Кіріспе

Дигби Франк Денхам (25 қаңтар 1859 – 10 мамыр 1944) – Австралияның Квинсленд штатындағы саясаткер және кәсіпкер. Ол Квинсленд премьер-министрі және Квинсленд заң шығарушы жиналысының депутаты болды. Жалпы сайлауда өз мандатын жоғалтқан Квинслендтің тұңғыш премьер-министрі болды.

Ерте өмір

Денхам 1859 жылғы 25 қаңтарда Англияның Сомерсет графтығындағы Лэнгпорт қаласында нан пісіруші Уильям Денхам мен оның әйелі Эдна Грейс (қыздығы Кук) отбасында дүниеге келді. Ол Лэнгпорт грамматикалық мектебінде оқыды, содан кейін 1873 жылдың шілдесінде мата фирмасына оқуға жіберілді. 1881 жылы Денхам Оңтүстік Австралияға көшіп, Маллала қаласында коммерсант Джордж Кейбл Найтпен серіктестік құрды. 1884 жылғы 16 сәуірде ол Солтүстік Аделаидада Найттың әпкесі Элис Модқа үйленді, олардың екі қызы мен бір ұлы болды. 1885 жылы Денхам Сиднейге көшіп, «Джон Мелидей & Co» компаниясында серіктес болды. 1886 жылы ол Брисбенде фирманың филиалын ашты, ал 1890 жылы ағасымен бірлесіп фирманы сатып алып, оны «Denham Bros, Produce and Grain Merchants» деп атады. Келесі жылдары ол бірнеше компанияның қызметіне қатысып, 1900 жылдардың басында «New Swanbank Colliery Co.» төрағасы және Брисбендегі жетекші кәсіпкерлердің бірі атанды.

Саясат

1892 жылдың ақпанынан бастап 1902 жылға дейін Денхэм Анерлиде орналасқан Стивенс бөлімшесінің (кейіннен Стивенс округі) мүшесі және төрт жыл бойы төраға болып қызмет етті. Ол 1902 жылдан 1915 жылға дейін Квинсленд заң шығарушы ассамблеясының мүшесі болды, Оксли сайлау округін өкілдік етті және 1911 жылдың 7 ақпанынан 1915 жылдың 1 маусымына дейін Квинсленд премьер-министрі болды. 1902 жылдың маусымында Квинсленд заң шығарушы ассамблеясына Оксли округінен сайланды. Ол Роберт Филп үкіметі ұсынған мемлекеттік табыс салығына қарсы науқан жүргізді, бірақ 1911 жылы премьер болған кезде ол оның жеткілікті деңгейде емес екеніне келді. 1903 жылдың қыркүйегінде Филп үкіметі табыс салығы шараларын үш дауысқа (соның ішінде Денхэм) қарсы дауыс беріп, тар жолмен қабылдағаннан кейін отставкаға кетті. Артур Морган басқаратын Либералды-Еңбек коалициялық үкімет құрылды және Денхэм жаңа әкімшілікте Ішкі істер министрі және Ауыл шаруашылығы министрі болып тағайындалды. 1904 жылдың сәуірінде Денхэм Ауыл шаруашылығы және ғимараттар министрі болды, ал 1906 жылы Уильям Кидстон үкіметінің құрамында Ауыл шаруашылығы және теміржол министрлігін қабылдады. 1907 жылдың ақпанында жаңа Еңбекке қарсы коалиция құрылуы мүмкін екенін сезініп, ол өзінің министрлік лауазымдарынан кетті. Соңында, Кидстон 1907 жылдың қарашасында губернатордың Квинсленд заң шығарушы кеңесіне көзқарасы біріккен мүшелерді тағайындаудан бас тартқаннан кейін премьер-министр лауазымынан кетті, ал Филп қарашада жаңа консервативтік министрлік құрды. Денхэм, қазіргі Ішкі істер министрі, Премьер-министрдің орынбасары болды. Алайда, Министрлік Парламенттің көпшілігінің қолдауын ала алмады және бірден сәтсіздікке ұшырады, 1908 жылдың ақпанындағы жаңа сайлау Кидстон партиясын үкіметке қайтарды. Бірақ сол жылдың соңында Кидстон өзінің партиясын Филптің партиясымен біріктіріп, Либералдар партиясын құрды, ал Денхэм Мемлекеттік жерлер министрі ретінде министрлікке оралды. 1911 жылдың 7 ақпанында ол Кидстоннан кейін премьер-министр болды. Денхэмнің маңызды үлесі – 1910 жылғы Жер заңы, ол 50 жылдық заңдар мен түзетулерді, сондай-ақ Квинслендте әлі де қолданылып жүрген Жаңа Оңтүстік Уэльс заңнамасын біріктіріп, көптеген шатасуды жойды. Ол заңнаманы жақсы түсінгені үшін жоғары бағаланды. Денхэм заң шығарушы ассамблеяда оңай көпшілікке ие болғанымен, ол әрқашан біріккен партияны басқармады – партия ішінде әртүрлі заңдарға реакция ретінде Фермерлер одағы деп аталатын парламенттік топ пайда болды, ал Заң шығарушы кеңес 1911 жылғы алкоголь заң жобасы сияқты маңызды заңдарды қабылдаудан бас тартты. 1912 жылдың 18 қаңтарында Брисбенде трамвай және жалпы ереуіл басталды, ал Денхэм ереуілшілермен күресу үшін полиция мен арнайы констебльдерді шақырды, олар дауды зорлықпен шешкені үшін сынға ұшырады. Ол қарулы күштерді жіберу туралы өтінішін орындамағандықтан, Германия соғыс кемесінен әскерлерді тартуды қарастырды. Ол сайлау шақырып, үкіметі Брисбендегі орындықтарды (көбінесе Еңбек партиясына) жоғалтты, бірақ ауылдық жерлерде жаңа орындықтарды жеңіп, кеңсесін сақтады. 1912 жылғы «Өнеркәсіптік бейбітшілік туралы» заңда кәсіподақтарды мойындамайтын Өнеркәсіптік сот құрылды. 1915 жылғы сайлауда Либералды үкімет биліктен құлатылды; 21 орын алмасты, негізгі пайда алушылар – жаңа Фермерлер одағы, Орал партиясының алғашқы белгісі және Т. Дж. Райан басшылығымен алғаш рет көпшілік үкімет құрған Еңбек партиясы болды. Денхэм өзінің және бірнеше министрлерінің сайлауда орындығынан айырылды. Денхэм жалпы сайлауда орыннан айырылған Квинсленд премьер-министрлерінің біріншісі болды, екіншісі – 2015 жылғы сайлауда Кэмпбелл Ньюман.

Кейінгі өмірі

Денхам бизнеске оралып, 1920-ші жылдардың соңында Мэриборо аймағында жаңа фирмалар құрды. Ол Квинсленд университетінің, жедел жәрдем қызметінің және Квинслендтегі баптист шіркеуінің құрылуын ынталы түрде қолдады. Ол Квинслендтің адал апельсин институтының Ұлы шебері болды және Шервудтағы Orange Hall-да жиналатын Oxley True Blues LOL 19 отырысын жиі басқарды (бірақ бұл оның туған ложасы емес еді). Денхам 1944 жылдың 10 мамырында Аннерлиде қайтыс болды, одан әйелі мен балалары қалды. Оның отбасы мемлекеттік жерлеу рәсімінен бас тартты және 12 мамырда оның үйінде, Аннерлидегі 391 Annerley Road мекенжайындағы Ingleside-де жеке жерлеу рәсімі басталды, содан кейін Оңтүстік Брисбен зиратында жерленді. Мұрагерлік ісінде оның мүлкі 44 085 фунт стерлингке бағаланды. Брисбендегі Денхам фирмалары өз еркімен таратылды, бірақ Мэриборо және Рокхэмптондағы компаниялар өз қызметін жалғастырды. Оның Ingleside резиденциясы мұраға алынған және 391 Annerley Road, Аннерлиде, Denham Street көшесінің қиылысына жақын орналасқан, бұл көше оның құрметіне аталған болуы мүмкін.