Кіріспе

1180–1223 жылдар аралығында Франция королі болған Филипп II (21 тамыз 1165 – 14 шілде 1223), Филипп Август деген атпен белгілі, 1180–1223 жылдар аралығында Франция королі болды. Оның алдыңғылары франктар патшалары (лат. rex Francorum) ретінде танылған, бірақ 1190 жылдан бастап Филипп өзін «Францияның патшасы» (rex Francie) деп атаған алғашқы француз монархы болды. Патша Людовик VII мен оның үшінші әйелі Шампандық Аделаның ұлы, ол бастапқыда Dieudonné (Құдай берген) деп аталды, себебі ол тұңғыш ұл және әкесінің өмірінде кеш туған. Филипп Франция патшалықтарын едәуір кеңейткені үшін жылнамашы Ригор оған «Август» деген лақап ат берді. Плантагенеттер әулетімен ондаған жылдық қақтығыстардан кейін, Филипп 1214 жылы Бувин шайқасында қарсыластарының коалициясын жеңіп, Анжу империясына нүкте қойды. Бұл жеңіс Батыс Еуропа саясатына ұзақ мерзімді әсер етті: француз патшасының билігі күдіксіз болды, ал ағылшын королі Джон өз барондарының талабымен Магна Картаны қабылдауға және Филипптің ұлы Людовик көмегімен оған қарсы көтеріліспен күресуге мәжбүр болды. Альбигой крест жорығына байланысты әскери іс-қимылдар Францияның оңтүстікке қарай кеңеюіне көмектесті. Филипп бұл шараларға тікелей қатыспады, бірақ ол өзінің вассалдары мен рыцарьларына оларды іске асыруға рұқсат берді. Филипп Францияны Еуропадағы ең гүлденген және қуатты елге айналдырды. Ол ақсүйектердің билігін шектеді және қалалардың феодалдық тәуелсіздіктен азат болуына көмектесті, жаңадан пайда болған буржуазияға жеңілдіктер мен бостандықтар берді. Ол Париж қаласын алып қоршаған үлкен қабырға салды («Филипп II Август қабырғасы»), француз үкіметін қайта ұйымдастырды және еліне қаржылық тұрақтылық әкелді.

Алғашқы жылдар

Филипп 1165 жылы 21 тамызда Гонседе Людовик VII мен Шампань Аделасының ұлы болып дүниеге келді. Ол "Dieudonné" (Құдай берген) деген лақап атпен аталды, себебі ол әкесінің өмірінде кеш туған тұңғыш ұлы еді. Людовик Капе әулетінің дәстүрлеріне сәйкес, Филиппен бірге мүмкіндігінше тезірек билеуші болуға ниеттенді, бірақ бұл жоспарлар Филипп аң ауынан кейін ауырып қалғанда кейінге шегерілді. Оның әкесі Филипптің жазылуын тілеу үшін Кентербери соборындағы Томас Беккет қасиетті жеріне саяхат жасады, және оның ұлының жазылғанын естіді. Алайда, Парижге қайтып келе жатқанда патша инсульт алды. Денсаулығы нашарлаған Луи VII 1179 жылы 1 қарашада Реймсте 14 жастағы ұлын патша деп тағайындап, майлады. 1180 жылы 28 сәуірде ол Эно графы Бальдуин V және Фландрия графшасы Маргарет I-нің қызы Изабелла Эноға үйленді. Изабелла Артуа графтығын қалыңдық ретінде алып келді. Оның тәж киюінен бастап, барлық билік Филипке өтті, өйткені оның әкесінің денсаулығы баяу төмендеді. Ірі ақсүйектер Филипптің тиімді некесіне наразы болды. Оның анасы мен төрт інісі, олардың барлығы Луиге үлкен ықпал еткен, Филипп патшалық мөрді әкесінен алғандықтан, оның таққа отыруына қатты қарсы болды. Людовик 1180 жылы 18 қыркүйекте қайтыс болды.

Патшалық деменінің нығаюы

Патшалық иеліктері Филипп I мен Людовик VI тұсында кеңейді, бірақ Людовик VII тұсында сәл азайды. Патшалық иеліктерінің алғашқы маңызды өсімі 1185 жылы Филипп Амиен графтығын алғанда болды. Ол 1218 жылы Клермон-ан-Бовезис графтығын сатып алды, ал 1219 жылы Роберт I, Альенсон графы қайтыс болғаннан кейін Филипп Альенсон қаласы мен графтығына ие болды. Филипптің үлкен ұлы Луи 1190 жылы королева Изабелла қайтыс болғанда Артуа графтығын мұраға алды.

Патша әскері

Филиптің әскерін қаржыландырудың негізгі көзі - патшалық демені болды. Соғыс кезінде ол дереу 250 атты рыцарь, 250 атты сержант, 100 атты арбалетші, 133 жаяу арбалетші, 2000 жаяу сержант және 300 жалдамалы әскерді шақыра алатын. Өкіметтің соңына қарай, король шамамен 3000 атты рыцарь, 9000 сержант, 6000 қалалық милиция және мыңдаған жаяу сержант жинауға қабілетті болды. Кірісінің артуының нәтижесінде Филипп француз флотын белсенді түрде құрған алғашқы Капетия патшасы болды. 1215 жылға қарай, оның флоты барлығы 7000 адамды тасымалдай алды. Екі жыл ішінде оның флотына 10 үлкен кеме және көптеген кішкентай кемелер кірді.

Яһудилерді жер аудару

1180 жылы Филипп әкесінің яһудилерге көрсеткен төзімділігі мен қорғауын тоқтатып, француз яһудилерін бағалы заттарынан айыруға, құны төлеуге және одан әрі салық салу қаупімен христиан дініне өтуге бұйырды. 1182 жылдың сәуір айында, француз коронасын байыту мақсатында, ол барлық яһудилерді патшалық жерлерден қуды және олардың мүлкін тәркіледі. 1182 жылдың шілдесінде Филипп оларды патшалық дәмханадан қуды және Париждегі яһудилердің үйлерін бұзып, оның орнына Лес-Халль базарын салды. Бұл шаралардың қысқа мерзімді пайдасы болды, тек құны ғана 15 000 марка кіріс әкелді және яһудилердің есебінен христиандарды байытты. Брий граф Роберт аймағында 99 яһуди тірідей өртеліп өлтірілді. 1198 жылы Филипп яһудилерге қайта оралуға рұқсат берді.

Қауыммен соғысу

1181 жылы Филипп пен Фландрия графы Филипп I арасында Вермандои аймағы үшін дау туды, оны Филипп патша әйелінің құдайы ретінде талап етті. Соңында Фландрия графы Францияға шабуыл жасап, Сомма мен Уаз өзендері арасындағы барлық аймақты қиратты және Даммартинге дейін жетті. Филипптің 2000 салт аттымен жақындап келе жатқанын естіген граф Фландрияға қайтып оралды. Екі әскер Амиен қаласының жанында кездесті. Осы кезде Филипп графтың мүдделеріне қарсы тұрып, Брабант герцогы Генрих I және Кельн архиепискобы Филипп фон Гейнсбергпен жасаған одақтарын бұзды. Француздармен шайқасқа түсудің нәтижесі белгісіз болғандықтан, граф бейбіт келісімге келуге мәжбүр болды. 1185 жылдың шілде айында Бове шарты қол қойылды, ол даулы аймақты бөліп берді: Амиенуа, Артуа және көптеген басқа жерлер патшаға, ал қалған бөлігі, Вермандои графтығымен бірге, Фландрия графына уақытша берілді. Осы кезеңде монах Ригор Филипп II-ге француз жерлерін кеңейткені үшін «Август» деген лақап ат берді. Ал 1184 жылы Сансер графы Стивен I және оның брабандық жалдамалы әскерлері Орлеан аймағын қиратты. Филипп оларды «Бейбітшілік әйелдері» (Confrères de la Paix) көмегімен жеңді.

Генрих II-ге қарсы соғыс

Филип пен Англия королі Генрих II арасында келіспеушілік туды, ол сонымен қатар Анжу графы және Францияның Нормандия мен Аквитания герцогы болды. 1183 жылдың маусымында Генрихтің үлкен ұлы, Генрих Жас патшаның қазасы, Филиптің жесір қалған қарындасы Маргареттің құдайы туралы дауға себеп болды. Филипп құдайы Францияға қайтарылуын талап етті, себебі неке бала тудырмаған, ал нике шарты бойынша осылай болу керек еді. Екі король Гиссорға жақын орналасқан, әр монархтың жерін көлеңкелейтін емен ағашының түбінде кеңес өткізді, бірақ нәтиже болмады. Филипп бұл мәселені одан әрі көтерді, Венгрия королі Бела III жесірдің қолына сұраныс жасағанда, оның құдайы қайтарылуы керек болды, және Генрих ақыры оған келісті. Генрихтің төртінші ұлы, Бретань герцогы Джеффри II-нің қазасы даулардың жаңа кезеңін бастады, себебі Генрих өзінің тумаған немересі, Бретань герцогы Артур I үшін герцогтіктің қамқорлығын сақтап қалуды талап етті. Филипп, Генрихтің вассалы ретінде, бала дүниеге келгенге дейін оның заңды қамқоршысы болуға тиіс екенін айтып қарсылық білдірді. Содан кейін Филипп өзінің тағы бір қарындасы, Вексен графесі Элис және оның Генрихтің ұлы Ричард I Англияға берілуі кешіктірілген нике мәселесін көтерді. Осы наразылықтармен екі жыл бойы соғыс жүрді (1186–1188), бірақ жағдай өзгермеді. Филип бастапқыда Генрихтің әкесіне қарсы көтерілген жас ұлдары, Ричард Арыстан жүрек және Джонмен одақтасты. Филипп II 1187 жылдың жазында Берриге шабуыл жасады, бірақ маусым айында Генрихпен бітімге келді, нәтижесінде Иссудун Филипптің қолында қалды, сонымен қатар оған Вендомоидегі Фретеваль берілді. Бітімге келісім екі жылға ғана болғанмен, Филипп 1188 жылдың жазында жаңадан соғыс бастауға себептер тапты. Ол Генрих пен Ричард арасындағы алауыздықты шеберлікпен пайдаланды, және Ричард 1188 жылдың қарашасында Бонсмоулинсте оған ерікті түрде адалдық серт берді. 1189 жылы Генрихтің денсаулығы нашарлағанда, Ричард оны бағындыру үшін Филипппен ашық түрде бірікті. Олар оны Ле-Маннан Саумурға дейін қуды, осы процесте Турды жоғалтып, оны Ричардты өзінің мұрагері ретінде мойындауға мәжбүр етті. Ақырында, Азе-ле-Ридо шарты (1189 жылдың 4 шілдесі) бойынша Генрих өзінің адалдық сертін жаңартты, Иссудунды Филиппке (Грасеймен бірге) беруді растады және Оверньге билік ету құқығынан бас тартты. Генрих екі күннен кейін қайтыс болды. Оның қазасы және Иерусалимнің Саладинге түсуі туралы жаңалық, Франко-Англия соғысынан назарды аударды. Англияның Анжу патшалары (Генрих II-ге жататын билеушілер әулеті), Нормандия мен Аквитания герцогтары және Анжу графтары ретінде Филипптің ең күшті және қауіпті вассалдары болды. Филипп Францияда Анжу билігін жоюды өмірінің мақсаты етті. Оның ең тиімді құралы Генрихтің барлық ұлдарымен достық қарым-қатынас орнатып, оларды әкесіне қарсы көтеріліс жасауға пайдалану болды. Ол Генрих Жас патшамен және Джеффри, Бретань герцогымен олардың қазасына дейін достық қарым-қатынасын сақтады. Шындығында, Джеффридің жерлеу рәсімі кезінде ол қатты қайғырып, өзін қабірге тастаудан күшпен тоқтатуға мәжбүр болды. Ол Генрихтің басқа ұлдары Ричард пен Джонмен достығын үзді, олардың әрқайсысы Англия тағына отырғанда.

Үшінші крест жорығы

Филипп 1189–1192 жылдары Англия королі Ричард I және Киелі Рим императоры Фредерик I Барбароссамен бірге үшінші крест жорығына қатысу үшін Киелі жерге сапар шегіп, 1190 жылғы 4 шілдеде әскерімен Везелай қаласынан аттанды. Алғашқыда француз және ағылшын крестшілері бірге жол тартты, бірақ Ричард Марсельден теңіз жолымен жүруге шешім қабылдағаннан кейін Лионда әскерлер екіге бөлінді, ал Филипп Альп таулары арқылы Генуяға дейін құрлықпен сапарлады. Француз және ағылшын әскерлері Мессинада қыстады. 1191 жылғы 30 наурызда француздар Киелі жерге бет алды, ал 20 сәуірде Филипп бұрыннан-ақ крестшілердің шағын жасағы қоршаған Акра қаласына келді және Ричард 8 маусымда келгенге дейін қоршау құралдарын дайындауға кірісті. 12 шілдеде Акра түскен кезде Филипп дизентериядан қатты ауырып, ынтасын жоғалтты. Акрадан кейін Ричардтың мақтаншылдық көрсетуі қарым-қатынасты одан әрі шиеленістірді. Ең маңыздысы, Акраны қоршау Вермандуа графтығын иеленген Фландрия графы Филипптің қазасына әкеп соқты. Оның өлімі Филипптің күшті Блуа-Шампань фракциясын оқшаулау үшін жасаған Гизор шартының бұзылу қаупін тудырды. Филипп Фландриядағы мұрагерлік мәселесін шешу үшін Францияға қайтуға шешім қабылдады, бұл Ричардты ашуға түсірді. Ол: «Егер ол оны осы жерге әкелген істі аяқтамай кетсе, бұл мен үшін үлкен ұят пен қорлық. Бірақ егер денсаулығы нашар болса немесе осы жерде өліп қалудан қорқатын болса, оның қалауынша болсын» деді. 1191 жылғы 31 шілдеде 10 000 сарбаздан (әскерлерге жалақы төлеу үшін 5 000 күміс маркасымен бірге) тұратын француз армиясы Бургундия герцогы Хью III басшылығымен Оутремерде қалды. Филипп және оның туысы Пётр Куртене, Невер графы Римге бет алды, онда Филипп Рим папасы Селестин III-ке Ричардтың қатыгез мінез-құлқына шағымданды (бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады), содан кейін Францияға оралды. Ричардтың Киелі жердегі жорығының салдарынан Солтүстік Франциядағы ағылшын иеліктеріне шабуыл жасалуы мүмкін деген ой да оның қайту шешіміне ықпал етті. Ричардтың үйге кешігіп оралуынан кейін Англия мен Франция арасында ағылшын бақылауындағы аумақтар үшін соғыс басталды.

Арыстанжүрек Рихардпен қақтығыс, 11911199

Филиптің Рихард Арыстанжүрекпен қақтығысының тікелей себебі 1191 жылы Мессинада Рихардтың Филиптің әпкесі Элиспен жасаған келісімін бұзуы болды. Элис күйеуге шығар алдында Рихардқа берілген құдалықтың бір бөлігі Вексин аймағына жатқан еді. Келісім бұзылған соң бұл аймақ Филипке қайтарылуы тиіс еді, бірақ Филипп крест жорығының тоқтауына жол бермеу үшін, аймақтың Рихардтың қолында қалуына және оның еркек балаларына мұрагерлікке өтуіне келісті. Егер Рихард мұрагерсіз қайтыс болса, аймақ Филипке қайтарылады, ал Филип мұрагерсіз қайтыс болса, бұл жерлер Нормандияның бір бөлігі болып саналады. 1191 жылдың соңында Францияға оралған Филипп, осы аймақтарды қайтарудың жолын іздеуді бастады. Ол қиын жағдайда болды, өйткені Рихардтың жерлеріне шабуыл жасамауға ант берген еді, ал Рихард крест жорығында болды. Үшінші крест жорығы шіркеудің қорғауындағы аймақтарды белгіледі. Филипп Папа Селестин III-тен анттан босатуды сұрады, бірақ сәтсіз аяқталды, сондықтан ол өзіне соғысқа қажетті себеп табуға мәжбүр болды. 1192 жылдың 20 қаңтарында Филипп Рихардтың Нормандиядағы өкілі Уильям Фицральфпен кездесті. Рихардтан деген құжаттарды көрсетіп, Филипп ағылшын патшасының Мессинада даулы жерлерді Францияға беруге келіскенін мәлімдеді. Фицральф пен Норман барондары Рихардтан тікелей ештеңе естімегендіктен, Филиптің Вексинге деген талабын қабылдамады. Осы уақытта Филипп Рихардтың Шығыстағы әрекеттері туралы қаңқу сөздер таратып, ағылшын патшасын қол астындағыларының алдында беделсіз етуге тырысты. Филипп ойлап тапқан оқиғалардың ішінде Рихардтың Саладинмен құпия байланыста болғаны, Газа, Яффа және Аскалон қалаларының құлауына себепкер болғаны және Монферраттың Конрадын өлтіруге қатысқаны туралы әңгімелер болды. Соңында Филипп Рихардтың інісі Джонмен байланысқа шығып, оны Англияның заңды патшасын құлатуға қатысуға көндірді. 1193 жылдың басында Джон Филиппен Парижде кездесті, ол Рихардтың континенттік жерлеріне құрмет көрсетті. Филипке Рихардтың крест жорығын аяқтағаны және Киелі жерден қайтып келе жатқанда тұтқынға алынғаны туралы хабар жеткенде, ол дереу Вексинге шабуыл жасады. Оның алғашқы нысанасы Гизор қамалы болды, оған Гилберт де Васкоэль басшылық етті, ол қарсылықсыз берілді. Содан кейін Филипп Нормандияға терең еніп, Диппке дейін жетті. Джонды қолдау үшін Филипп оған Эврэ қаласын қорғауды тапсырды. Бұл арада Филиппке Фландрия графы Бальдуин IX қосылды және олар Нормандияның герцогтік астанасы Руанды қоршауға алды. Бұл жерде Филипптің алға жылжуын Лестер графының қорғанысы тоқтатты. Бұл қорғанысты бұзуға сәті түспеген Филипп алға жылжи берді. 1193 жылдың 9 шілдесінде Мантесте Филипп Рихардтың министрлерімен келісімге келді. Олар Филипптің өз табыстарын сақтап қалуына және Нормандиядағы барлық агрессивті әрекеттерді тоқтатса, қосымша аймақтар берілуі мүмкін екендігіне келісті. Рихардтың жоспарларын бұзбау үшін Филипп пен Джон ағылшын патшасын тағы біраз уақыт тұтқында ұстау үшін Киелі Рим императоры Генрих VI-ға пара беруге тырысты. Генрих бас тартты, ал Рихард 1194 жылдың 4 ақпанында тұтқыннан босатылды. 13 наурызға қарай Рихард Англияға оралды, ал 12 мамырда ол Филиппен соғысуға құштар 300-ге жуық кемемен Нормандияға жөнелді. Филипп бұл уақытты өзінің аумақтық жетістіктерін нығайтуға арнады және қазірдің өзінде Сенадан шығысқа қарай Нормандияның көп бөлігін бақылады, ал Руанға соққы қашықтығында қалды. Оның келесі мақсаты - бұдан бұрынғы қоршауға төтеп берген Вернейль қамалы. Ричард Барфлюрге жеткеннен кейін, ол көп ұзамай Вернейльге қарай аттанды. Қаланы басып алу үшін оның әскері қамалға жақындаған кезде, Филипп, ол бұзып кіре алмады, лагерьге шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ол қамауға алуды жалғастыру үшін үлкен күш қалдырып, Джон өзінің адалдығын дәлелдеу үшін бауырына тапсырған Эврэге қарай қозғалды. Филипп қаланы қайтадан басып алып, оны тонады, бірақ осы уақыт ішінде Вернейльдегі оның әскерлері қоршаудан бас тартты, ал Ричард 30 мамырда қарсылықсыз қамалға кірді. Маусым айында Филипптің жорығы солтүстікте тоқтап қалған кезде, Ричард оңтүстікке қарай бірқатар маңызды бекіністерді басып алды. Филипп оңтүстіктегі одақтастарының қысымын жеңілдетуге бел буған, ол Вендомда Ричардтың әскерлерімен кездесті. Үлкен шайқаста бәрін тәуекелге салудан бас тартқан Филипп 3 шілдеде Фретевалда артқы қарауылға қамалды. Фретевал шайқасы жалпы қақтығысқа айналды, онда Филипптің әскері қашқандықтан, ол тұтқынға түспеу үшін мүшкілмен құтылды. Нормандияға қайтып келген Филипп ағылшындарға Джон мен Арундель графының әскерлеріне шабуыл жасап, олардың жүктісін тартып алып, өш алды. Екі тарап та шаршағандықтан, олар уақытша Тилиер келісіміне келді. Соғыс 1195 жылы қайта басталды, Филипп тағы да Вернейльді қоршауға алды. Ричард келіссөздер жүргізуге келгенде, ол қоршауды жасыра жасады, бірақ Ричард бұл туралы білген соң, ол кек қайтаруға ант берді және кетіп қалды. Филипп Нормандияның солтүстік-шығысындағы артықшылығын пайдаланып, Диппке шабуыл жасады, онда ағылшын кемелерін өртеп, Ричардтың шабуылын тойтарды. Филипп енді Берри аймағына оңтүстікке қарай жол тартты. Оның басты мақсаты - Рихардтың жалдамалы әскер командирі Меркадьер жақында басып алған Иссудун қамалы болды. Француз патшасы қаланы басып алып, қамалға қоршау салды, сол кезде Ричард француз желісінен өтіп, гарнизонды күшейту үшін қамалға кірді, сонымен қатар тағы бір әскер Филипптің жабдықтау желісіне жақындап келді. Филипп шабуылын тоқтатты және тағы бір келісімге келді - Лувьер шарты. Соғыс келесі үш жыл ішінде Филиппке қарсы бұрылды. 1196 жылдың басында саяси және әскери жағдайлар Рихардтың сіңілісі Артур I, Бретань герцогі Филипптің қолына түскенде және ол Омаль қамалын басып алғанда жақсы болды, бірақ Филипптің сәті ұзаққа соқпады. Рихард 1197 жылы Фландрияның маңызды одақтасы Бальдуинды өз жағына аударды. Сонымен қатар, сол жылы Киелі Рим императоры Генрих VI қайтыс болды және оның орнына Рихардтың сіңілісі Отто IV отырды, ол Филиппке қосымша қысым жасады. Соңында көптеген Норман ақсүйектері тарап ауысып, Рихардтың лагеріне қайта оралды. Осы жағдайда Филипп 1198 жылғы наурызында Вексинге шабуыл жасап, наурыз айында Фландриялықтардың Артуаға басып кіруімен күшін жоғалтты. 27 қыркүйекте Ричард Вексинге кірді, Сенадағы Курсель мен Бури-ан-Вексин қалаларын басып алып, содан кейін Дангуға қайтып келді. Филипп Курсель әлі де тұрғанына сенгендіктен, оған көмекке барды. Болып жатқандарды білген Ричард француз патшасының әскеріне шабуыл жасауға шешім қабылдады, Филиппті күтпеген жерден ұстап алды. Филипптің әскері шегінді және Гизор қамалына жетуге тырысты. Біріккен француз рыцарлары Филипп патшамен бірге Эпт өзенінен көпір арқылы өтуге тырысты, бірақ көпір олардың салмағынан құлап, Филиппті суға батырып жіберді. Оны өзеннен шығарып алып, Гизор қамалына жасырды, Рихардтан сәтті құтылып, қамалды күшейтті. Филипп жақын арада жаңа шабуыл жоспарлады, Нормандияға зиян келтіретін шабуылдар жасады және қайтадан Эврэге шабуыл жасады. Ричард Филипптің шабуылына Вексиндегі қарсы шабуылмен жауап берді, ал Меркадьер Аббевильге шабуыл жасады. 1198 жылдың күзіне қарай Ричард 1193 жылы жоғалтқан жерлердің көбін қайтарып алды. Екі тарап та тоқтап қалғандықтан, Филипп мәңгілік бейбіт келісімге қарай келіссөздер бастау үшін уақытша келісім ұсынды, ол Гизорды қоспағанда, барлық аумақтарды қайтаруға келісті. 1199 жылдың қаңтар ортасында екі патша соңғы кездесуге жиналды, Ричард қайық палубасында тұрды, ал Филипп Сена өзенінің жағасында тұрды. Қайқ...

Англияның Джонмен қақтығысы, 12001206

1200 жылдың мамыр айында Филип Ришардтың мұрагері Джонмен Ле Гуле шартын жасасты. Шарт Нормандияның шекаралық мәселесін шешу арқылы аймаққа бейбітшілік әкелуді мақсат еткен. Джонның вассалдық міндеттері тек Нормандияға ғана емес, сонымен қатар Анжу, Мэн және Туренге де қатысты. Джон ауыр шарттарға келісті, оның ішінде Берридегі барлық ағылшын иеліктерінен бас тарту және 20 000 күміс марка төлеу, ал Филип өз кезегінде Джонды Англия королі ретінде мойындады, бұрын қолдаған Артур Бреттанның талапкерлігін ресми түрде тоқтатып, оның орнына Джонның Бреттань герцогтығына жоғары билігін мойындады. Шартты бекіту үшін Джонның қарындасы Кастилиялық Бланка мен Филиптің ұлы Людовик Арыстан арасында неке қиылды. Алайда, бұл келісім Франциядағы соғысты тоқтатпады, себебі Джонның Аквитанияны тиімсіз басқаруы провинцияның 1200 жылы көтеріліске шығуына әкелді, оны Филип құпия түрде қолдады. Өзінің ниеттерін жасыру үшін Филип Джонды Анделидегі конференцияға шақырды, содан кейін Парижде құрметпен күтті, екеуі де келісімді орындауға уәде берді. 1202 жылы наразы меценаттар француз патшасынан Джонды Франциядағы оның феодалдық мырзасы ретінде айыптамаларына жауап беру үшін шақыруды өтінді. Джон қатысудан бас тартқандықтан, Филип Артурдың Англия тағына талап етуін қайтадан қабылдады және оны алты жасар қызы Мариямен некелеуге келісті. Жауап ретінде Джон Нормандияға өтіп, оның әскерлері көп ұзамай Артурды, мүмкін, Артурдың қарындасы Элеонораны да тұтқынға алды. 1203 жылы Артур жоғалып кетті, көптеген адамдар Джон оны өлтірді деп сенді. Артурдың тағдырына байланысты туған қысым Джонға қарсы жергілікті наразылықты күшейтті, одан Филип өте тиімді пайдаланды. Ол шабуылға шығып, бес айлық Андели қамалынан басқа, алдынан келгеннің бәрін жеңіп алды. Андели капитуляциялағаннан кейін Джон Англияға қашты. 1204 жылдың соңына қарай Нормандияның және Анжу жерлерінің көп бөлігі, соның ішінде Аквитанияның көп бөлігі Филиптің қолына көшті. Филип Джоннан Элеонораны босатуды сұрады, оның өзінің келіні болатынын айтты, бірақ нәтиже болмады. Филип соғыста жеңіске жеткен арқасында алған пайдасын заңды жолмен бекітуді көздеді. Филип, Джонның француз жерлеріндегі феодалдық мырзасы ретінде, оны Артурдың өліміне жауап беру үшін Францияның Он Екі Пэрінің алдына шақырды. Джон қауіпсіздік кепілдігін сұрады, бірақ Филип оған тек бейбіт түрде келуге рұқсат берді, ал оның қайта оралуы тек оның пэрілерінің үкімінен кейін ғана қарастырылатынын айтты. Мұндай кепілдікке өмірін тәуекелге салуға дайын болмаған Джон қатысудан бас тартты, сондықтан Филип ағылшындарды барлық жерлерінен бірден айырды. Барондарының қысымымен Джон 1206 жылы Солтүстік Францияға жорыққа шығып, Филип болмаған кезде әскерімен Ла-Рошельге қонды, бірақ жорық апатқа ұшырады. Өзі талап еткен конференциядан бас тартқаннан кейін Джон ақырында Тоуарста екі жылдық бітімге келісті, оның құны – Пэрілер сотының басты шешімдеріне, оның ішінде мұрасын жоғалтуға келісімі болды.

Филипке қарсы одақтар, 12081213

1208 жылы Киелі Рим империясының императоры болуға үміткер Швабиялық Филипп қаза табады. Осының салдарынан императорлық тәж оның қарсыласы, король Иоаннның жүйесі Отто IV-ке беріледі. Отто таққа отырмас бұрын Иоаннға Франциядағы жоғалтқан иеліктерін қайтаруға көмектесуге уәде берген еді, бірақ жағдай оның уәдесін орындауына кедергі келтірді. 1212 жылға қарай Иоанн мен Отто екеуі де Папа Иннокентий III-ге қарсы күрес жүргізіп жатыр: Иоанн папаның Кентербери архиепископына ұсынған кандидатурасын қабылдаудан бас тартқаны үшін, ал Отто Германия королі Фридрих II-ні Сицилия патшалығынан айыруға тырысқаны үшін. Филипп осы жағдайды пайдаланып, алдымен Германияда, жас Фридрихті қолдап, неміс ақсүйектерінің көтерілісіне көмектеседі. Иоанн Англияның салмағын Оттоның жағына тартады, енді Филипп Англияға сәтті шабуыл жасау мүмкіндігіне ие болды. Ол өзінің шабуылын діни қағидалармен ғана негіздеп, осылайша әрекетін ақтауға тырысты. Филипп француз барондарының Сойссон қаласында жиынына шақырады, ол жақсы қатысты. Тек Фландрия графы Фердинанд қана қатыспады. Ол Филипптің ұлы Людовик Арыстан басып алған Эйр және Сен-Омер қалаларын жоғалтқанына ашуланған еді. Ол өзінің бұрынғы иеліктеріне қайтарылғанша, ешқандай жорыққа қатыспайды. Филипп Римге адалдығын дәлелдеуге және осылайша жоспарланған шабуылына папаның қолдауын алуға ниеттенді, Сойссонда папалар қолдаған Данияның Ингеборг әйелімен қайта табыстығын жариялады. Барондар оның жоспарын толық қолдады, олар өз күштерін жинап, келісілген жерде Филипппен бірігуге дайындалды. Осының бәрінде Филипп өзінің мақсатын іске асыруға ынталандырған папаның өкілі Пандульф Верраччомен үнемі байланыста болды. Алайда Верраччо король Иоаннмен құпия келісімдер жүргізді. Ол ағылшын патшасына өзінің қиын жағдайы туралы хабарлап, Иоаннды папаның тағайындауына қарсылық білдіруден бас тартуға және шіркеулік даулар бойынша папаның шешімін соңғы деп қабылдауға көндірді. Ал папа Англия патшалығын және Ирландияның иелігін папалық феод ретінде қабылдауға келісті, оларды Иоанн папаның вассалы ретінде басқаратын болады және Иоанн папаға құрмет көрсетеді. 1213 жылдың мамыр айында Иоанн мен папа арасындағы келісім ратификацияланбастан бұрын, Верраччо Филипке Иоаннға қарсы жорықтан бас тарту керектігін мәлімдеді, өйткені Киелі Тақтың адал вассалына шабуыл жасау өлімге әкелетін күнә болар еді. Филипп өзінің жоспарлары Римнің келісімімен жасалғанын, оның экспедициясы папалық билікті қолдау мақсатында болғанын және ол толық кешірім алу ниетімен ғана осы жорыққа баруға келіскенін дәлелдеді; ол экспедицияны дайындауға көп қаражат жұмсаған еді. Папаның өкілі оған ешқандай назар бөлмеді, бірақ Верраччо басқаша кеңес берді. Фландрия графы Филипптің Англияға соғыс жариялау құқығын жоққа шығарды, себебі король Иоанн әлі де қауымнан шығарылған еді, ал оның мойынсұнбауы жазалануы керек еді. Филипп осы кеңеске құлақ асып, тез арада әскерін Фландрияға бастап жүрді.

Бувин шайқасы, 1214 жыл

Француз флоты алдымен Гравелинге, содан кейін Дамм портына бет алды. Осы арада әскер Кассель, Ипр, Брюгге арқылы өтіп, Гент қаласын қоршауға кірісті. Қоршау басталғанда ғана Филип ағылшын флотының Даммде оның бірнеше кемесін басып алғанын, ал қалғандарының портта толықтай қоршалып, қашу мүмкіншілігі болмағанын білді. Ол кемелерді жау қолына түспеуі үшін өртеп жіберді. Француз флотының жойылуы Джонның үмітін қайта жақтарды, сондықтан ол Францияға жорық жасауға және жоғалтқан провинцияларын қайтарып алуға дайындық бастады. Ағылшын барондары бастапқыда жорыққа ынтасыздық танытқандықтан, оның аттануы кешікті, сондықтан ол 1214 жылдың ақпанында ғана Ла-Рошельге түсті. Джон Луарадан шабуылға көшуі тиіс болды, ал оның одақтасы Отто IV Фландрия графымен бірлесіп, Фландриядан бірдей шабуыл жасады. Үш әскердің күштерін тиімді үйлестіре алмады. Джон Рош-о-Муаннан ығыстырылып, кемелеріне қайтқаннан кейін жеңіске жету үмітінен айнылып, Императорлық армия Оттоның басшылығымен Төменгі елдерде жиналды. 1214 жылдың 27 шілдесінде қарсыластар бір-біріне өте жақын екенін, Лиз өзенінің саласының жағасында, Бувиндегі көпірге жақын жерде анықтады. Бұл күн сенбі болғандықтан, Филип одақтас әскердің шабуыл жасайтынын күтпеді, себебі сенбі күні соғысу қасиетсіз саналды. Филиптің әскері шамамен 7000 сарбазды құрады, ал одақтас күштердің саны 9000-ға жуық болды. Осы шайқас Бувин шайқасы деп танылды. Филип шайқас қызында фламандтық пикмендердің шабуылынан жылқысынан құлады, егер оның тілмешесі болмаса, қаза табар еді. Оттоның жаралы және қорқып қалған жылқысы оны шайқас алаңынан алып кеткенде, Фландрия графы ауыр жарақат алып, тұтқынға алынды. Сонда фламандтық және императорлық әскерлер шайқастың ұтылғанын түсініп, қашқа жолға түсті. Француздар оларды қумай қойды. Филип жеңіспен Парижге оралды, тұтқынға алынғандарды ұзын саппен алып келді, ал оның риза болған халқы жеңімпаз патшаны қарсы алуға шықты. Шайқастан кейін Отто Харцбург қамалына қайтып келді және көп ұзамай Киелі Рим императоры тағынан тайдырылып, оның орнына Фридрих II келді. Граф Фердинанд жеңіліске ұшырағаннан кейін тұтқындалды, ал король Джонның Анжуй империясын қайта құруға жасаған әрекеті толық сәтсіздікке ұшырады. Филиптің шешуші жеңісі Англия мен Францияда Батыс Еуропа саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Англияда жеңілген Джонның күші әлсіреп, барондарының талаптарына мойынсұнып, тәждің билігін шектеген және ортақ құқықтың негізін қалаған Магна Хартаға қол қоюға мәжбүр болды. Бувин шайқасы Анжуй империясының соңына белгі салды.

Некелік проблемалар

1190 жылы Изабелла Генуялық бала туғанда қайтыс болғаннан кейін Филипп тағы бір рет үйленуге шешім қабылдады. Ол Дания королі Вальдемар I-нің қызы Ингеборгты әйелдік етіп алды, оған 10 000 күміс марка қалыңдық ретінде берілді. Филипп оны 1193 жылдың 14 тамызында Амиенде кездестірді және сол күні үйленді. Құдай ананың көкке көтерілу мерекесінде Реймс архиепископы Гийом Филипп пен Ингеборгты тәж кигізді. Салтанат кезінде Филипп әлсіз, шаршаған және рәсімнің тезірек аяқталуын күтті. Салтанаттан кейін ол Ингеборгты Сент-Мор-де-Фосс монастырына жіберіп, папа Селестин III-тен неке тоқтатылуын сұрады, себебі неке орындалмаған еді. Бірақ Филипп Ингеборгтың қарсылығын ескермеді; ол неке орындалғанын, өзінің әйелі екенін және Францияның заңды патшайымы екенін мәлімдеді. Франко-дандық дін қызметкері Вильгельм Эбельхольт Ингеборгтың жағына шығып, туыстық байланысқа байланысты айыптауды жоққа шығару үшін Дания патшаларының шежіресін жасады. Осы уақытта Филипп жаңа әйел іздеп жүрді. Генева графы Вильгельм I-нің қызы Маргаритаға үйлену туралы алдын ала келісімге қол жеткізілді, бірақ жас әйелдің Парижке сапары Савой графы Томаспен тоқтатылды, ол Филипптің болашақ әйелін ұрлап алып, оның орнына өзіне үйленді, Филипп әлдеқашан үйленгенін мәлімдеді. Филипп 1196 жылдың маусымында үшінші рет үйленді, ол Далмациядан келген Агнес Меранияға үйленді. Олардың балалары Мари және Клермон графы Филипп болды. Рим папасы Иннокентий III Филипп Августтың Агнес Мераниямен жасаған некесін жарамсыз деп жариялады, өйткені ол әлі де Ингеборгқа үйленген еді. Ол патшаға Агнеспен ажырасуды бұйырды, бірақ ол орындамағандықтан, папа 1199 жылы Францияға тыйым салды. Бұл 1200 жылдың 7 қыркүйегіне дейін жалғасты. Папаның қысымымен, Ингеборгтың ағасы Дания королі Вальдемар II және соңында Агнес 1201 жылы қайтыс болғаннан кейін Филипп Ингеборгты әйелі ретінде қайта қабылдады, бірақ ол 1213 жылға дейін сарайда патшайым ретінде мойындалған жоқ.

Сыртқы келбеті мен мінез-құлқы

Филиптің жалғыз белгілі сипаттамасы оны "кейіпті, денелі жігіт, қызғылт бетімен, көңілді мінезді, жақсы өмір сүруге, шарапқа және әйелдерге құштар" деп сипаттайды. Ол достарына жомарт, өзіне наразы болғандарға аяусыз, саясат шеберлігін жақсы білген, дінінде тура, сақты және шешімдерінде бекем болған. Ол тез және нақты үкім шығарды. Бақытқа толы, өмірі үшін қорқатын, оңай ашуланатын және оңай жұбатталатын, оған қарсы тұрған күштілерге қатал болды және олардың арасында келіспеушілік тудырудан ләззат алды. Бірақ ол ешқашан қарсыласын түрмеде өлтірген емес. Ол қарапайым адамдарды жұмысқа алуды, мақтаншыларды бағындыруды, шіркеуді қорғауды және кедейлерді асырауды ұнататын.

Кейінгі жылдар

1208 жылы папа Иннокентий III Лангедокте "албигендерге" немесе катарларға қарсы крест жорығын жариялағанда, Филипп оған қолдау көрсету үшін ештеңе істемеді, бірақ өзінің ақсүйектерін қатысудан тыймады. Катарларға қарсы соғыс 1244 жылға дейін аяқталмады, олардың соңғы бекіністері басып алынғанда ғана тоқталды. Осы жеңістің нәтижесінде Францияның оңтүстігі коронаның билігіне бағынды, және бұл жемісті Филипптің ұлы Людовик VIII және немересі Людовик IX көруге тиіс болды. 1216 жылдан 1222 жылға дейін Филипп Шампань мұрагерлік соғысында төрелік жасады және Бургундия герцогы Одо III мен Киелі Рим императоры Фредерик II-нің әскери күш-жігеріне көмектесіп, оны аяқтауға септігін тигізді. Филипп II Август Францияда құрылыс және білім беру саласындағы үлкен жаңарулардың бірінде маңызды рөл атқарды. Парижді астана етіп, қаланың басты көшелерін таспен жапты, орталық базар – Ле-Альді салдырды, 1163 жылы басталган Нотр-Дам де Пари соборының құрылысын жалғастырды, Луврді алғашқыда бекініс ретінде салдырды және 1200 жылы Париж университетіне жарлық берді. Оның басшылығымен Париж орта ғасырлық әлемдегі бірінші мұғалімдер қаласы атанды. 1224 жылы француз ақыны Генри д’Андели Филипп II Август тапсырған шарапты дәмдеу сайысы – «Шараптар шайқасы» туралы жазды. Филипп II 1222 жылдың қыркүйегінде ауырып, өсиетнама жасады, бірақ жолына жалғастырды. Келесі жаздағы ыстық ауа райында саяхаттау салдарынан қызба сезім пайда болды. Патшаның денсаулығы жақсарып, патшалығын аралап саяхаттауға мүмкіндік алды. Денсаулығының жақсаруына байланысты, дәрігердің кеңесіне қарамастан, 1223 жылдың 13 шілдесінде Парижге сапар шекті. Алайда, саяхат оған тым ауыр тиді және ол 57 жасында келесі күні Манте-ла-Жолиде қайтыс болды. Оның денесі Парижге мәйітпен апарылды. Ол ұлы және мұрагері Людовик VIII, сондай-ақ заңды емес ұлы Филипп I, Булонь графы және Иерусалим патшасы Иоанн Бриенннің қатысуымен Сент-Дени базиликасына жерленді.