Кіріспе

1108 - 1137 жылдар аралығында франктар патшасы Людовик VI (1081 жылдың соңы - 1137 жылдың 1 тамызы), Семіз немесе Жауынгер атанған, 1108 - 1137 жылдар аралығында франктар патшасы болды. Жылнамалар оны "Сен-Дени патшасы" деп атады. Людовик Капе әулетінен патшалық билік институттарын орталықтандыруға елеулі үлес қосқан алғашқы өкіл болды. Ол өзінің жиырма тоғыз жылдық билігінің көбін Парижді мазалаған "тоналдық барондармен" немесе Англия корольдерімен Нормандиядағы құрлықтағы иеліктері үшін күреске жұмсады. Дегенмен, Людовик VI өзінің билігін нығайта алды және 814 жылы Карлдың қайтысынан бергі Францияның алғашқы күшті патшаларының біріне айналды. Людовик жауынгер патша болған, бірақ қырық жасқа келгенде салмағы артып, жетекшілік етуі қиын болды (содан "le Gros" деген лақап аталды). Оның өмірі мен тұлғасы туралы мәліметтер оның адал кеңесшісі, Сен-Дени аббаты Сугер жазған Vita Ludovici Grossi Regis атты мақтау өлеңінде сақталған.

Ерте өмір

Людовик 1081 жылы Парижде Филипп I мен Голландияның Бертасының ұлы ретінде дүниеге келді. Сен-Дени аббаты Сугер Людовик VI туралы өмірбаянын жазғанда былай деді: "Жас кезінде оның батылдығы артып, жастық шағының күш-қуатымен рухы жетілді, оны аң ауру мен осы жастағылардың ұнатып, қару қууды ұмыттыратын балалар ойындарынан жалықтырды". Сондай-ақ, "Ол жастық шағында қаншалықты батыр болғанын және ағылшын патшасы Вильгельм Руфус Людовиктің мұрагерлік патшалығына шабуыл жасағанда қандай энергиямен тойтарғанын" айтты. 1104 жылы Людовик әкесінің сенешалының қызы Люсьен де Рошфортқа үйленді, бірақ үш жылдан кейін одан бас тартты. Олардың балалары болмады. 1115 жылдың 3 тамызында Людовик Савойяның Гумберт II мен Бургундияның Жизеласының қызы, Рим папасы Калликст II-нің немересі Аделаида Мауриенге үйленді. Олардың сегіз баласы болды. Аделаида Францияның ортағасырлық патшайымдарының арасында ең белсенді саясаткерлердің бірі болды. Оның аты Людовик VI патшалық құрған жылдарындағы 45 патшалық жарғыда кездеседі. Патшайым болған кезінде (1115–1137) патшалық жарғылар оның және патшаның билік жылдарымен белгіленген. Сугер 26 жасында, 1108 жылдың 29 шілдесінде әкесінен патшалықты мұрагерлік еткенге дейін Людовиктің кеңесшісі болды. Людовиктің жартылай бауыры оның Реймске жетуіне кедергі келтірді, сондықтан Сен архиепискобы Даймберт оны 3 тамызда Орлеан соборында тәж кигізді. Рейм архиепискобы Ральф Зелёный тәж кигізу мен майлаудың заңдылығына наразылық білдіру үшін елшілер жіберді, бірақ бұл әсер етпеді.

Патшалық билікке қарсылық

Людовик таққа отырғанда Франция Корольдігі феодалдық княздықтардың жиынтығы еді. Франция аралынан тыс жерлерде француз патшаларының ұлы герцогтар мен графтарға билігі шектеулі болды, бірақ Людовик бұл жағдайды біртіндеп өзгертіп, Капетингер әулетінің билігін күшейте бастады. Бұл процеске екі ғасыр уақыт кетті, бірақ ол Людовик VI және оның әкесі Филипп I тұсында басталды. Людовик алдында тұрған екінші маңызды міндет – Англияның қабілетті жаңа патшасы Генрих I басқаратын англо-нормандардың күшейіп келе жатқан ықпалына тойтарыс беру болды.

Ұрылар барондарымен күрес

Патшалық құрған кезінен бастап (әкесінің тұсында) Людовик патша билігіне қарсылық көрсеткен және қарақшылықпен айналысқан барондардың мәселесіне тап болды, бұл Париж маңының қауіпсіздігін төңкерді. Ле-Пуисет, Шатофорт және Монтлери сияқты қамалдарынан бұл барондар жол ақысын алып, саудагерлер мен паломниктерді тонап, шаруаларды қорқытып, шіркеулер мен монастырларды тонады, соңғысы сол кездегі жазушылардың, көбінесе дін қызметкерлерінің ашуын тудырды. 1108 жылы таққа отырғаннан кейін Людовик елді қиын жағдайға түсірген Креси графы Югомен соғысқа кірісті, ол Корбейль графы Эуді тұтқынға алып, Ла-Ферте-Аледе қамады. Людовик Эуді босату үшін сол бекіністі қоршап алды. 1108 жылы Аймон Вейр Ваше деген сеньор өзінің інісі Аршамбодан Бурбон иелігін тартып алды. Людовик балаға құқығын қайтаруды талап етті, бірақ Аймон шақыруды қабылдамады. Людовик әскерін жинап, Герминьи-л’Эмптте Аймонды қоршап алды. 1109 жылдың басында Людовик өзінің жартылай бауыры Филиппті, Бертрада де Монфорттың ұлын, ол қарақшылық пен патшаға қарсы қастандықтарға қатысқан, Мант-ла-Жолиде қоршап алды. Филипптің жоспарларына Монфор-л’Амури иелері де қатысты. Амори III де Монфорт көптеген қамалдарды иеленді, олар біріктірілгенде Людовик пен оның иеліктерінің арасында үзіліссіз кедергі құрып, Париждің оңтүстігіндегі барлық байланысқа қауіп төндірді. 1121 жылы Людовик Сенадағы сауданы реттеу үшін маршанд де л’эу құрды. 1122 жылы Клермон епископы Эймери, Овернь графы Вильгельм VI оны епископтық қаласынан қуғаннан кейін Людовикке шағымданды. Вильгельм Людовиктің шақыруын қабылдамағанда, Людовик Бургесте әскер жинап, Оверньге аттанды, оған Анжу, Бретань және Невер графтары сияқты жетекші вассалдары қолдау көрсетті. Людовик Альердегі Пон-дю-Шато бекінісін басып алды, содан кейін Вильгельм тастап кеткен Клермонға шабуыл жасады. Эймери қайта орналастырылды. Төрт жылдан кейін Вильгельм қайтадан көтерілді, ал Людовик, оның салмағының артуы науқанды қиындатса да, қайтадан жорық жасады. Ол Монферранды өртеп, Клермонды екінші рет басып алды, Вильгельмді тұтқынға алып, оны Орлеандағы сот алдына алып келді. Кейбір заңсыздық жасағандар қатыгездігімен танымал болды, ең танымалдарының бірі – Куси лорды Томас, ол құрбандарын азаптаумен айналысқан, оның ішінде адамдарды ұрықтарынан асып, көздерін ойып, аяқтарын кесіп тастаған. Гвиберт де Ногент оның жайлы: «Оның түрмелерінде аштықтан, азаптаудан, лас орындардан қанша адам өлгенін ешкім елестете алмайды», – деп жазды. Тағы бір танымал қарақшы – Шартр маңындағы жерлерді қиратып жатқан Ле-Пуизет лорды Гю. 1111 жылдың наурыз айында Людовик Мелундағы сотында Шампань графы Теобальд II, Сенс архиепискобы, сондай-ақ епископтар мен аббаттардан Гюге қарсы айыптауларды тыңдады. Людовик Гюге осы айыптауларға жауап беру үшін оның алдына келуді бұйырды, бірақ Гю шақырудан жалтарды. Людовик оны жерінен және атағынан айырып, Ле-Пуизетті қоршауға алды. Аса қатал күрес соңында Людовик қаланы басып алып, өртеп жіберіп, Гюді тұтқынға алды. Асығыс болғандықтан Людовик Гюді босатып жіберді, ал Людовик Англияның Генрих I және Теобальдпен соғысқан кезде Гю қарақшылар тобын жинап, елге қайтадан шабуыл жасады. Людовик Гюге назар аударғанда, ол Ле-Пуизетті қайтадан салынған және Гю Теобальдтан көмек алғандығын көрді. Теобальд оны тастағанша Гю патшаға қарсы тұрды. Людовик тағы да Ле-Пуизетті қиратты, ал Гю, ешқашан қарақшылығына қайта оралмаймын деп ант берген, қаланы қайтадан салып, көршілерін қорқытуға кірісті. Үшінші рет Людовик Гюді жеңіп, соңғы рет оның мүлкін тартып алды. Кейіннен Гю Киелі жерге тәуба ету сапарында қайтыс болды. Бұл Людовик күрескен тек бірнеше қарсылық көрсеткен ақсүйектердің ғана мысалы еді. Олардан да көп болды, ал Людовик оларға қарсы үнемі жорықтар жасап, әскерін сарайдан сарайға бастап, өзінің иеліктеріне заң мен тәртіп орнатты. Нәтижесінде король билігінің және Корольдің өз еркін таңу қабілетінің мойындалуы артты, сондықтан француз қоғамының барлық салалары корольді өздерінің қорғаушысы ретінде көре бастады.

Фландриядағы интервенция

1127 жылдың 2 наурызында Фландрия графы Карл Ізгі Брюггедегі Әулие Донациан соборында қаза табады. Бұл өзінен бір жағдай еді, бірақ оны одан бетер еткені – мұрагерлік дағдарыстың күшеюіне себеп болды. Ұзақ өтпей көптеген туыстары талаптарын білдірді, олардың ішінде Уильям Ипрлік, көпшілік пікірде кісі өлтіруге қатысы бар деп саналды; Тьерри Эльзасский; және Карлдың немересі, Сент-Омерді басып алған Даниялық Арнольд; Эно графы Бальдуин, Оденардты басып алған, және Лувен графы мен Брабант герцогы Годфри I. Содан кейін Людовик Фландрияны бағындыруға бел буып, Карл Ізгінің өлтірушілерін ұстап, қарсыластарын ығыстырды. 2 сәуірде Гентті, 5 сәуірде Брюггені, 26 сәуірде Ипрді басып алды, Уильям Ипрлікті тұтқынға алып, Лилльде қамауға алды. Ол сондай-ақ тез арада Эйрді, Кассельді және Уильям Ипрлікке адал барлық қалаларды басып алды. Францияға аттанбас бұрын Людовик жасаған соңғы іс – Карл Ізгінің өлтірушілерінің жазалануын көру болды. Олар қылмысын жасаған Әулие Донациан шіркеуінің шатырынан лақтырылды. Людовиктің өз кандидаттары болды, ол Фландрияға әскермен кіріп, барондарды Нормандиядан ағасы Генрих I Англиямен мұрагерлік құқығынан айырылған Роберт Куртостың ұлы Уильям Клитоны жаңа граф етіп сайлауға шақырды. Оның Фландрияға талап етуі патшаның кандидаттығынан артық емес еді, бірақ 1127 жылдың 23 наурызында фламандтар оны граф етіп сайлады. Бұл Людовик үшін үлкен жеңіс болды және оның басшылығымен тәждің қаншалықты алға жылғанын көрсетті, бірақ бұл жеңіс ұзаққа соқпады. Жаңа, жас графтың жағдайы нашарлап, Клитоның фламанд буржуаларына қатысты нашар басқаруының нәтижесінде қалаларда наразылық күшейді. Уильямның рыцарьлары озбырлық жасады және фламандтар Людовиктің кандидаттарына қарсы көтерілді. Гент пен Брюгге Даниялық Арнольдқа және Фландрия графы Тьерриге көмек сұрады. Людовик тағы араласуға тырысты, бірақ мүмкіндік кетіп қалды. Брюгге халқы оны қабылдамады және Тьерри Эльзасскийді өз графы ретінде мойындады, ол дереу өз талабын орындауға кірісті. Людовик Арраста үлкен жиын шақырды, онда Реймстің архиепископы Тьерриді анафемаға ұшыратып, Лилль қаласына тыйым салды. Людовик 1128 жылдың 27 шілдесінде Алоста қоршау кезінде қайтыс болған Уильям Клитодан бас тартты, және бүкіл ел ақыры Тьерриге бағынғаннан кейін Людовик оның талабын растауға міндетті болды.

Генрих V-дің басып кіруі

25 қарашада 1120 жылы Людовиктің Англияның Генрих I-ге қарсы жолы ашылды, Генрихтің мұрагері Уильям Этелинг Нормандиядан Англияға бағыт алған «Ақ кемеде» мас күйінде қаза тапқаннан кейін Генрихтің әулетінің болашағы мен оның билігі күмәнді ахуалға түсті. 1123 жылға қарай Людовик Генрихке қарсы Нормандия және Франция феодалдарының коалициясына қатысты. Жоспар – Англия королін Нормандиядан қуу және оның орнына Уильям Клитоны орнату еді. Бірақ Генрих осы коалицияны оңай жеңіп, күйеу баласы, Рим императоры Генрих V-ті Францияға шабуыл жасауға итермеледі. Генрих V, 9 жыл бұрын Англия королі Генрих II-нің болашақ анасы, ағылшын королінің қызы император Матильдаға үйленген еді, осы одақтан бала тумаса да, ағылшын-герман империясын құру ниеті болған. Людовик сияқты, Генрих V-тің Төмен елдерде де жоспарлары болды, ал Солтүстік Францияға шабуыл жасау Фландриядағы амбицияларын күшейтіп, әкесіне қолдау көрсетуге мүмкіндік берер еді. Сондықтан 1124 жылы Генрих V Реймске қарай әскер жинады. Бірақ ол келмеді. Людовиктің ұлттық қорғаушы ретінде қаншалықты беделді болғанын көрсетіп, Францияның барлығы оның қауіпке қарсы шақыруына жауап берді. Генрих V француз барондарының өз королінің айналасына бірігуін қалаған жоқ, ол енді Париж қасиеттісі Сент-Денидің вассалы екенін жариялап, оның туын алып жүрді, соның салдарынан жоспарланған шабуылдан бас тартты. Генрих V сәтсіз жорылдан бір жыл кейін қайтыс болды.

Англо-норман және Анжу одағы

1128 жылы Генрих I өзінің жалғыз аман қалған заңды баласы, жесір император Матильданы Анжу графы Джеффри Плантагенеге үйлендірді. Бұл оның ізбасары Людовик VII Францияның билігі тұсында француз монархиясы үшін қауіпті одаққа айналды.

Соңғы жылдар

Людовик VI өмірінің соңына жақындағанда, үміт көрінісі болды. Англияның Генрих I 1135 жылдың 1 желтоқсанында қайтыс болды, ал Блуалық Стефан Англия тәжін тартып алды, Генрих I-ге Матильданы қолдауға берген антын бұзды. Стивеннің біріккен англо-нормандық күшін француз тәжін қарсы қолдануға мүмкіндігі болмады. Людовик барондарына қатысты патшалық билігін жүзеге асыруда үлкен жетістіктерге қол жеткізді, тіпті Теобальд II де соңынан Капетиялықтардың ісіне қосылды. Соңында, 1137 жылдың 9 сәуірінде, өлім төсегінде жатқан Аквитания герцогы Вильгельм X, Людовик VI-ді өзінің он бес жасар қызы және мұрагері Элеонора Аквитанияның қамқоршысы етіп тағайындады. Элеонора кенеттен Еуропадағы ең ізденіссіз мұрагерге айналды, ал Людовик оны өзінің мұрагері, болашақ Людовик VII-ге, Бордодағы Сент-Андре соборында 1137 жылдың 25 шілдесінде үйлендірді. Осы бір қадаммен Людовик Капетиялықтардың иелігіне Францияның ең қуатты герцогтіктерінің бірін қосты. Людовик 1137 жылдың 1 тамызында дизентериядан қайтыс болды. Оның жетістіктеріне қарамастан, оның орнын басатын адамды көлеңкеге түсіретін Анжу империясының күші арта түсетін еді, оның негізі император Матильда мен Джеффри Плантагенеттің некесінде қаланды және олардың ұлы Англияның Генрих II арқылы іске асырылды. Людовик VI Париждегі Сент-Дени базиликасына жерленді.