Кіріспе
Қосқанның түрі Гуандао – қытайлық жекпе-жек өнерінің кейбір түрлерінде қолданылатын қытайлық оқпанның түрі. Қытай тілінде ол дұрысымен яньюэдао (偃月刀; әдеби мағынасы – "жатқан ай пышағы") деп аталады, осы атпен Сун мен Цин династияларының мәтіндерінде, мысалы, Уцзин Цзуняо және Хуанчао Лици Тушиде әрқашан кездеседі. Ол жапондық нагинатасымен және еуропалық фаушард немесе глейвпен салыстыруға болады, және артқы жағында тік бар ауыр пышақтан және кейде қарсыластың қаруын ұстауға мүмкіндік беретін тіктің жоғарғы негізіндегі ойықтан тұрады. Сонымен қатар, пышақтың артқы жиегінен тікке дейін жететін дұрыс емес тікенектер жиі кездеседі. Пышақ ұзын ағаш немесе металл таяққа орнатылады, ал қарсы салмақ ауыр пышақты тепе-теңдікте ұстау үшін және қарсы бағытта соққы беру үшін қолданылады. Қазіргі үлгілерде таяқ пен пышақтың қосылған жеріне қызыл лента немесе мақпал бекітіледі. Нұсқаларына тоғыз сақиналы гуандаодағыдай тік артқы жиектің бойымен сақиналар, піл гуандаодағыдай ұшы дөңгелек спиральға айналуы, немесе айдаһар бас гуандаодағыдай әшекейлі дизайн кіруі мүмкін. Дегенмен, "піл гуандаодан" басқа, осы нұсқалардың ешқайсысының тарихи негізі бар сияқты көрінбейді.
A guandao is a type of Chinese polearm that is used in some forms of Chinese martial arts. In Chinese, it is properly called a yanyuedao (偃月刀; lit. "reclining moon blade"), the name under which it always appears in texts from the Song to Qing dynasties such as the Wujing Zongyao and Huangchao Liqi Tushi. It is comparable to the Japanese naginata and the European fauchard or glaive and consists of a heavy blade with a spike at the back and sometimes also a notch at the spike's upper base that can catch an opponent's weapon. In addition, there are often irregular serrations that lead the back edge of the blade to the spike. The blade is mounted atop a long wooden or metal pole and a pointed metal counterweight used to balance the heavy blade and for striking on the opposite end. On modern versions, a red sash or tassel is attached at the joint of the pole and blade. Variations include having rings along the length of the straight back edge as found in the nine ring guandao, having the tip curl into a rounded spiral as in the elephant guandao, or featuring a more ornate design as exemplified by the dragon head guandao. However, apart from the "elephant guandao" none of these variations seem to have historical ground.
Тарих
Аңыз бойынша, гуандао біздің заманымыздың 3-ші ғасырының басында атақты генерал Гуан Ю ойлап тапқан, сондықтан да осылай аталған. Ол оның пішіні мен өлшемін ұстамен жасалуын және өзінің үлкен дене бітімі мен аңызға айналған күш-қуатына байланысты осындай таңғаларлық қаруды қолдана алатынын айтқан. Гуан Ю-дың гуандаосы «Жасыл айдаһардың жарты ай қылы» (青龍偃月刀, Qīnglóng yǎnyuèdāo) деп аталды, оның салмағы 82 қытайлық джин (шамамен немесе , Хан әулетінің джині болды, ал Мин әулеті кезінде қолданылған джин – «Үш патшалықтың романсы» жазылған кезде). Алайда, Луо Гуанчжунның «Үш патшалықтың романсы» атты атақты романында ол гуандаоны қолданатыны туралы айтылса да, бұл сипаттама кейіпкерді таңғажайып етіп көрсету үшін жасалған анахронизм болуы мүмкін: тарихи тұрғыдан алғанда, Гуан Ю өзіне тиесілі қаруды қолданғанын көрсететін дәлел жоқ, және, шын мәнінде, қазір гуандао ретінде белгілі болғанның 11-ғасырға дейін, ол алғаш рет әскери нұсқаулық «Уцзин Цзунъяо»-да суреттелген кезде, болғаны туралы ешқандай дәлел жоқ. Сондықтан гуандао Гуан Ю дәуірінде тіпті болмаған болуы мүмкін, яғни ол поп-мәдениеттен алынған қате атау болуы мүмкін. Сонымен қатар, ғалым Тао Хунцзин (456–536 жж.) «Гуцзинь Даоцзяньлу» (古今刀劍錄, «Ежелгі және қазіргі сабырлар мен рапиралар каталогы») деп жазған: Гуан Ю өзінің Вудюшан тауынан (武都山) жинаған темір кенінен екі сабыр жасаған. Алайда, бұл оның гуандао немесе тіпті гуандаого ұқсас ештеңе қолданбағанын көрсетеді, өйткені полюске орнатылған немесе пудао немесе дадао сияқты ұзақ сапты дао қарулары екі қолмен қолданылған, сондықтан олар жұпта жасалмаған немесе қолданылмаған. Кейбір тарихшылар гуандао Тан династиясына дейін жай ғана сирек кездесетін қару болған және сондықтан ол бұрын көрсетілмеген деп мәлімдейді, бірақ тарихи дәлелдер бұл шығармашылық лицензияның бір көрінісі екенін көрсетеді. Цин династиясы кезінде гуандао іс жүзінде далалық пайдалану үшін емес, әскери офицер болғысы келетіндердің күшін сынау құралы ретінде пайдаланылды: әр түрлі салмақты қару жасалды, сынақ осындай қаруды қолдана отырып, әр түрлі қажетті маневрлерді орындаудан тұрады. Цин дәуірі кезінде гуандаоның ерекше ауыр нұсқалары осы мақсатта жасалды: үміткер 80, 100 немесе 120 джин салмақты қаруды ұстай білуі керек (, , немесе , қазіргі 1 джин = шамамен ), әр салмақтың қарулары емтиханда бірінен соң бірін жоғары бағаланады, оның өтуі сыныпқа байланысты әр түрлі дәрежедегі әскери офицерлер болып тағайындалады. Шаньхайгуань мұражайында сақталған ең ауыр «сынақ гуандаосының» салмағы . Мысалдар Цин династиясынан алынған, сондықтан кітаптың (Мин династиясында жазылған) әсері болуы мүмкін, әскери офицерлердің сынақтары (Тан династиясында басталған) әрқашан стандартталған салмақты ауыр тастарды көтеруді және оларды маневрлеуді қамтиды, бұл жазушының Гуан Ю қаруына ерекше салмақ беру туралы шешім қабылдауына ықпал еткен болуы мүмкін. Қаруды жауынгерлер жаттығулар мен күш көрсету үшін, сондай-ақ әскер офицерлерінің сынақтары үшін арнайы жаттығулар үшін кеңінен қолданған. Ол негізінен жаяу әскерде қолданылған. Цин дәуірінде оны Ханның барлық жасыл стандарттық әскері қолданған. Бұдан басқа, қазіргі күнге дейін сақталған көне үлгілердің стандартталмауы, кем дегенде, 19-ғасырдан бастап азаматтық жекпе-жек өнері саласында да танымал болғандығын көрсетеді. Қазіргі заманғы гуандао, әдетте, 1,5–1,8 м салмағында болады және әдетте, бір шетінен шамамен 2,5 м ағаштан жасалған білікпен, екінші жағынан, бесікке қарсы салмақ ретінде қызмет ететін, бірақ соққы үшін де қолданыла алатын қысқа бесікпен құрастырылады, жалпы ұзындығы сирек 2,8 метрден асады. Салмағы мен ұзындығы азайып кеткені оның жекпе-жек өнерінің практикалық түрі екенін көрсетеді.
Жауынгерлік мақсаттар
Гуандао қазіргі заманғы ушу күрес өнерінде жиі қолданылады. Қазіргі заманғы ушу практикасына сәйкес, оның мақсаты қарсыластың шабуылдарын бұрып жіберу және оның қаруын жою, шабуылға өту емес. Осы мақсатта қарсыластарды ойшатыру және шатастыру үшін қарудың ұшына үлкен мата байланады. Дегенмен, бұл қарудың тарихи қолданылуын дәл бейнелейтініне ешқандай дәлел жоқ. Жіптер мен маталар джиан, дао, метеорлық балға және гуандао сияқты көптеген қаруларға бекітіледі, олар қытай операсында қолданылады, ал ол қазіргі ушудағы қозғалыстардың бірінің көзі болып табылады. Қытай жекпе-жегінің дәстүрлі стильдерінің көбінде қаруды қолдану формалары ауыр пышақты айналдырып жылжыту үшін күшті кескіш қозғалыстар мен инерцияға баса назар аударады. Қарудың салмағының көп болуы гуандао формаларын дененің жалпы жағдайын жаттықтыруға өте қолайлы етеді. Осындай қарулар Оңтүстік-Шығыс Азияда да қолданылған. Олар патшалардың бір-бірімен пілдің үстінде шайқасуы үшін танымал болған. Тарихи қарулардың арасында ерекшелігі – гуандао қазір де қолданылуда. Қытай сарбаздары, гуандаомен және заманауи әскери киіммен қаруланған, Үндістанмен нақты бақылау сызығының жанында суретке түсірілді, онда 1996 жылғы келісімге сәйкес, атыс қаруын қолдануға тыйым салынған.
Танымал мәдениет
Аватар: Соңғы ауа иесі фильмінде Кач, Қатты мүйізділердің мүшесі, гуандао қолданған. "Корра туралы аңыз" фильмінде Чуу ағайындылары гуандо қолданған. Power Rangers Jungle Fury-де Карнисуар, Аспанның үстемдігі, қылышы екі жақты гуандао. Yona of the Dawn сериалында Хак кейіпкері гуандао қолданады. For Honor видео ойынында Цзян Цзюнь кейіпкері гуандаомен шайқасады. Warframe видео ойынында Гуандо және Гуандо-прим – жасауға болатын таяқша қарудың бір түрі. Dynasty Warriors-те Гуан Ю гуандаомен күреседі. Kingdom (манга) -да генерал Оуки негізгі қару ретінде гуандао қолданады және оны басты кейіпкер Шинге тапсырады. Осы қаруларға қатысты көптеген басқа да сілтемелер бар. Library of Ruina видео ойынында Шиао кейіпкері ұзын қылышпен қатар гуандао қолданады. Бұл ойынның жалғасы Limbus Company-де Хонг Лу кейіпкері де гуандао қолданады. Honkai: Star Rail-де Цзин Юань гуандаомен шайқасады. Ол Сянчжоу Альянсының Бұлт салт аттыларының жеті Арбитр генералдарының бірі және Сянчжоу Луофуның алты арбасының бірі.
In the videogame Library of Ruina, the character Xiao wields a guandao alongside a longsword. This follows into the follow up game Limbus Company, where the character Hong Lu also wields a guandao. In Honkai: Star Rail, Jing Yuan wields a guandao. He is one of the seven Arbiter Generals of the Xianzhou Alliance's Cloud Knights, and one of the Six Charioteers of the Xianzhou Luofu.