылдардан бері аймақта ислам экстремизм мен джихадизмнің күшеюімен зикрилер Пәкістандағы сүнни радикалдары тарапынан кемсітіліп, нысанаға алынып, өлтірілді. Зия әл-Хак әскери үкіметінің кезінде сүнниттер зикрилерді мұсылман емес деп жариялауға тырысты. 2014 жылдан бастап сүнни радикалдарының зикрилерді қудалауы Пәкістанның Белуджистанындағы діни азшылықтарға қарсы жалпы қарсылықтың бір бөлігі болды, бұл индустар, хазаралар, шииттер және зикрилерді нысанаға алды, нәтижесінде 300 000-нан астам шиит, зикри және индус Пәкістанның Белуджистанынан көшіп кетті. 2014 жылдың 29 тамызында Пәкістанның Аваран ауданындағы мазарға шабуыл жасалды. Қарулы адамдар кем дегенде алты зикриді өлтіріп, жеті адамды жаралады. 2016 жылдың 7 қазанында Белуджистанның Кеш ауданында қарулы адам зикри дін қызметкерін өлтірді. 2017 жылдың тамызында Пәкістанның Белуджистанындағы Пангжур ауданының Камп Тал аймағында бомба жарылып, екі зикри қажысы қаза танып, екі адам жараланды.
"The founder of the Zikrism is believed to be Seyyed Mohammad Jawanpuri, who in the 15th century declared himself the last Mahdi. He started to preach his doctrine in Makran, around the Koh i Morad, after several pilgrimages to Mecca and Medina and wanderings in Turkey and Syria ";
"Various theses have been put forward concerning the identity of the Mahdi of the Zikris. URRAZAI describes four major opinions" [one of which is] the hypothesis that he [Sayyid Muhammad Jaunpuri who founded the Mahdavia sect] is the Mahdi is the one that has been advocated by many non local writers (and a few Zikri writers)." "Some people believe that they are the followers of Syed Mohammad Jaunpuri, but others disagree and say that they believe in Prophet Mohammad as the last prophet and Holy Quran as the last divine book." "According to historian and writer Dr. Shah Mohammad Marri based in Quetta, Zikris can be called ‘pure’ as they are not a mix of any other race. Belonging to the Mehdvi sect, founded in the 15th century by Syed Mohammad Jaunpuri, the Zikris were initially Zartosht (Zoroastrian), then converted and became Sunnis and later started Zikr, journalist Ayaz Sangur explained." According to at least two scholars (Robert Benkin and Sabir Badalkhan), this cannot be true. Benkin writes that outside observers have claimed the Mahdi figure of the Balochi Zikris was Muhammad Juanpuri, but Balochi Zikris deny that Muhammad Jaunpuri visited Balochistan and insist their Mahdi is a different figure from a later period. Zikris believe Nur Pak was born in 977 AH, or between 1569 and 1570 AD. According to Sabir Badalkhan, the vast majority of Zikris, including their most influential leaders, reject the notion their Mahdi was Muhammad Jaunpuri, pointing to the different birth dates and deaths of Juanpuri and their Mahdi, and that all Zikri sources record the Zikri Mahdi having died in Kech. They state their ancestors have never heard of Juanpuri, and that there are no relations between Zikri and Mahdavi communities, and that their beliefs and practices are distinct. The descendants of the original believers of the Mahdi continue to lead the Zikri community and are known as Murshids. Zikris refer to them as Waja as a form of respect. Contrary to some popular beliefs, Zikri do not have a different holy book than the Quran or in addition to the Quran. According to Sabir Badalkhan, they keep copies of the Quran ("printed by Sunni Muslim printing presses in major Pakistan cities") in Zikr Khanas on shelves or in niches, "usually wrapped in clean costly cloth" and are treated with customary reverence, being kissed by Zikris after recitation of a verse. Their religious and historical records were destroyed and surviving information was carried on by oral tradition and non Zikri wtritings. Sunni Islam became the dominant religion in Balochistan with modern Zikris living in more remote areas. Also in that era, "hundreds of other Zikris were killed" in periodic pogroms by "fanatic Sunnis at the instigation" of their religious leaders "in the areas of Farod, Baftan and Kishkaur (in Balochistan), according to Abdul Ghani Baloch. After the establishment of Pakistan, Sunni Muslims attacked Zikris and subjected them to forced conversions. With the general rise of Islamic extremism and jihadism in the region since the 1980s, Zikris have been discriminated against, targeted, and killed by Sunni militants in Pakistan. Under the military government of Zia al Haqq, Sunnis sought to have Zikris declared as non Muslims. The persecution of Zikris by Sunni militants as of 2014 has been part of the larger backlash against religious minorities in Pakistani Balochistan, targeting Hindus, Hazaras, Shias, and Zikris, resulting in the migration of over 300,000 Shias, Zikris, and Hindus from Pakistani Balochistan. An attack occurred August 29, 2014, on a shrine in the Awaran district of Pakistan. Gunmen killed at least six Zikris and wounded seven others. On October 7, 2016, a gunman shot a Zikri religious leader dead in the Kech district of Balochistan. In August 2017, two Zikri pilgrims were killed and two were wounded when a bomb detonated in the Kamp Tal area of Pangjur, Balochistan.
Халық саны
2004 жылы АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар жөніндегі комитеті шамамен 200 000 зикри бар екенін мәлімдеді. Зикрилер негізінен Пакистанның Белуджистан провинциясында тұрады, олар Макранның оңтүстік жағалауында, Ласбела ауданында және Кветта қаласында шоғырланған. Зикрилердің ірі қауымдастықтары Пакистанның Синд провинциясында және Карачиде де кездеседі. Кейбір зикрилер Пакистаннан Араб түбегіне көшіп кеткен, олардың көпшілігі Оман сұлтандығында тұрады. Пакистанның Белуджистан провинциясында бұрынғы құлдардың африкалық тегінен тараған адамдар да бар. Макран аймағында осы афро-балучилердің көптегені зикри дінін ұстанады.