Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Архетип
Archetype
Зұлым егіз – көптеген көркем жанрларда кездесетін қарсы кейіпкер. Егіздің сыртқы келбеті басты кейіпкерге дерлік ұқсас, бірақ моральдық принциптері түбірінен өзгеше. Фильмдерде олардың басты кейіпкерден физикалық айырмашылықтары болуы мүмкін, мысалы, сақалша, көз жамылғысы, із немесе ерекше киім, бұл көрерменге екі кейіпкерді оңай ажыратуға көмектеседі. Алайда кейде кейіпкерлер арасындағы физикалық ерекшеліктер көрерменді шатастыру үшін мүмкіндігінше азайтылады. Екі рөлді де көбінесе бір актер немесе актердің нағыз егізі (егер болса) сомдайды. Шын мәніндегі биологиялық егіздердің арасында моральдық айырмашылықтар болуы мүмкін, бірақ бұл термин көбінесе метафоралық мағынада қолданылады: екі ұқсас адам шын мәнінде егіз емес, басқа құбылыстардың (мысалы, балама әлемдердің) нәтижесінде пайда болған физикалық көшірмелер. Басқа жағдайларда, «жаман» егіз өзінің «жақсы» әріптесіне толық қарсы болып табылады, сонымен қатар басты кейіпкердің құндылықтарымен белгілі бір ортақтыққа ие болады.
The evil twin is an antagonist found in many different fictional genres. The twin is physically nearly identical to the protagonist, but with a radically inverted morality. In films, they may have a symbolic physical difference from the protagonist—such as a goatee beard, eyepatch, scar, or distinctive clothing—which makes it easy for the audience to visually identify the two characters. Sometimes, however, the physical differences between the characters will be minimized, so as to confuse the audience. Both roles are almost always played by either the same actor or the actor's actual twin (if the actor has one). Though there may be moral disparity between actual biological twins, the term is more often used figuratively: the two look alikes are not actually twins, but physical duplicates produced by other phenomena (e. g. alternate universes). In other cases, the so called "evil" twin is a dual opposite to their "good" counterpart, possessing at least some commonality with the value system of the protagonist.
Мифологиялық алғышарттар
Жаман егіздер туралы түсінік ежелгі және мифтік. Осы тұжырымның ең ерте мысалдарының бірі Зороастризмнің Зурван тармағында кездесуі мүмкін. Бұл секта Зороастризмнің жалпы абстрактілі екіұстауын Зурван (Уақыт) – біртұтас (алғашқы) принциптен "туған" екі нақты ұғымға айналдырды. Бұл космологиялық модельде егіздер – Ахура Мазда (Ормузд) және Ангра Майнью (Ариман) – жақсылық пен жамандықтың мәңгілік өкілдері болды. Жақсылықты бейнелейтін Ахура Мазда, соңында шайқаста жеңіске жетеді деп күтілді. Зурванизмнің доктриналық негізі Зороастризмнің еркін ерік туралы қағидаларын түсіндіруде жатыр: Маздаизм сияқты (Зороастризмнің тағы бір, әлі де бар саласы), Зурванизм де адамдардың әрқашан "жақсылық пен жамандықтың арасынан таңдау жасай алатынын және осы таңдауды жасауға толық құқылы екенін" баса көрсетті. Зурванизм бұл тұжырымды бір қадам алға жылжытып, Ангра Майньюді оның табиғатынан емес, еркінен туындаған "жамандық" деп қарастырды. Бұл сипаттама "жаман егіз" ұғымының қазіргі қолданылуы үшін маңызды, себебі көптеген мысалдарда олардың "жақсы егізінің" керісіншесі болып табылады, мүлдем жаман емес. Малидің оңтүстігіндегі Мандика тайпасы арасында әлемнің пайда болуы да егіздерге байланысты, бірақ олар бауырлас егіздер емес. Бұл аңыз бойынша, Мангала, яки Құдай, әлемді тұқымдар арқылы жаратуға екі рет тырысты. Бірінші әрекет сәтсіз аяқталды, себебі оның тек бір тұқымы болды. Екінші рет Мангала төрт жұп егіз тұқымды пайдаланды. Бұл тәжірибе одан да сәтті болды, көп ұзамай ғаламдық жұмыртқаның ішінде жаңа ғалам пайда бола бастады. Бірақ, ақырында, Пемба есімді егіз бала қамауда болудан шаршады. Қашып кетуге тырысқанда, ол өрескелдігін көрсетті. Оның жасаған жарығы ғаламдық жұмыртқада тесік жасап, Жердің пайда болуына себеп болды. Бұл Мангаланы күнәсін өтеу үшін құрбандық іздеуге мәжбүр етті. Осы үшін Мангала Пембаның кінәсіз бауыры Фароны өлтірді. Фароның денесі жаңадан пайда болған Жерге шашылғанда, құнарлы жер пайда болды. Осылайша, біз білетін Жер – жаман егіздің сатқындығы мен жақсы егіздің құрбандығының нәтижесі. Сонымен қатар, көптеген американдық үндістердің жаратылыс мифтерінде де екіұстау принципін ұстанатын егіздердің рөлі көрсетілген.
The concept of evil twins is ancient and mythical. One of the earliest may be in the Zurvanite branch of Zoroastrianism. This sect distilled the general abstract duality of Zoroastrianism into a concept of manifest twins "born" of a monist (first) principle Zurvan (Time). In this cosmological model, the twins—Ahura Mazda (Ormuzd) and Angra Mainyu (Ahriman)—were co eternal representatives of good and evil. Ahura Mazda, representing good, was eventually expected to win the battle. The doctrinal foundation of Zurvanism lies in its interpretation of the Zoroastrian precepts of Free Will: Like Mazdaism (the other, and still extant branch of Zoroastrianism), Zurvanism emphasized that mortals always "have a choice between good and evil, and that one is always free to make the choice one way or the other." Zurvanism took this one step further and considered Angra Mainyu "evil" by choice, rather than by nature. This characterization is important to modern uses of the "evil twin", as most examples are in fact opposites of their "good twin", rather than wholly evil. Amongst the Mandika of southern Mali, the origin of the world is also attributed to twins, albeit fraternal ones. According to this legend, Mangala, or God, twice tried to create the world with seeds. The first attempt failed because he had but one seed. On his second attempt, Mangala used four sets of twin seeds. This experiment was more satisfactory, and soon a universe was growing within a cosmic egg. Ultimately, however, one of the male twins, Pemba, grew tired of being confined. In attempting to escape, he proved himself treacherous. The rip he caused in the cosmic egg begat the Earth. It also compelled Mangala to seek a sacrifice of atonement. For this, Mangala killed Pemba's innocent fraternal twin, Faro. When Faro's remains were scattered on the newly formed Earth, fertile land was formed. Thus the Earth as we know it is the result of the treason of the evil twin and the sacrifice of the good one. Many Native American creation myths likewise provide for the role of dualistic twins.
Фильм
1939 жылғы «Темір бетпердедегі адам» фильмі қазіргі заманғы «зұлым егіздер» концепциясының ертедегі маңызды қолданылуының мысалы болып табылады. Александр Дюманың «Виконт де Брагелон» романының бір бөлігіне жасалған бұл бейімдеу, сюжеттің орталық егіздерінің шын мәнінде бір-біріне қарама-қарсы екенін ұсыну арқылы түпнұсқа материалға маңызды өзгеріс енгізді. Луи XIV Филипптің зұлым егіз ретінде бейнеленеді, ол Д’Артаньян мен Үш мылтықшы тәрбиелеген бала. Фильмде зұлым егіздер сюжетінің көптеген кең таралған элементтері бар, мысалы, Филипп өзінің егізінің бар екенін білмейді, егіздердің ересек шақтағы мінез-құлқына тәрбиелеу әсер етеді, көрермендердің егіздерді ажыратуы үшін сақал мен мұрт пайдаланылады, бір егіз екіншісінің орнына өтеді және жақсы егіздің соңында жеңіске жетеді. Зұлым егіздер сериалдық фильмдерде де жиі кездесетін. Олар 1937 жылғы «Дик Трейси» және 1941 жылғы «Джунгли қызы» сериалдарында маңызды сюжеттік құралдар болды. 1937 жылғы сериалда Гордон Трейси Диктің егіз бауыры ретінде таныстырылды. Гордон зұлым ғалымның жасаған тәжірибесінен өтіп, оны зұлым және физикалық тұрғыдан өзгертіп жіберді. Көп бөлігінде олардың рөлін әртүрлі актерлер ойнады, бірақ ол егіз ретінде ұсынылған. «Джунгли қызы» жағдайында егіз бала титулды кейіпкерде емес, оның әкесінде болады. Ол Африканың жабайы жерінде өседі, себебі оның ағасы оның әкесін жас кезінде елден қуады. Кейін, өсіп, бойжеткеннен кейін, ол ағасының континенттен алмастарды заңсыз шығару жоспарын тоқтатады. Дегенмен, қазіргі заманғыдай, ертедегі фильмдердегі қолданылу тек әрекет пен шытырман оқиғалармен шектелмеді. Чарли Чаплиннің «Ұлы диктатор» (1940) екі деңгейде жұмыс істеген комедиялық зұлым егіздер тарихы болды. Оқиғаның өзінде Чаплин жақсы, қарапайым шаштараз бен оның зұлым әріптесі, Гитлерге ұқсайтын диктатордың рөлін ойнады. Бірақ бұл Чаплиннің өзінің Гитлерге ұқсас көрінетіні туралы пікірден де туды. Қазіргі заманғы бір сыншы атап көрсеткендей:
A notable early use of the modern concept of evil twins in film is 1939's The Man in the Iron Mask. This adaptation of a part of the novel The Vicomte de Bragelonne by Alexandre Dumas made a key change to the source material by suggesting that the plot's central twins were in fact opposites of each other. Louis XIV is portrayed as the evil twin of Philippe, a boy raised by d'Artagnan and The Three Musketeers. The movie contains many of the common tropes of the evil twin plot, such as the fact that Phillippe is unaware of his twin's existence, differences in upbringing being important to the twins' adult temperaments, facial hair as a way for the audience to distinguish between the twins, one twin impersonating the other, and the eventual triumph of the good twin. Evil twins were also staples of serial films. They were crucial plot devices in the initial 1937 Dick Tracy storyline and the 1941 Jungle Girl serial. In the 1937 serial, Gordon Tracy was introduced as Dick's twin brother. Gordon underwent an evil scientist's procedure which rendered him evil and physically transformed. For the majority of the story he and Dick were played by different actors, but it is understood that he was intended as a twin. In the case of Jungle Girl, it is not the titular character who has the twin, but her father. She is raised in the wilds of Africa, according to the narrative, because her uncle drives her father into exile there when she is a young girl. Later, after she has grown into a young woman, she stops her uncle's plan to illegally remove diamonds from the continent. However, just as in the modern era, early film usages were not confined to action adventure stories. Charlie Chaplin's The Great Dictator was a 1940 comedic evil twin story that worked on two levels. In the narrative itself, Chaplin played both a good, simple barber and his evil counterpart, a Hitler esque dictator. But it was also born of the notion that Chaplin himself actually looked like Hitler. As a modern reviewer has noted:
Комикстер
Комикстерде зұлым егіздердің тағы да ерте кездескен мысалдары бар. Бірі, бүгінде де нарықта қолжетімді, Гержедің 1938–39 жылдары жарық көрген «Отокар патшаның таяғы». Тинтин профессор Алембиктің хатшысы болып жұмысқа алынады және онымен Сильдавияға ұшады. Оқиғаның басында нағыз Алембик қашқындап кетеді, ал Тинтин білмейтіндей, оның орнына қарсылас пайда болады, мақсаты – таяқты ұрлау. Оқиғаның соңында Тинтин алдамшының профессордың зұлым егізі екенін түсінеді. Тағы бір мысал 1948 жылдың қыркүйегінде шыққан «Kid Eternity» журналының 11-ші санында кездеседі. Туындының соңғы оқиғасы «Сұлу Гарри» – Кид Этернитидің ұстазы Мистер Кипердің зұлым егізінің айналасында өрбиді. Гарри – зұлым да, биологиялық егіз де. Бұл идея шамамен он жылдан кейін Суперменге де қатысты. 1958 жылғы «Bizarro» алғашқыда Супербойдың зұлым егізі болған. Бұл егіз сыртқы түрімен де, сөйлеу әдебімен де ерекшеленді. Бизарро зұлымдыққа қарағанда Суперменге қарсы болды, бірақ ол «Суперменнің Юнгтің көлеңкесін, оның қараңғы жағын» бейнеледі. DC Comics-те әртүрлі супербатырлардың зұлым көшірмелері Үшінші Жерде тұрады, мысалы, Супермен мен Бэтменнің зұлым әріптестері, тиісінше Ультрамен мен Оулмен. «Kid Eternity» оқиғасында бұл термин кейіннен қолданылса да, бұл мысалдардың ешқайсысы «зұлым егіз» деген сөздерді тікелей қолданбаған. Сондықтан 1968 жылғы «Wonder Woman» журналының 175-ші саны маңызды, өйткені ол комикс мұқабасында бұл терминнің пайда болған алғашқы жағдайы.
Comic books contain some other early appearances of evil twins. One example, still available on the market today, is King Ottokar's Sceptre by Hergé which originally was published in 1938–39. Tintin is hired as Professor Alembick's secretary and flies with him to Syldavia. The real Alembick has been abducted in the beginning of the story, and unknown to Tintin replaced by an antagonist, in a plan to steal the sceptre. In the end of the story Tintin understands the impostor was the evil twin of the professor. Another example is found in September 1948's Kid Eternity #11. The final story in the work revolves around "Handsome Harry", the evil twin of Kid Eternity's mentor, Mr. Keeper. Handsome Harry is the archetypal evil twin in that he is both evil and a biological twin. The concept was brought to the more iconic superhero, Superman, about a decade later. 1958's Bizarro was at first Superboy's evil twin. This twin was easily distinguishable both in deformed physical appearance and manner of speech. Bizarro, more anti Superman than evil, nevertheless "represented Superman's Jungian shadow, his dark side". In DC Comics, evil doppelgangers of various superheroes reside on Earth Three, such as Superman and Batman's evil counterparts, Ultraman and Owlman, respectively. Although the Kid Eternity story has had the term retroactively applied to it, none of these examples originally used words "evil twin" explicitly. 1968's Wonder Woman #175 is thus important for being an early case of the term appearing on a comic cover.
Теледидар
Зұлым егіздер мыс операсымен тығыз байланысты болғанымен (әсіресе, "зұлым егіз" сюжетінің ұзаққа созған мысалы All My Children мыс операсында болды, онда Дэвид Канари шамамен 30 жыл бойы зұлым егіз Адам Чандлер және жақсы егіз Стюарт Чандлер рөлін сомдады), олар көбінесе телешоу жанрларында кездеседі. Ең алғашқы пайдалануларының бірі батыс фильмдерінде болды. "Қауіпті кескін" атты екі эпизод бір жылдың арасында екі түрлі батыс фильмінде көрсетілді. Maverick нұсқасы 1961 жылдың наурыз айында, ал The Rifleman нұсқасы 1962 жылдың ақпан айында шықты. Атының сәйкес келуінен басқа, екеуі де ұқсас сюжеттерді ұсынды: басты кейіпкер сырттай ұқсас қылмыскермен шатастырылады, ал кейіпкердің кінәсін жою үшін зұлым егіздің жеке тұлға екенін дәлелдеу қажет. Мысалы, "Сүйкімді жалғаншылар" сериалында басты кейіпкерлердің бірі Спенсер Хейстингстің Алекс Дрейк есімді зұлым егіз қарындасы бар екені анықталды, ол Спенсер мен оның достарын "А.Д." деген атпен жылдар бойы қуалап келді. Disney анимациялық сериалы "Аладдинде" зұлым сиқыршы Мозенрат Аладдиннің зұлым егізі екені айтылады.
While evil twins are inextricably linked to the soap opera (one particularly long running "evil twin" soap opera storyline was on All My Children, where David Canary played evil twin Adam Chandler and good twin Stuart Chandler for nearly 30 years), they have appeared in most televised genres. Some of the earliest usages were in fact in westerns. Two episodes entitled Deadly Image appeared within a year of each other on two different westerns. Maverick's version appeared in March 1961, followed swiftly by The Rifleman's take in February 1962. Beyond the coincidence of name, both offered similar plots: the hero becomes confused with a look alike criminal, and the guilt of the hero must be cleared by demonstrating that the evil twin is a separate individual. Pretty Little Liars could be used as an example, where one of the main protagonists Spencer Hastings was discovered to have an evil identical twin sister named Alex Drake, who had been stalking Spencer and her friends under the identity of "A. D." for years. In the Disney Cartoon series Aladdin it is implied that the evil wizard Mozenrath is Aladdin Evil twin.
Тропиктер
Жаман егіз енді соншалықты жиі қолданылғандықтан, цинизммен қабылданатын, тозығы жеткен түсінік ретінде қарастырылады. "Жоғалғандар" сериалының өшірілген эпизодында Кейт Остин кейіпкері: "Біреудің жаман егізі пайда болмаса, бұл жазба сериалы емес" деген еді. Дегенмен, жаман егіз концепциясының өзінде троптарға жататын ерекшеліктер бар.
The evil twin has now been used with great enough frequency to become viewed with cynicism as a hackneyed concept. As the character of Kate Austen remarked in a deleted scene from Lost: "It's not a soap opera until somebody's evil twin shows up." However, within the concept of the evil twin there are characteristics which are themselves tropes.
Есек шашы
Бұл ерекшеліктердің ең бастысы – сақалша. "Айна, айна" атты эпизодада "Айна әлемінен" келген "Жұлдыз жолы" кейіпкері Спок осы сақалшаны танымал еткен, бұл көрермендерге "жақсы" Спокты "жаман" Споктан ажыратудың оңай тәсілі болды (кейіпкер, қарсыласынан тәжірибелі логикалық болғанымен, жамандықтан мүлдем алыс). Егер таныс кейіпкерде сақалша болса, ол дереу оның зұлым егіз екенін көрсетеді. Тіпті әдеби мағынада зұлым егіздер туралы айтпаған жазушылар да кейде жылдам метафора арқылы сақалшаға сілтеме жасайды: Зұлым Иелер Тізімі 35-тармағында былай делінеді: "Мен сақалша өсірмеймін. Бұрын ол адамды зұлым етіп көрсеткен. Ал қазір ол сізді Х ұрпағының наразы мүшесі ретінде көрсетеді".
The biggest of these distinguishing traits is the goatee. Famously used by the "Mirror Universe" version of Star Trek character Spock, in the episode "Mirror, Mirror", it was an easy way for audiences to tell "good" Spock from "evil" Spock (the character, while more ruthlessly logical than his counterpart, is far from evil). The presence of a goatee on a familiar character is now seen as an immediate clue that the character is an evil twin. Even writers not discussing evil twins in their literary sense have occasionally made reference to the goatee through quick metaphor:
The Evil Overlord List refers to it with Item 35: "I will not grow a goatee. In the old days they made you look diabolic. Now they just make you look like a disaffected member of Generation X."
Двояның түрі
Қазіргі кезде "жаман егіз" және "двойник" сөзінің бір мағынасы бір-бірімен толықтай алмастырылатын болып келеді. "Жаман егіз" "өлімнің үрейлі хабаршысы" деген мағынаны білдірмесе де, оны "өзгерген моральдық қағидалары бар өзіңнің физикалық көшірмесі" деп түсінуге болады. Егер сіз күндізгі телесериалдарды көп көрсеңіз, онда сіз қорқынышты шындықты білесіз: жер бетіндегі әркімнің жаман егізі (немесе қаласаңыз, двойнигі) бар, ол айналып-төңкеріліп, жамандық істейді. Осы двойниктер сіздің ең жақын досыңыздың жігітімен қарым-қатынасқа түсіп, сіздің дәрі-дәрмектеріңізді ванна бөлмеңізден ұрлап, сіздің жеке өміріңіз туралы жаман (және толыққанды шындық емес) қаңқу таратады. Сіздің двойнигіңіз бар, сіздің итіңіздің двойнигі бар, тіпті анаңыздың да двойнигі бар. Барлығының двойнигі бар – менің ғана емес. Шындығында, мен басқа біреудің двойнигімін. | Стивен Хамфри, Сиэтлдегі "The Stranger" журналынан алынған мақаласынан.
In modern use, evil twin and one sense of the word doppelgänger have come to be virtually interchangeable. While "evil twin" does not connote the sense of "supernatural harbinger of death", it can be used to mean "a physical copy of one's self who has an altered morality". If you watch enough daytime soap operas, then you already know the horrifying truth: Everyone on earth has an evil twin (or doppelgänger, if you will) roaming around and acting like a jerk. These doppelgängers are the ones who sleep with your best friend's boyfriend, steal prescription medication out of your bathroom cabinet, and spread vicious (and only partially true) rumors about your sexual proclivities. You have a doppelgänger, your dog has a doppelgänger, and your mom has a doppelgänger. Everybody has a doppelgänger—except for me. As it turns out, I'm someone else's doppelgänger.|Steven Humphrey, in an article from Seattle based The Stranger
Метафора ретінде
"Қос өзі" термині де түрлі жағдайларда кеңінен қолданысқа енді. Компьютерлік технологияда, ол бейхабар пайдаланушылардан жеке ақпаратты ұрлау мақсатында нақтысынан ажыратылмайтын жалған сымсыз қолжетімділік нүктесін сипаттайды. Бұл термин қазіргі журналистика мен ғылыми-танымдық әдебиетте ыңғайлы атау ретінде қолданылады. Астрономияда Венера планетасы көбінесе Жердің "жаман қос өзі" деп аталады, себебі екі планетаның ұқсастығымен қатар қарама-қарсы ерекшеліктері де бар. Сондай-ақ, бұл егіздерге жиі қойылатын сұрақ, және оған қатысты түрлі пікірлер бар.
The term evil twin has also passed into general usage in a variety of different contexts. In computer technology, it describes a faked wireless access point designed to appear like a genuine one, for the purpose of phishing information from unsuspecting users. The term is further used in contemporary journalism and non fiction as a convenient label. In astronomy, Venus is often called Earth's "evil twin", in reference to the similarity, yet opposition, of the two bodies. It is also a commonly asked question twins get and there are various view points on this.