Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альфред Прингсхайм (2 қыркүйек 1850 – 25 маусым 1941) – неміс математигі және өнерді қолдаушы.
Alfred Pringsheim (2 September 1850 – 25 June 1941) was a German mathematician and patron of the arts.
Отбасы және академиялық мансап
Прингсхайм Олауда, Силезия провинциясында (қазіргі Олава, Польша) дүниеге келген. Ол еврей тегінен тарайтын, өте бай Силезия саудагер отбасынан шыққан. Жоғарғы Силезия теміржол кәсіпкері және көмір шахтасының иесі Рудольф Прингсхайм (1821–1901) мен оның әйелі Пауланың (1827–1909) тұңғыш баласы және жалғыз ұлы болды. Оның Марта есімді кіші қарындасы болған. Прингсхайм Бреслав қаласындағы Мария Магдалена гимназиясында оқыды, онда ол музыка мен математикадан өте жақсы орындар алды. 1868 жылдан бастап ол математика мен физиканы Берлинде және Гейдельбергтегі Рупрехт Карл университетінде оқыды. 1872 жылы Лео Кенигсбергердің жетекшілігімен математика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1875 жылы ата-анасы тұратын Берлиннен Мюнхенге көшіп, ғылыми дәреже алуға (хабилитация) дайындалды. Екі жылдан кейін Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде лекция оқуға кірісті. 1886 жылы Прингсхайм математикадан доцент, ал 1901 жылы профессор болып тағайындалды. 1922 жылы профессорлық қызметтен зейнеткерлікке шықты. 1898 жылы Бавария ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және 1938 жылға дейін осы лауазымда қалды, сондай-ақ Геттинген ғылым академиясының корреспондент мүшесі болды. Ол сонымен қатар Германияның ең көне табиғаттану академиясы – Леопольдинаның мүшесі болды. Прингсхайм өзін енді "Мозаикалық сенімді" (яғни консервативті немесе ортодоксалды иудаизмді) ұстанбайтын неміс азаматы деп есептеді. Ол бірнеше рет дін қабылдаудан бас тартты. 1878 жылы Прингсхайм Берлиндегі актриса Гертруда Хедвиг Анна Домға (1855–1942) үйленді, оның анасы әйелдер құқығын қорғаушы Хедвиг Дом (1831–1919) болды. Олардың бес баласы болды: Эрик (1879 ж.т.), Питер (1881 ж.т.), Хайнц (1882 ж.т.) және 1883 жылы туған егіздер Клаус және Катарина, Катя деп аталды. Оның тұңғыш ұлы Эрик, нашар өмір салты мен қарыздық міндеттемелері салдарынан Аргентинаға жер аударылып, онда жас кезінде қайтыс болды. Оның ұлдары Питер мен Клаус физика және музыкалық композиция саласында профессорлық лауазымдар алып, академиялық мансапты жалғастырды. Отбасында бір музыкант жеткілікті болғандықтан, үшінші ұлы Хайнц археологиямен айналысып, осы салада докторлық диссертациясын қорғады, бірақ кейіннен бағытын өзгертіп, Берлин мен Мюнхенде сәтті дирижер және сыншы болды. Оның қызы Катя Мюнхенде университетке түсуге қажетті біліктілікті алған алғашқы әйел және Мюнхен университетінің алғашқы белсенді студенттерінің бірі болды. Кейіннен ол жазушы және Нобель сыйлығының иегері Томас Манннің әйелі болды. 1889 жылы Прингсхайм мен оның отбасы Арцисштрассе, 12 мекенжайындағы нео-ренессанс стиліндегі виллаға көшіп келді, оны берлиндегі сәулетшілер Кайзер мен фон Гроссхайм жобалап, ішкі жиһаздарын Мюнхендегі Йохан Вахтер және сарай жиһаздарын жасаушы О. Фритше жасады. Мюнхен элитасы үлкен кештерде осында жиналатын, бұл орын "Прингсхайм сарайы" деп белгілі болды. Ол мұнда саяси көзқарастары ұқсас романтикалық суретші Ханс Томаны музыка бөлмесін безендіруге шақырды. Математикадан басқа, Прингсхайм жастығынан бастап музыкамен де қызығушылық танытып, Рихард Вагнердің әртүрлі шығармаларын фортепианоға бейімдеді. Кейіннен ол өнер теориясы мен тарихына қызығушылық танытып, майоликадан жасалған ыдыстар мен күмістен жасалған заттардан құнды коллекция жинады. Оның Германиядағы ең ірі және маңызды жеке майолика коллекциясы болды, ол 440 данадан тұрды. Ол сонымен қатар эмаль, боялған шыны панельдер, гобелендер және Франц фон Ленбахтың суреттерін жинады. Томас Манн өзінің "Корольдік билік" романында қайын атасын Сэмюэл Спольман кейіпінде бейнелеген.
Pringsheim was born in Ohlau, Province of Silesia (now Oława, Poland). He came from an extremely wealthy Silesian merchant family with Jewish roots. He was the first born child and only son of the Upper Silesian railway entrepreneur and coal mine owner Rudolf Pringsheim (1821–1901) and his wife Paula, née Deutschmann (1827–1909). He had a younger sister, Martha. Pringsheim attended the Maria Magdalena Gymnasium in Breslau, where he excelled in music and mathematics. Starting in 1868 he studied mathematics and physics in Berlin and at the Ruprecht Karl University in Heidelberg. In 1872 he was awarded a doctorate in mathematics, studying under Leo Königsberger. In 1875, he moved from Berlin, where his parents lived, to Munich to earn his habilitation. Two years later he became a lecturer at Ludwig Maximilian University in Munich. In 1886 Pringsheim was appointed associate professor of mathematics there, and in 1901 full professor. He retired as emeritus professor in 1922. He was elected a member of the Bavarian Academy of Sciences in 1898, a position he held until 1938, and was a corresponding member of the Göttingen Academy of Sciences. He was also awarded membership in the Leopoldina, Germany's oldest academy of natural sciences. Pringsheim considered himself to be a German citizen who no longer followed the "Mosaic belief" (meaning conservative or orthodox Judaism). He repeatedly declined to have himself baptized. In 1878 Pringsheim married the Berlin actress Gertrude Hedwig Anna Dohm (1855–1942), whose mother was the Berlin advocate of women's rights Hedwig Dohm (1831–1919). They had five children: Erik (born 1879), Peter (born 1881), Heinz (born 1882) and twins born in 1883, Klaus and Katharina, known as Katia. His first born son, Erik, was exiled to Argentina because of his dissolute life and gambling debts and died there at an early age. His sons Peter and Klaus followed him in pursuing academic careers, obtaining professorships in physics and musical composition. One musician in the family was enough, so his third son, Heinz, became an archaeologist with a doctorate in that field, but soon changed course, becoming a successful conductor and critic in Berlin and Munich. His daughter Katia was the first female in Munich to earn the qualifications for university admission and was one of the first active women students at Munich University. She later became the wife of the author and Nobel Prize winner Thomas Mann. In 1889 Pringsheim and his family moved into a Neo Renaissance villa at Arcisstrasse 12 designed by the Berlin architects Kayser & von Großheim with interior furnishings provided by Joh. Wachter and the court furniture manufacturer O. Fritsche of Munich. On major social nights the Munich elite was hosted here in what was known as the Pringsheim Palace. There he had the Romantic painter Hans Thoma, of similar political affiliation, decorate the music room. Besides mathematics, ever since his youth Pringsheim was also intensively occupied with music, and adapted various compositions of Richard Wagner for the piano. Later he became interested in the theory and history of art, building up important collections of majolica earthenware and silver. His was the largest and most important private collection of majolica in Germany consisting of 440 pieces. He also collected enamels, stained glass panels, tapestries, and paintings by Franz von Lenbach. In his novel Royal Highness, Thomas Mann portrayed his father in law as the character Samuel Spoelman.
Математикалық зерттеулер
Математикалық талдауда Прингсхайм Вейерштрасс мектебінің қуат қатарлары әдісін қолданып, нақты және комплекс функцияларды зерттеді. Прингсхайм комплекс талдау тақырыбында көптеген еңбектер жариялады, олардың негізгі бағыты шексіз қатарлардың жиынтықталу теориясы және аналитикалық функциялардың шекаралық қасиеттері болды. Хадамардың айтуынша, бұрын Е. Борел дәлелдеген Прингсхайм теоремасының бірі, оң коэффициенттері және радиусы 1-ге тең қуат қатарының міндетті түрде 1 нүктесінде ерекшелігі болады. Бұл теорема аналитикалық комбинаторикада және реттелген векторлық кеңістіктердегі оң операторлардың Перрон-Фробенус теориясында қолданылады. Прингсхайм атымен аталатын тағы бір теорема, шектелген интервалдағы C∞ функциясының аналитикалық шартын, интервалдың бір нүктесіндегі Тейлор қатарының радиусының қасиеттеріне сүйене отырып береді. Алайда, Прингсхаймның бастапқы дәлелінде қателік болды (біркелкі жиынтықталуға байланысты), ал дұрыс дәлелді Ральф П. Боас ұсынды. Прингсхайм мен Иван Слеззинский жеке-жеке жұмыс істеп, қазір Слеззинский-Прингсхайм теоремасы деп аталатын, белгілі бір жалғасқан бөлшектердің жиынтықталуы туралы теореманы дәлелдеді. Анализдегі зерттеулерінен басқа, Прингсхайм «Математикалық ғылымдар энциклопедиясына» арифметика негіздері және сандар теориясы туралы мақалалар жазды. Ол «Математикалық жылнамада» еңбектерін жариялады. Бавария ғылым академиясының қызметкері ретінде ол ғылыми отырыстардың хаттамаларын жазды.
In mathematical analysis, Pringsheim studied real and complex functions, following the power series approach of the Weierstrass school. Pringsheim published numerous works on the subject of complex analysis, with a focus on the summability theory of infinite series and the boundary behavior of analytic functions. One of Pringsheim's theorems, according to Hadamard earlier proved by E. Borel, states that a power series with positive coefficients and radius of convergence equal to 1 has necessarily a singularity at the point 1. This theorem is used in analytic combinatorics and the Perron–Frobenius theory of positive operators on ordered vector spaces. Another theorem named after Pringsheim gives an analyticity criterion for a C∞ function on a bounded interval, based on the behaviour of the radius of convergence of the Taylor expansion around a point of the interval. However, Pringsheim's original proof had a flaw (related to uniform convergence), and a correct proof was provided by Ralph P. Boas. Pringsheim and Ivan Śleszyński, working separately, proved what is now called the Śleszyński–Pringsheim theorem on convergence of certain continued fractions. Besides his research in analysis, Pringsheim also wrote articles for the Enzyklopädie der mathematischen Wissenschaften on the fundamentals of arithmetic and on number theory. He published papers in the Mathematische Annalen. As an officer of the Bayerische Akademie der Wissenschaften, he recorded the minutes of its scientific meetings.
Вагнерлер отбасымен танысу
Прингсхайм музыкаға ертеден қызығушылық танытып, әсіресе Ричард Вагнердің шығармаларына ерекше қызығушылық білдірді. Ол Вагнермен жеке хат алмасып, Швейцарияға жер аударылғанда Вагнердің хаттарын өзімен бірге алып кетті. Оның музыкалық қабілеті Вагнердің шығармаларынан бірнеше әндерді ұйымдастыруға және музыка саласындағы тақырыптар туралы жазуға мүмкіндік берді. Вагнермен байланысы соншалықты тығыз болды, Прингсхайм Вагнерді қаржылық жағынан айтарлықтай қолдады, сондай-ақ Байройт музыка фестиваліне де демеушілік жасады. Қарсылық ретінде ол меценат екенін көрсететін куәлік алды, ол оған белгілі бір қойылымдарда орын алуға кепілдік берді. Вагнермен таныстығы туралы естеліктерінде оның немересі Эрика Манн профессор Прингсхаймнің тіпті біреу Вагнерді қорлағандықтан бір рет дуэльге қатысқанын жазды.
Pringsheim had a deep, early interest in music and was especially fascinated by the works of Richard Wagner. He corresponded with Wagner personally, and he took Wagner's letters with him when he went into exile to Switzerland. His musical inclinations led to the publication of several arrangements of Wagner's work, and he also wrote on subjects in the field of music. His association with Wagner was so intense that Pringsheim supported Wagner financially to a significant extent, and also backed the Bayreuth music festival. In gratitude, he received a certificate designating him as a patron, which guaranteed him a seat at certain performances. In her memoirs about this acquaintance with Wagner, his granddaughter, Erika Mann, wrote that Prof. Pringsheim was even once involved in a duel because someone had insulted Wagner.
Қаржылық жағдайы
Отбасының байлығы Прингсхаймді мол қаржылы адам етті. Ол университетте толық профессор ретінде ай сайын елеулі табыс табатын еді. 1913 жылы отбасының басшысы қайтыс болғаннан кейін оның қарауында 13 миллион маркалық мүлік және 800 000 маркалық жылдық кіріс болды, бұл бүгінгі шақта сәйкесінше 10,5 миллион еуро және 646 000 еуроға бағаланады. Прингсхаймның қаржылық құлдырауы Бірінші дүниежүзілік соғыспен басталды. "Неміс патриоты" ретінде ол соғысқа қарыз берді, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін бұл қарыздардың құны төмендеп, ол капиталының көп бөлігінен айрылды. 1923 және 1924 жылдардағы қатаң инфляция одан әрі зор шығынға ұшыратты. Осының салдарынан ол өнер жинағының бір бөлігін, мүмкін Ханс Томаның қабырғадағы суретін де сатуға мәжбүр болды. Ол ирониямен: "Қабырғадан ауызға дейін тіршілік етемін" деді. Ол сонымен қатар, XVI ғасырға дейінгі көптеген бағалы кітаптар сақталған керемет математика кітапханасын да сатуға мәжбүр болды. Бұл аукцион каталогы бүгінге дейін Бавария мемлекеттік кітапханасында (Bayerische Staatsbibliothek) сақталып тұр.
His family's fortune left Pringsheim a wealthy man. He also had a sizeable monthly income as a full professor at the university. After the death of the family patriarch in 1913 he had at his disposal assets amounting to 13 million marks and an annual income of 800,000 marks, which is today equivalent to 10.5 million euro and 646,000 euro, respectively. Pringsheim's financial decline began with World War I. As a “German patriot” he subscribed to war loans which lost their nominal value after the war, which meant the loss of a major part of his capital. The disastrous inflation of 1923 and 1924 resulted in additional high losses. As a result, he had to sell part of his art collection, which probably included a mural by Hans Thoma. He commented, ironically, “I live from wall to mouth”. He also had to sell his marvellous mathematics library which contained many precious books dating back to the sixteenth century. The auction catalogue is still preserved in the Bayerische Staatsbibliothek.
Нацистердің қуғын-сүргіні
1933 жылы нацистер билікке келген кезде Прингхайм еврей тегіне байланысты қуғынға ұшырады. 1933 жылы нацистер Прингхайм сарайын тартып алды. 1934 жылы ол Гитлердің нацистік үкіметіне адалдық серт беруден бас тартты. 1937 жылдың басында нацистік билік Прингхаймдердің паспорттарын жойды. Оның алтыннан жасалған әсем бұйымдар жинағының тағдыры жақсы белгілі емес.
When the Nazis came to power in 1933, Pringheim was persecuted because of his Jewish origins. In 1933, the Nazis seized the Pringsheim Palace. In 1934, he refused to take a loyalty oath to Hitler's Nazi government. The Pringheim's passports were canceled by the Nazi authorities in early in 1937 The fate of his goldsmith collection is less well known
Прингхаймнің үйі нацистік партияға күштеп сатылды. Ол бұзылып, орнына партияның басқару ғимараты салынды. 1945 жылға дейін Германия нацистік партиясының барлық мүшелерінің іс қағаздары сол жерде сақталды. Бүгінде онда Мюнхен университетінің өнер тарихы институты (LMU) және Мюнхен мемлекеттік ескіліктер жинағының кеңселері және басқа да мекемелер орналасқан. Прингхайм 1941 жылдың 25 маусымында Цюрихте қайтыс болды. Одан кейін оның әйелі Швейцарияға әкелінген барлық жеке заттарын, соның ішінде Рихард Вагнердің хаттарын өртеп жіберді. Ол бір жылдан кейін қайтыс болды.
Pringsheim's house was forceably sold to the Nazi party. It was torn down and replaced by a party administration building. The files of all German Nazi party members were stored there until 1945. Today it houses the Institute of Art History of Munich University (LMU) and the offices of the Munich State Collection of Antiquities, among others entities. Pringsheim died on 25 June 1941 in Zürich. His wife then apparently burned all of the personal effects which had been brought to Switzerland, including the letters from Richard Wagner. She died one year later.
Қайтару талаптары
Прингхаймның мұрагерлері нацистер тонаған және мәжбүрлеп сатылған өнер туындыларын отбасына қайтаруды сұрады. Кристис аукцион үйінің мәліметінше, кейбір туындылар 1953 жылы қайтарылды. Дегенмен, басқа дереккөздер Германия үкіметімен қаржылық келісім жасалғанын көрсетеді. 2008 жылы Прингхаймның мұрагерлері Музей Бойманс Ван Бьюнинген қорынан музей коллекционері Ж. Н. Бастерттен сатып алған жеті итальян майоликасын қайтаруды өтінді. Кескін суреттері мен басқа да заттарға қатысты зерттеулер жалғасуда. Германияның жоғалған өнер қорының Lostart деректер базасында 400-ден астам өнер туындысы тіркелген.
Pringheim's heirs have requested that artworks looted by the Nazis and sold in forced sales be returned to the family. According to Christie's some of the works were restituted in 1953. However, other sources specify that there was a financial settlement with the German government. In 2008 Pringheim's heirs asked the Museum Boijmans Van Beuningen Foundation to restitute to them seven pieces of Italian maiolica that the museum had acquired by the collector J. N. Bastert Research into paintings and other objects is ongoing. More than 400 artworks are registered with the German Lost Art Foundation in its Lostart database.