Кіріспе
1316–1322 жылдар аралығында Франция королі болған Филипп V (шамамен 1291 – 3 қаңтар 1322), Биік патша ретінде танымал, 1316–1322 жылдар аралығында Франция және Наварра королі болды. Филипп патшалықты басқаруды жақсартуға бағытталған бірқатар ішкі реформаларды жүзеге асырды. Бұл реформалардың ішінде тәуелсіз Қаржы сотын құру, өлшемдер мен салмақтарды стандартизациялау және бірыңғай валюта енгізу болды. Филипп Франция королі Филипп IV және Наварра королевасы Жоанна I-нің екінші ұлы еді. Оған Пуатье графы титулы берілді, ал оның ағасы Людовик X француз және Наварра тақтарын мұраға алды. 1316 жылы Людовик қайтыс болғанда, ол қыз және жүкті әйелін, Венгриялық Клеменцияны қалдырды. Филипп Биік регенттікке сәтті ие болды. Королева Клеменция ұл туды, ол Джон I ретінде король деп жарияланды, бірақ нәресте король бес күн ғана өмір сүрді. Жінешісінің қайтысымен Филипп дереу Реймсте таж кигізді. Дегенмен, оның заңдылығы Людовик X-тің қызы Жоанна тарапынан күмәндалды. Филипп V оның талаптарына бірнеше себептермен қарсы тұрды, оның ішінде оның жастығы, оның әкелігіне қатысты күмәндер (оның анасы Тур-де-Несль ісіне қатысты болды) және Әулеттік кеңестің (Estates General) француз тағына мұрагерлік құқығынан әйелдерді шеттету туралы шешімі болды. Жоаннаның орнына Филипптің мұрагерлігі француз патшалық мұрагерлігі үшін Саликтік заң деп белгілі болатын үрдіс орнатты. Филипп әкесі билік құрған кезде ашық көтеріліске шыққан Фландрия графтығымен жақсы қарым-қатынасты қалпына келтірді, бірақ сонымен бірге оның күйеу інісі Англияның Эдуард II-сімен қарым-қатынасы нашарлады, өйткені Эдуард, сонымен қатар Гвиен герцогы, бастапқыда оған құрмет көрсетуден бас тартты. 1320 жылы Нормандияда Иберия түбегін маврлардан азат ету мақсатымен спонтанды халықтық крест жорығы басталды. Бірақ ашуланған халық оңтүстікке беттеп, қамалдарға, патшалық шенеуніктерге, дін қызметкерлеріне, мәйіттерге және еврейлерге шабуыл жасады. 1307 жылы Филипп Бургундия графинясы Жоанна II-ге үйленді, одан оның төрт қызы болды. Алайда, олардың ұлдары болған жоқ, сондықтан Филипп 1322 жылы дизентериядан қайтыс болғаннан кейін, оның орнына кіші інісі Карл IV отырды.
Philip V (c. 1291 – 3 January 1322), known as the Tall , was King of France and Navarre (as Philip II) from 1316 to 1322. Philip engaged in a series of domestic reforms intended to improve the management of the kingdom. These reforms included the creation of an independent Court of Finances, the standardization of weights and measures, and the establishment of a single currency. Philip was the second son of King Philip IV of France and Queen Joan I of Navarre. He was granted an appanage, the County of Poitiers, while his elder brother, Louis X, inherited the French and Navarrese thrones. When Louis died in 1316, he left a daughter and a pregnant wife, Clementia of Hungary. Philip the Tall successfully claimed the regency. Queen Clementia gave birth to a boy, who was proclaimed king as John I, but the infant king lived only for five days. At the death of his nephew, Philip immediately had himself crowned at Reims. However, his legitimacy was challenged by the party of Louis X's daughter Joan. Philip V successfully contested her claims for a number of reasons, including her youth, doubts regarding her paternity (her mother was involved in the Tour de Nesle Affair), and the Estates General's determination that women should be excluded from the line of succession to the French throne. The succession of Philip, instead of Joan, set the precedent for the French royal succession that would be known as the Salic law. Philip restored somewhat good relations with the County of Flanders, which had entered into open rebellion during his father's rule, but simultaneously his relations with his brother in law Edward II of England worsened as Edward, who was also Duke of Guyenne, initially refused to pay him homage. A spontaneous popular crusade started in Normandy in 1320 aiming to liberate the Iberian Peninsula from the Moors. Instead the angry populace marched to the south attacking castles, royal officials, priests, lepers, and Jews. In 1307 Philip married Joan II, Countess of Burgundy, with whom he had four daughters. The couple produced no male heirs, however, so when Philip died from dysentery in 1322, he was succeeded by his younger brother Charles IV.
Жеке тұлға және неке
Филипп 1291 жылы Лионда Франция королі Филипп IV және Наварра королевасы Жоанна I-нің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесі оған Пуатье графы титулын берді. Қазіргі заманғы тарихшылар Филипп V-ті "жоғары интеллекті және сезімталдыққа ие" адам ретінде сипаттайды, сондай-ақ Филипп IV-тің үш ұлының ішіндегі "ең ақылды және саяси тұрғыдан ең қабілетті"сі деп атайды. Филипптің өміріне әкесі 1314 жылы кездескен қиындықтар мен аласапыран, сондай-ақ оның ағасы Людовик X, "Тартысқан" атанған, сол жылдары бастан өткерген қиындықтар әсер етті. Филипп IV және Людовик X-тің проблемаларының түбінде салықтар және дағдарыссыз оларды жинаудың қиындығы жатты. Алғашқы жоспар бойынша Людовик X Жоаннаға үйленуі керек еді, бірақ Людовик Бургундияның Маргаретпен никелескеннен кейін жоспар өзгерді. Қазіргі ғалымдар олардың некесі бақытты болды ма деген сұраққа көп айғақ таппады, бірақ олардың ортақ балалары көп болды және Филипп сол заманғы стандарттар бойынша Жоаннаға өте жомарт болды. Ол оған сарай, ауылдар, зергерлік бұйымдарға ақша, оның қызметшілері және Бургундиядағы барлық еврейлердің мүлігін сыйға берді, осы мүлікті 1318 жылы Жоаннаға тапсырды. 1314 жылы Жоанна Маргареттің ізгіліксіздік ісіне қатысты; Маргарет екі рыцарьмен жасаған ізгіліксіздігі үшін айыпталып, сотталды, олардың қарындасы Изабелла куәлік берді. Жоанна ізгіліксіздік туралы жасырын білген деген күдік туды; жаза ретінде Доурданда үй қамауына алынды, содан кейін Жоаннаның өзі ізгіліксіздік жасады деген айып тағылды. Филипптің қолдауымен ол өзінің кінәсіздігін дәлелдеуді жалғастырды, ал 1315 жылға қарай оның аты Париж Парламентімен, ішінара Филипптің ықпалы арқылы ақталды және оған сарайға оралуға рұқсат берілді. Филипптің неге осылай оған қолдау көрсеткені белгісіз. Бір теория бойынша, ол Жоаннаны тастап кетсе, Бургундияны да жоғалтуы мүмкін деп қорқып жүрді; екінші теорияда оның әйеліне жазған "үлгілі" махаббат хаттарын шын мәнінде қабылдау керек және ол шын ақылға сыймас деңгейде ғашық болған. Регенттік лауазымына бірнеше үміткерлер болды, олардың ішінде Валуа графы Карл және Бургундия герцогы Одо IV бар еді, бірақ Филипп оларды жеңіп, өзі регент болып тағайындалды. 2 ақпанда Филипп Парижге ақсүйектердің шұғыл жиналысын шақырды. 1317 жылы Филипп әкесі алғаш қабылдаған заңды қайта жариялады, ол 1311 жылы провинциялардағы корольдік ресурстар мен лауазымдарды иеліктен шығару мен ұрлауды айыптады. Соттар әлі де жұмыс істеп тұр. Іс жүзінде Филипп корольдік жерлер мен лауазымдарды беру туралы өзі берген уәделерді толығымен орындамады, бірақ ол осындай мәселелерде өзінің тікелей ізашарларына қарағанда әлдеқайда консервативті болды.
Фландрия және Англия арасындағы қақтығыстың шешімі
Филип Фландриядағы ағымдағы мәселені сәтті шешуге қол жеткізді. Фландрия графы «өте бай мемлекетке» билік етті, ол француз мемлекетінің шетінде көбінесе дербес тіршілік етті. Француз королі Фландрияға жоғары билік ететін ретінде қарастырылды, бірақ соңғы жылдары қарым-қатынас шиеленісті болды. Осы аралықта француз үкіметінің жағдайы соғыс жағдайында тұрақтап қалу қажеттілігімен күрделенді. Людовик X 1315 жылы Фландрияға астық пен басқа да материалдарды экспорттауға тыйым салды, нәтижесінде пайдалы контрабанда индустриясы пайда болды, ол шекаралық аймақта француз тәжімен заңды сауданы төмендетті; Людовик өзінің әскерлеріне тамақ тікелей талап етуге мәжбүр болды, бұл жергілікті феодалдар мен шіркеуден наразылықтар тудырды. Филипп 1317 жылы тиісті өтемақы жүйесін қайта жаңартуға кірісті, бірақ жағдай тұрақсыз қалды. Филипп пен Роберт әскери шешім іздеуден бас тартып, саяси келісімге ұмтылды. Сәйкесінше, Роберт 1320 жылдың маусымында Филипппен келісім жасады, онда Роберт өзінің кіші немересі Луиді өзінің мұрагері ретінде бекітті, ал Луи Филиптің екінші қызы Маргаретқа үйленуге міндеттенді. Бұл Робертке, содан кейін Луиге Фландрияда күшті француз қолдауын қамтамасыз етті және ол мәдени тұрғыдан француз ханзадасы есептелді. Бұл келісім Филипптің саясаты үшін үлкен жетістік болды, бірақ уақыт өте Луидің анық француздық адалдығы және Фландрия ішіндегі саяси байланыстардың болмауы саяси дүрбелең мен шаруалар көтерілісіне әкелді. Филипп Англияның Эдуард II патшасымен де қиындықтарға тап болды. Фландрия графы сияқты, Эдуард Гасконияның билеушісі ретінде Франция патшасына құрмет көрсетуге міндетті болды, бірақ өз құқығындағы патша ретінде және Гасконияның тәуелсіз провинциясының басшысы ретінде оны істеуге құштар емес еді. Эдуард құрмет көрсетті, бірақ адалдыққа ант беруден бас тартты; дегенмен, бұл Гаскония мәселесі бойынша Англияға француз қысымын күшейткен кезеңді белгіледі.
Крест жорықтары
Филипп сол кезеңде жүріп жатқан крест жорықтарында да маңызды рөл атқарды. Иоанн XXII папасы, Авиньон папаларының екіншісі, 1316 жылы Лионда өткен конклавта Филипптің өзі сайлаған еді және жаңа крест жорықтарын өткізуге деген ниетін жаңартты. 1312 жылы Венадағы кеңесте Филипп IV жаңа француз жетекшілігіндегі крест жорығы туралы бірлескен жоспарға келісті, ал оның ұлы Филипп, "крест жорығына берілген адам" 1313 жылы өзі крест алды. Дегенмен, Иоанн армяндарға Филипптің оларды құтқару үшін жақын арада крест жорығын бастайтынына сендірді. 1319-20 жылдардың қысында Филипп екінші экспедицияға дайындық мақсатында француз әскери басшыларымен бірнеше кездесулер өткізді. Алайда, Филипптің билігінің соңына қарай ол мен Иоанн жаңа қаржы мәселесі және оларды қалай жұмсауға байланысты міндеттемелер бойынша келіспеушілікке ұшырады, және екеуінің де назары Шепалардың крест жорығының қиындықтарын шешуге ауды. Филипптің жаңа крест жорығын ұйымдастыру ниеті 1320 жылдың көктеміне қарай кеңінен белгілі болды, ал Фландрия мен Францияның солтүстігінде бейбітшілік орнағаннан кейін көптеген шаруалар мен сарбаздар қоныс аударды. Соның салдарынан, жергілікті яһудилерге, патшалық қамалдарға, бай дін қызметкерлеріне және тіпті Парижге қауіп төндіретін үлкен және зорлық-зомбылыққа толы антисемит қозғалысы пайда болды. Бұл қозғалысты Папа Иоанн аяқта соққы берді, оның крест жорығын жүргізуге нақты ниеті бар-жоғына күмәнданды. Филипп оған қарсы күш қолдануға мәжбүр болды, қозғалысты әскери жолмен талқандап, қалғандарын Пиреней таулары арқылы оңтүстікке, Арагонға қуды.
"Аналық қорқыныш"
1321 жылы Францияда «жалаңаяқтардың қорқынышы» деп аталатын күдікті қастандық ашылды. Негізсіз болған айыптау бойынша, мәйірімділер түрлі қалалардың құдықтарына у қосып, осы әрекетті еврей азшылығы ұйымдастырған. 1320 жылғы оқиғалардан кейін Филипп еврейлерге шабуыл жасағандарды айыппұл салуға қатысты, бірақ бұл іс әрекет Франциядағы осы азшылыққа деген қарсылықты күшейтті. 1320 жылы мәйірімділер туралы қауесеттер мен айыптаулар тарады, соның салдарынан кейбіреулері крест жорығы кезінде тұтқындалды. Филипп маусым айында Пуатьеде болды, оңтүстік аймағындағы салық жүйесін реформалау мақсатында сапар жасап жүргенде, осы қорқыныш туралы хабар жетті. Филипп дереу жарлық шығарды, онда кінәлі деп табылған мәйірімділердің өртеліп, мүлкі коронаға тиесілі болуын талап етті. Патшаның оңтүстікке саяхаты мен реформа жоспарлары, қазіргі стандарттармен әкімшілік тұрғысынан дұрыс болғанымен, жергілікті халық арасында көптеген наразылықтар тудырды. Қазіргі тарихшылар патшаның Пуатьедегі рөлін зорлық-зомбылықтың күрт өршуімен байланыстырып қарастырады. Бұл Филиппті қиын жағдайға түсірді: мәйірімділер, еврейлер және мұсылмандардың кінәлі екенін ашық мойындаса, қажетсіз зорлық-зомбылықты одан әрі қоздыруы мүмкін еді; ал осы мәселеге қолдау көрсетпесе, санкцияланбаған зорлық-зомбылыққа жол беретін еді, бұл оның патшалық билігін әлсіретіп жіберуі мүмкін. Алапестердің қорқынышы салдарынан кейбір еврейлер Франциядан кетіп қалды, бірақ Филипп ешқандай ресми жарлыққа қол қоюға келіспеді, бұл оқиғаның әсерін белгілі бір деңгейде шектеді.
Өлім және мұрагерлік
Тамыз айында Филипп реформа жоспарларын ілгерілетумен болғанда, бірнеше ауруға шалдығып, денсаулығы нашарлады.