Кіріспе

Росс Мюрант 1994 жылы құрған шағын партия. Жаңа Зеландия консервативтік партиясы (бастапқыда «Оң орталық» деп аталған) – Жаңа Зеландиядағы аз ғана уақыт болған саяси партия. Оны Ұлттық партияның наразы депутаты Росс Мюрант құрды.

Қор

Мюррант 1981 жылы Спрингбок турнесі кезінде Жаңа Зеландия полициясының жоғары беделді "Қызыл отрядына" жетекшілік еткен. 1987 жылы Ұлттық партияның депутаты болып сайланды және 1990 және 1993 жылдары қайта сайланды. Мюррант маори саясаты жөнінде Ұлттық партия басшылығымен жиі келіспейтін, сол кездегі Ұлттық партияның ішіндегі маңызды қарсыластардың бірі саналды. Соңында, 1994 жылдың қыркүйегінде Мюррант Ұлттық партиядан бөлініп, "Оң орталық" (немесе "ROC") деген атпен өз партиясын құруға шешім қабылдады. Бұл аббревиатура Мюрранттың мемлекеттік мүлікті жекешелендіруді қолдайтын оңшыл экономикалық көзқарасын көрсетеді. Жаңа партияның бастапқы идеясын бұрынғы Ұлттық партия депутаттары Роб Манро (бұрын Жаңа Зеландия армиясындағы подполковник), адвокат Грэм Ривз және Мюррант жасады. Манро мен Ривз 1993 жылы Ұлттық партиядан депутаттық орынды жоғалтқан еді. Мюррант парламентте қалды, бірақ премьер-министр Джим Болгерді қатал сынға алды. Шамалы дәрежеде, жаңа партия бұрынғы депутаттарға парламентке қайта оралу мүмкіндігін ұсынды. Дегенмен, 1996 жылғы жалпы сайлау жақындағанда Манро көзге түспейтін болды, ал Ривз Ұлттық партияға оралып, Ұлттық партия атынан ұтылуға бейім Түкітуки сайлау округінен үміткер болды.

Ұлттық партиямен қарым-қатынасы

Мюрран парламенттік мандаттарды бөлудің жаңа ММП формуласы кез келген партияның абсолютті көпшілікке ие болуына тосқауыл қоятынын (ешқандай ерекше жағдайларды қоспағанда) айтты. Ол Премьер-министр Болгер мен оның сенімді кеңесшісі, Қаржы министрі Билл Берчтің ММП формуласының математикалық сөзсіздігін мойындап, Мюррантты және бұрынғы Ұлттық партияның құпия келісімдер жасағандарын сайлаудан кейін құрылатын коалицияға қабылдайтынын күтті. Бірақ Мюррант Болгердің оған деген қарсылығын дұрыс бағаламады, нәтижесінде Мюрранттың партиясы ұмытылып кетті. Алайда, тарих Мюрранттың ММП формуласы сайлауда жеңіске жеткен партияны шығармайтынына сенімділігін растады. Шындығында, 1996 жылы Болгер үкіметі Мюрранттың болжамының дұрыс екенін мойындап, ММП бойынша құрылған екінші саяси партия – ACT-мен келісім жасады. ACT-ті бұрынғы Еңбек және қаржы министрі Роджер Дуглас (қазір сэр Роджер Дуглас) құрған. Ұлттық партия Веллингтон орталық сайлау округінен өзінің үміткерін қайтарып алды, осылайша ACT-тің үміткері Ричард Пребблдің сайлауда жеңіске жетуіне мүмкіндік берді. Бұл ACT-ге сайлау округінен депутатты қамтамасыз етті, бұл партияның парламентте «Тізім бойынша депутаттарымен» саяси партия ретінде танылуы үшін қажетті 5% дауыс жинамауының орнын толтырды (бұл жағдай ММП бойынша өткен алғашқы жалпы сайлауда барлық шағын партияларға, соның ішінде Христиандық коалициясына да оқиға болды). Осы амал Болгерге Мюрранттан артық ACT өкілдерімен коалиция құруға мүмкіндік берді. Алайда, 1996 жылғы жалпы сайлауға дейін және Мюррант Ұлттық партиядан кеткенге дейін, Мюррант Болгермен келісімге келді: Орталықтың оң жағы Ұлттық партия үкіметіне сенімсіздік білдіру және қаржыландыру мәселелерінде қарсылық көрсетпеуі керек еді; оның орнына Мюррант Ауыл шаруашылығы жөніндегі Парламенттік орынбасары лауазымын сақтап қалатын. Басқа наразы Ұлттық және Еңбек партиясы депутаттары пайда болғанға дейін (жеті депутаттан тұратын «Біріккен» партиясын құрған), Мюррант биліктің тепе-теңдігін ұстады, бұл Ұлттық үкіметке палатадағы көпшілігін сақтауға мүмкіндік берді. Мюррант саяси партияны негізінен провинциялық фермерлік желісіне – Федералдық фермерлер қауымдастығына (бұрынғы президенті Ламсден үміткер болды) және Ет өнеркәсібі өкілдеріне (Тим Бритон мен Джон Маккарти екеуі де үміткер болды) негіздеді. 1995 жылдың 8 маусымында Мюррантқа тағы бір наразы Ұлттық партия депутаты Тревор Роджерс қосылды. Роджерс порнографияға қарсы күресімен танымал болды. Ол порнография таралуына көмектесетін Интернетке ерекше қарсы болды және 1994 жылы Интернетте порнографияны көруді толығымен тыйым салу туралы заң жобасын ұсынды. Ұлттық партия депутаттарымен ұзақ даулардан кейін Роджерс өзінің болашағы Ұлттық партияда емес екенін түсінді және адаллығын Орталықтың оң жағына ауыстырды. Бұл партияға екі депутат берді. 1995 жылдың қыркүйегінде Росс Мюррант Ауыл шаруашылығы жөніндегі Парламенттік орынбасары лауазымынан босатылғанда Орталықтың оң жағы Ұлттық партиямен қақтығысқа түсті. Бұл Мюрранттың Вануатуда тіркелген Ресейге тиесілі Prok Bank-тың директорлық лауазымын қабылдауының нәтижесінде болды. Премьер-министр Болгер бұл директорлық лауазым үкіметте атқарушы лауазымда тұрған адамға лайық емес деп есептеді және Мюрранттың директорлық лауазымынан кетуін сұрады. Мюрран бас тартты және Парламенттік хатшы лауазымынан босатылды. Осыған байланысты туындаған шиеленіске қарамастан, Орталықтың оң жағы Ұлттық үкіметті қолдауын жалғастырды.

Жалпы сайлау, 1996 жыл

Сонымен қатар, «Орталықтан оңға» партиясы Мюрант пен Роджерстің үміттенгенідей сайлауда сәттілікке жете алмады. Мюранттың партиясы Жаңа Зеландиядағы консервативті дауыстардың бір бөлігін бағындыруды мақсат еткен, бірақ бір жылдан астам уақыт өткен соң да партия тіркелмей қалды. 1995 жылдың қазанында партияны «Жаңа Зеландия консервативтік партиясы» деп қайта атау туралы шешім қабылданды. Топ әлеуметтік консервативтік саясатын сақтап, сонымен қатар ауылдық сектордың қолдауын алуға тырысты. Бұл жаңа науқанның негізі – бір кезде ауыл шаруашылығы секторымен тығыз байланысты болған «Ұлттық» партиясы фермерлерді «ірі бизнес» пен қалалар үшін тастап кеткен деген мәлімдеме болды. Бұл жаңа сайлаушылар базасын құру әрекеті көзге түсетін нәтиже бермеді. Сайлау жақындағанда «Орталықтан оңға» партиясында ішкі даулар туды. 1996 жылдың ақпанында Мюрант партия басшылығының оңшыл экономикалық саясаттан бас тартып, дәстүрлі және социалистік провинциялық Жаңа Зеландия саясатын қолдау туралы қысымына қарсы тұрды. Мюрант бас тартты, өйткені ол ғана бай адамдардан айтарлықтай қаржылық көмек жинады және оңшыл экономикалық саясаттың жаңа партияның негізін құрайтыны туралы уәде берді. Партия басшылығы Мюранттың пікірін қабылдамағанда және оңшыл экономикалық саясат туралы уәдесіне байланысты Мюрант жинаған саяси қайырымдылықтарды қайтарудан бас тартқанда, Мюрант партиядан шығып, көптеген бұрынғы тәуелсіз депутаттардың тағдырына ие болды: саяси ұмытылу. Сайлау науқаны барысында, Роджерстің партиядағы қолданыстағы депутаты болғанына қарамастан, партия теледебаттардан шеттетілді, нәтижесінде күнделікті газеттерде аз жарияланды, бұл олардың сайлаудағы нашар нәтижесіне әсер етті. 1996 жылғы жалпы сайлаудан кейін партияның беделі одан да төмендеді, содан кейін 1998 жылдың сәуірінде партияның қалдықтары «Біріккен партиямен» біріктірілді.