Кіріспе
Тобикке тағылатын әшекей
Тобикке тағылатын әшекей, сондай-ақ тобик тізбегі, тобик білезігі немесе тобик жібі деп аталады. Тарих бойынша, тобикке тағылатын әшекейді ең бірінші ежелгі египеттік әйелдер киген. Жалаң аяқпен тобик тізбектері мен саусаққа тағылатын жүзіктер де Оңтүстік Азиядағы Инд өзені аңғарындағы қыздар мен әйелдер киген, ол жерде олар патилу, паял, голусу және кейде нупур деп белгілі. АҚШ-та 1930 жылдардан бастап 20-ғасырдың соңына дейін кездейсоқ және ресми тобик тізбектері сәнге айналды. Батыс мәдениетінде жас ерлер мен әйелдер де күнделікті тағуға арналған былғары тобик тізбектерін кие алады, бірақ олар жалаң аяқ киетін әйелдер арасында ерекше танымал. Кейбір әйелдер сәндік әшекей ретінде (күміс, алтын немесе моншақтан жасалған) формальды тобик тізбектерін пайдаланады. Тобик тізбектері – үнділік үйлену тойларында саримен бірге киілетін маңызды зергерлік бұйымдардың бірі. Кейде екі тобикті тізбекпен жалғап, қадамды шектеуге болады. Бұл әдет бір кезде Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған, онда нәзік әйелдік қадам жасауға мүмкіндік берді. Бүгінде батыстағы кейбір әйелдер осы әдетті сақтайды, бірақ көбінесе жұрт алдында емес. Сирек жағдайларда, кейбір адамдар "тұрақты" (мысалы, дәнекерленген) тобик тізбектерін және тіпті жалғастыратын тізбектерді киеді.
Мысыр
Ежелгі Мысырда барлық әлеуметтік топқа жататын мысырлық әйелдер бұрынғы династиялық дәуірден бастап күнделікті әшекей ретінде тобық сырғаларын таққан. Тобық сырғаларының атауы, аяқтармен байланысты екенін көрсететін сөз тіркесі қосылғаннан басқа, білезіктерге берілген менфрет (mnfrt) атауынан көп ерекшеленбеген. Олар түрлі металдардан және пішіндерден жасалған, алтын сияқты қымбат металдар байлардың арасында жиі кездессе, күміс және темір сияқты арзан металдар төменгі әлеуметтік топтардың арасында көп болған. Төртінші, бесінші және алтыншы династиялар кезінде тобық сырғалары көбінесе бірнеше қатарға тізілген моншақтардан жасалған, олар аралық таяқшалармен байланысқан. Қагемни, Ти және Ах Хотптың қабірлерінде бейнеленгендей, бишілер де тобық сырғаларын таққан. 20-шы ғасырдың басында Мысырдың қалалық әйелдері тобық сырғаларын тағуды әдеттегідей сақтаған. Олар "холкхал" (көпше түрі – халахил) деп аталған және ең көп Александрия қаласының әйелдері киген, олар осы әшекейді бір бөліктен тұратын қара матамен жабылған дәстүрлі киім – "мелая лефф"пен бірге таққан. Бүгінде Мысырда ислами консерватизмнің күшеюіне байланысты, тобық сырғаларын көпшілік ортада тағу әдеттен тыс болып саналады, себебі оны қоғамда ұятты әрекет деп қарастырады. Дегенмен, бишілер тобық сырғаларын әлі де қоғамдық шараларда жиі киеді.
Еуропа
Қола дәуірінде Еуропаның қоңыржай аймақтарында, шамамен Дунай бойында, Альпі тауалды аймағында, Рейн өзенінен Атлант мұхитына дейін, сондай-ақ Рона өзені бойында қоладан жасалған тобуық сырғалары кездеседі (Sherratt, 2001). Бұлар осы аймақтардағы қорларда, осы кезеңге тән басқа қола бұйымдармен бірге табылған (шамамен б.з.д. 1800 жылдан бастап) және осы аймаққа тараған Тумулус мәдениетіне жатқызылады. Перискелис (περισκελίς) – ежелгі грек және рим әйелдері таққан тобуық сырғасы. Кармақ әйелдері күміс, ал ақсүйектер алтын тобуық сырғаларын таққан.
Оңтүстік Азия
Мехергархтағы неолит және халколит кезеңдері аяқ білезіктерін қолдануды көрсетеді. Джон Маршалл билеуші қыздың мүсінін қолғаптармен, білезіктермен және аяқ білезіктерімен безендірілгенін сипаттайды. Тамил әдебиетінің бірінші ғасырдағы «Силаппатикарам» (Аяқ білезігінің тарихы) атты дастаны, күйеуінің бір жұмақты аяқ білезігін адал емес зергерге сатуға тырысқан әйел туралы айтады. Аяқ білезіктері дастанда егжей-тегжейлі сипатталған. Раджастхан әйелдері ең ауыр аяқ білезіктерін тағады, олар күмістен жасалған және тайпалық бірліктерін көрсетеді. Әйелдер оларды костюмдерін безендіру үшін, сондай-ақ басқа бәсекелес тайпаларға қарсы тайпалық батылдықтарын көрсету үшін киеді. Үндістанда ауыр аяқ білезіктерінің сәнi төмендеп бара жатыр, бірақ ауылдық жерлерде әлі де кең таралған. Үндістанның шығысындағы, дәстүрлі зергерлік бұйымдарымен танымал Одиша штатында әйелдер киетін «Паунджи Нупур» деп аталатын аяқ білезіктерінің түрлері бар. Тағы бір түрі – «Падападма», ол бүкіл аяқты жабады. Көне заманда ерлер де аяқ білезіктерін таққан. Дәстүр бойынша, тек кшатрия (патшалық/жауынгерлік кастасы) ғана алтын аяқ білезіктерін тағуға құқылы, ал басқа касталар күміс аяқ білезіктерін тағады. «Пайал» (паялак) және «Жанжар» сөздері хинди және панджаби тілдерінде сәйкесінше аяқ білезігін білдіреді. Бенгал тілінде аяқ білезігі «нупур» деп аталады және Бенгал аймағында – Үндістанның шығыс штаты Батыс Бенгал және Бангладеш Республикасында кеңінен таралған. Шығыс мәдениеттерінде, әсіресе Үндістанда, аяқ білезіктері бір немесе екі аяққа киіледі.
Шри-Ланка
Бишілер білезік киеді. Білезіктер екі тобыққа да тағылады.
Қиыршық тас
Бұғаналар күміс, алтын және басқа да құнды емес металдардан, сондай-ақ былғарыдан, пластиктен, нейлоннан және басқа да материалдардан жасалуы мүмкін. Металл бұғаналар екі түрлі болады: "иілгіш" және "иілгіш емес". Индияда паяль, паджеб немесе джанджар деп аталатын иілгіш бұғаналар тізбектегі буындарды байланыстыру арқылы жасалады. Содан кейін тізбекке дыбылдық қоңыраулар бекітіледі, осылай киген адам жүргенде әдемі дыбыстар шығара алады. Иілгіш емес бұғаналар көбінесе жалпақ металл жапырақшаны білезікке келтіру арқылы жасалады.
Қоңыраулар
Салангай немесе гунгхру – бұл Бхаратанатйам, Катхак, Кучипуди және Одисси бишілерінің білезіктеріне тағатын шағын қоңыраулар.
Басқа аяқ-қолғаптар
Су астында жүзушілер кейде құрғақ костюм кигенде аяқтары жоғары көтеріліп кетпеуі үшін қорғасыннан жасалған тобуық салмақтарын тағады. Сотталған қылмыскерлер белгілі бір жерге қамаулы болған кезде электрондық бақылау құрылғылары ретінде тобуыққа тағылатын мониторларды киеді.