Кіріспе
Сәнді тауарларға салынатын салық – салық салу жүйесіндегі маңызды емес тауарларға салынатын салық. Сәнді тауарларға салынатын салық, сату салығы немесе ҚҚС сияқты, белгілі бір тауар топтарына проценттік үлесте салынуы мүмкін, бірақ ол негізінен бай адамдарға тікелей әсер етеді, себебі олар қымбат көліктер, әшекейлер сияқты сәнді заттарды сатып алуға бейім. Бұл салық белгілі бір сомадан жоғары сатып алынған заттарға ғана қолданылуы мүмкін; мысалы, АҚШ-тың кейбір штаттары жылжымайтын мүлік операцияларының белгілі бір шектен асып кеткен жағдайларында сәнді тауарларға салық салады. Сәнді тауар Веблен тауары болуы мүмкін, яғни бағасы қымбаттаған сайын сұраныс артатын тауар. Сондықтан, сәнді тауарларға салынатын салықтың салдары ретінде кейбір сәнді тауарларға деген сұраныс артуы мүмкін. Дегенмен, әдетте сәнді тауарлардың сұранысы кіріске жоғары сезімталдыққа ие болғандықтан, салық мөлшерінің өсуімен бірге кіріс әсері мен алмастыру әсері сұранысты күрт төмендетеді.
concept in taxation
A luxury tax is a tax on luxury goods: products not considered essential. A luxury tax may be modeled after a sales tax or VAT, charged as a percentage on all items of particular classes, except that it mainly directly affects the wealthy because the wealthy are the most likely to buy luxuries such as expensive cars, jewelry, etc. It may also be applied only to purchases over a certain amount; for instance, some U. S. states charge luxury tax on real estate transactions over a certain limit. A luxury good may be a Veblen good, which is a type of good for which demand increases as price increases. Therefore, the effect of a luxury tax may be to increase demand for certain luxury goods. In general, however, since a luxury good has a high income elasticity of demand by definition, both the income effect and substitution effect will decrease demand sharply as the tax rises.
Теория
Сәндік салық позициялық тауарлар тұжырымдамасына негізделген, яғни олар – сирек кездесетін, құны басқа позициялық тауарлармен салыстырғандағы орнына байланысты болатын тауарлар. Бұл жағдайда, сатып алынған тауарлардың мөлшерінен гөрі, оларға жұмсалған ақша сомасы мен олардың салыстырмалы орны маңыздырақ болатын нөлдік қорытынды ойын туындайды. Мұндай ойында бәсекелес болып табылатын адамдар, егер осы ақшаның бір бөлігі салық ретінде алынса, пайдалылығын жоғалтпайды, себебі олардың мәртебесі тауарлардың өзінің қолданылу құнынан емес, жұмсалған (көрсетілген) ақша сомасынан туындайды. Таза позициялық тауар үшін сәндік салық – салық салудың ең тиімді түрі, өйткені ол кірісті арттырады, ал салық төлеушілердің пайдалылығын төмендетпейді.
Болгария
2010 жылы қаржы министрі Симеон Джанков 300 000 доллардан аспайтын қайықтарға және 1 миллион доллардан аспайтын ұшақтарға 10% сәндік салық салуды ұсынды. Парламент бұл салықты уақытша үш жылға бекітті.
Норвегия
Норвегияда 20 ғасырдың басында мұнаймен жүретін автомобильдер, қант өнімдері және шоколадтар көшпенді тауарлар саналды.
Америка Құрама Штаттары
1991 жылғы қарашада АҚШ Конгресі сәндік салықты қабылдады, және оған президент Джордж Буш қол қойды. Салықтың мақсаты – федералды бюджет тапшылығын азайту үшін қосымша кірістер жинау. Бұл салық сағаттар, қымбат терілер, қайықтар, яхталар, жеке ұшақтар, зергерлік бұйымдар және қымбат көліктер сияқты материалдық тауарларға салынатын. Конгресс 100 000 доллардан астам құны бар қайықтарға, 30 000 доллардан астам құны бар автокөліктерге, 250 000 доллардан астам құны бар ұшақтарға, сондай-ақ 10 000 доллардан астам құны бар терілер мен зергерлік бұйымдарға 10 пайыздық үстеме салық белгіледі. Федералды үкімет келесі бес жыл ішінде 9 миллиард долларға жуық қосымша кіріс түседі деп есептеді. Алайда, салық енгізілгеннен кейін екі жыл өткен соң, 1993 жылғы тамызда, сәнді яхта индустриясының өтінішімен президент Билл Клинтон мен Конгресс жұмыс орындарының қысқартылуына байланысты "сәндік салықты" жойды. Көліктерге арналған сәндік салық 2002 жылға дейін күшінде болды. Спортта "сәндік салық" – команда иелерінің жалақы төлеу шегінен асып кеткен командалары үшін төлеуге тиіс қосымша салық, яғни жоғары шығындарға барушы командаларға қаржылық санкция. Жиі кездесетін жаңылыс пікір – тампондар және басқа да гигиеналық өнімдерге "сәндік тауарлар" ретінде салық салынады, себебі 2021 жылғы ақпан айына дейін 30 штатта оларға сату салығы қолданылады. Шындығында, олар салықтан босатылмаған штаттардағы стандартты сату салығы мөлшерлемесіне ғана жатады. Мұндай салықтан босатылған тұтыну тауарлары штаттар бойынша әртүрлі болады, бірақ көбінесе олар азық-түлік, рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектермен және сирек жағдайларда киіммен шектеледі.
Канада
2021 жылғы федералдық бюджетте бастапқыда ұсынылған сәндік салық 2022 жылдың 23 маусымында Корольдік мақұлдау алды. Бұл салық 100 000 доллардан аспайтын бөлшек сауда бағасы бар жаңа автомобильдер мен ұшақтарға, сондай-ақ 250 000 доллардан аспайтын кемелерге қолданылады. Салық ең төменгі мөлшерде, яғни белгіленген шектен асып қалған құнының 20%-ы (автомобильдер мен жеке ұшақтар үшін 100 000 доллар, кемелер үшін 250 000 доллар) немесе салық салынатын тауардың толық құнының 10%-ы бойынша есептеледі.
Танымал мәдениетте
Монополия (АҚШ нұсқасы) ойынының бір шаршысында "Көшпенді салық" деп жазылған. Онда жылтылдаған алмаз жүзінің суреті болғанымен, оның әсері – осы шаршыға түскен адам банкке 75 доллар төлеуі керек. 1961 жылғы "Тиффанидегі таңғы ас" фильмінде Тиффанидегі сатушы Холли Голайтли мен Полға сол кезде қолданылып келген 10 пайыздық сән-салтанат салымына қатысты "федералды салық" олар сатып алуды жоспарлаған белгілі бір затқа қатысты талап етілмейтінін айтады.