Кіріспе
Фойл өзені – Ирландия аралының солтүстік-батысындағы Батыс Ольстердегі өзен. Ол Ирландия Республикасының Донегал графтығындағы Лиффорд және Солтүстік Ирландияның Тайрон графтығындағы Страбайн қалаларында Финн және Морн өзендерінің қосылған жерінен басталады. Содан ол Дерри қаласына ағып, одан кейін Фойл көліне құйылып, түпкілікті Атлант мұхитына жетеді. Фойл өзенінің жалпы ұзындығы белгілі. Өзен Донегал графтығының бір бөлігін Лондондерри және Тайрон графтықтарының бөліктерінен бөліп тұрады. Фойл өзенінің батыс жағалауымен шектесетін Донегал аймағы дәстүрлі түрде Лагган деп аталады. Бұл аймаққа Сент-Джонстон және Карриганс ауылдары кіреді, екеуі де өзеннің жағасында орналасқан.
The River Foyle is a river in west Ulster in the northwest of the island of Ireland, which flows from the confluence of the rivers Finn and Mourne at the towns of Lifford in County Donegal, Republic of Ireland, and Strabane in County Tyrone, Northern Ireland. From here it flows to the city of Derry, where it discharges into Lough Foyle and, ultimately, the Atlantic Ocean. The total length of the River Foyle is The river separates part of County Donegal from parts of both County Londonderry and County Tyrone. The district of County Donegal that borders the western bank of the River Foyle is traditionally known as the Laggan. This district includes the villages of St Johnston and Carrigans, both of which are nestled on the banks of the River.
Салалар
Burn Dale (Burn Deele немесе Deele өзені деп те аталады) Лиффордтың солтүстік жағындағы Фойл өзеніне құяды, ал Swilly Burn Сент-Джонстон мен Лиффордтың арасындағы Портхолл ауылының жанында Фойлға құяды. Сент-Джонстон Бёрн Сент-Джонстонда Фойлға құяды, ал Flushtoun Burn Сент-Джонстонның оңтүстік жағындағы өзенге құяды. Carrigans Burn Порт-Лоудан басталып, Карриганстың оңтүстік жағында Фойлға құяды. Burn Dennet және Glenmornan өзендері Баллимагорридің солтүстігінде Фойлға құяды, Коркан аралының солтүстігіне жақын жерде өзенге қосылады.
Атауы
Клавдий Птолемейдің "География" кітабында (2-ғасыр, біздің заманымыздан бұрын) Ουιδουα (Видуа, *widhu – 'ағаш' деген ежелгі тілден) деп аталатын өзен сағасы сипатталған, ол Фoyle өзеніне сілтеме жасайды. Ирландиялық атауы – An Feabhal, ол мифтік Бранның әкесі Фебайлға қатысты.
Жол қиылыстары
Сонымен қатар, Фойл өзені өз көлемі бойынша Еуропадағы ең жылдам ағысы бар өзен болып табылады, осы себепті одан көпір салу қиынға түседі. Дерриде, басты өткізу нүктесінде үш көпір бар. Оңтүстіктегі көпір, үштің ең ескісі, Еуропадағы жалғыз автокөлік қозғалысы үшін екі қабатты көпір және ресми түрде Крейгавон көпірі деп аталады (кейде оны «Көк көпір» деп те атайды). Солтүстік жақтағы көпір Фойл көпірі деп белгілі. Ол әлдеқайда үлкен көпір және қалаға мұндай кемелерді қабылдау қажет деп есептелген кезде, биік кемелерді қабылдау үшін салынған. Алайда, бұл қажетсіз болып шықты, себебі негізгі порт қаладан бірнеше шақырым солтүстікке жылжытылды және оған арналған үлкен кемелерге оңтүстікке осылай келудің қажеті болмады. Фойл көпірін бастапқыда Лондондерри даму комиссиясы жоспарлаған, мақсаты – қазіргі Крейгавон көпіріндегі және қала орталығындағы көлік қанағаттандырмаушылығын азайту болатын. Бірақ, саяси кешігулерге байланысты ол 1980 жылдарға дейін салынбады. Дерридің үшінші көпірі – Бейбітшілік көпірі – Гилдхолл алаңының артында, Крейгавон көпірінен солтүстікке қарай орналасқан. Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған бұл көпір 2011 жылы ашылды және қаланың екі жағының арасындағы бірлік символы ретінде қарастырылды. Дерриден тыс, Фойл өзенінен өтетін жалғыз көпір – Лиффорд көпірі, ол 1960 жылдары өзеннің батыс жағалауындағы Донегал графтығының орталық қаласы Лиффорд пен шығыс жағалауындағы Тайрон графтығының ірі қаласы Страбайн арасында салынды.
Навигация
Фойл өзені жағалаудан шамамен 10 мильге (16 км) дейін кеме жүруге қолайлы. Осы нүктеден қираған Стребайн каналы тағы 4 мильге (6 км) созылып, Стребайн қаласына дейін жалғасады. Солтүстік көпірден оңтүстікке қарай Фойлдегі кемелер қазір көбінесе демалыс қайықтарымен шектеледі, кейде қаланың солтүстік жағындағы мұнай өңдеу зауытына танкерлер келіп тұрады. "Тукан Оне" деп аталатын шағын круиздік кемеде Фойл өзенін аралап, туристерге Дери қаласының орталығынан Лох Фойл жағалауындағы Донегал округінің Гринкастл қаласына дейін саяхаттау мүмкіндігі болған. Бірақ, түрлі көздерден қаражат жетіспеуіне байланысты бұл жоба тоқтап қалды.
Фойл іздеу және құтқару
Дери қаласында өзен үстінен өтетін үш көпір болғандықтан, кейбір адамдар өз-өзіне қол жұмсау үшін терең әрі қатты ағысы бар Фойл өзеніне секіруді таңдайды. "Фойл іздеу және құтқару" қайырымдылық ұйымы 1993 жылдың шілде айында құрылды және Крейгвон көпірі, Фойл көпірі және жаңа ашылған Бейбітшілік көпірі арасындағы Фойл өзеніндегі адам өмірін қорғау міндетін алды. 1993 жылдан 2008 жылға дейін ұйым 1000-нан астам қиын жағдайдағы адамға көмек көрсетті.
Балық аулау
Ольстер плантациясы құрылғанға дейін өзендегі балық аулау құқықтары Тир-Еогайн және Донегалдың басшылары О’Нилл мен О’Доннеллге тиесілі болған. 1609 жылы Ольстер плантациясы басталғанда, плантация істерін басқару үшін 1613 жылы Корольдік жарғы бойынша «Құрметті Ирланд қоғамы» деп аталатын орган құрылды. Содан кейін Қоғамға өзендегі және Банн өзеніндегі балық аулау құқығы берілді, тек Дерри епискобының меншігіндегі өзен бөліктерінен басқа. 1944 жылы Қоғам Портхоллдан келген балықшыны заңсыз балық аулап жатыр деп айыптап, оған қарсы құқық бұзу туралы іс қозғады. Бұл істі 1947–48 жылдары Дублиндегі жоғары сот судьясы Джордж Гаван Даффи қарады. Адамға қатысты іс тоқтатылды. Қоғам содан кейін шешімге шағым жасады, сондай-ақ істі ұтылғандықтан Солтүстік және Оңтүстік үкіметтеріне де шағымдануға тырысты. Екі үкімет те апелляциядан бас тарту шартымен 110 280 фунт стерлинг сомасында балық аулау құқығын сатып алуға келісті. Бұл өзендегі және Фойл көліндегі балық аулауды бақылау үшін комиссия құруға әкелді. Құрылған орган Фойл балық шаруашылығы комиссиясы деп аталды және ол 1952 жылғы 25 наурызда Ирландия Республикасы және Солтүстік Ирландия үкіметтері бір мезгілде қабылдаған заң жобасымен құрылды. Фойл балық шаруашылығы комиссиясы 2007 жылғы 10 сәуірде Фойл және Карлингфорд балық шаруашылығы заңына қол қою арқылы таратылды. Фойл өзені Ирландиядағы ең жақсы Атлантикалық лосось өзендерінің бірі саналады. Балық аулау ережелері туралы толық ақпаратты Loughs Agency-ден алуға болады. Сент-Джонстон ауылы, өзеннің Донегал округі жағалауында орналасқан, Фойлдегі маңызды балық аулау орталығы болып табылады.
Темір жолдар
Өзен жағалауында Белфаст-Дерри темір жолы өтеді, ол Дерри қаласына маңызды байланыс қамтамасыз етеді. Пойыздар Солтүстік Ирландия теміржолдары қызметі арқылы Лоу Фойл көлінің жағалауымен Coleraine, Белфаст Централь және Белфаст Грейт Виктория Стрит сияқты станциялардан жолаушыларды тасымалдайды.