Кіріспе

Американдық контртерроризм сарапшысы Майкл Ф. Шеуэр (SHOY er) (1952 жылы туған) – Орталық барлау агенттігінің бұрынғы американдық барлау қызметкері, блогер, автор, комментатор және Джорджтаун университетінің Бейбітшілік және қауіпсіздік зерттеулер орталығының бұрынғы адъюнкт-профессоры. Оның 22 жылдық мансабындағы бір міндеті – 1996 жылдан 1999 жылға дейін Бен Ладен мәселесі жөніндегі станцияның (Терроризмге қарсы орталықтағы Осама бен Ладенді іздеу бөлімі, «Алек станциясы» деп белгілі) бастығы болып қызмет етуі болды. Сондай-ақ, ол 2001 жылдың қыркүйегінен 2004 жылдың қарашасына дейін Алек станциясының бастығының арнайы кеңесшісі қызметін атқарды. Шеуэр «Империялық өршілдік» (2004) кітабының анонимді авторы ретінде әйгілі болды, онда ол Америка Құрама Штаттарының исламистік бүлікшілер және әсіресе Осама бен Ладен туралы көптеген болжамдарын сынады. 2004 жылдың соңында, Шеуэрдің Американың Израильмен тығыз одақтастығын қатты сынағаннан кейін, ол ЦРУ-дағы лауазымынан кетті. Кітабында Шеуэр бен Ладенді тек американдықтарға қарсы күресу мен өлтірудің орнына, экономиканы әлсірету арқылы АҚШ-ты әлсірету үшін күрескен рационалды тұлға ретінде бейнеледі. Шеуэр терроризмнің қазіргі заманда АҚШ-қа төнген басты қауіп деген жалпыға тараған пікірге қарсы шығып, исламистік бүлікшілік (және емес «терроризм») АҚШ пен исламистік күштер арасындағы қақтығыстың мәні екенін айтады, олар Кашмир, Синьцзян және Чечня сияқты жерлерде «тек тәуелсіздік үшін ғана емес, сонымен қатар институционалды варварлыққа қарсы күресіп жатыр». 2007 жылы Осама бен Ладен бұл кітаптың «бізге қарсы соғыста жеңілісіміздің себептерін» ашты деп мойындады. 2009 жылдың ақпан айында Шеуэр Jamestown Foundation-ның аға ғылыми қызметкері лауазымынан қор президентінің бұйрығымен босатылды. 2014 жылдың қыркүйегінде «Аль-Каидадан» алған бұрынғы «мақтауларына» қоса, Ислам мемлекеті американдық аудиторияға үндеу үшін Шеуэрдің сөздерін келтіріп, баспасөз хабарламасын жариялады. 2019 жылға қарай Шеуэр QAnon қастандық теориясын қолдап, Дональд Трамптың түрлі жауларына, соның ішінде бұрынғы президент Барак Обамаға қарсы зорлық-зомбылықты жақтады, оны Шеуэр жалған түрде «Кенияда туған» деп мәлімдеді.

Өмірбаян

Шойер Нью-Йорктің Буффало қаласында дүниеге келді және 1974 жылы Канисиус колледжінің тарих мамандығы бойынша бакалаврді бітірді. Ол 1976 жылы Ниагара университетінен Америка тарихы бойынша магистр дәрежесін алды және 1982 жылы Карлтон университетінен Америка-Канада қатынастары бойынша тағы бір магистр дәрежесін алды. Сонымен қатар, ол 1986 жылы Манитоба университетінде Британ империясы – АҚШ – Канада – Ұлыбритания қатынастары бойынша докторлық дәрежесін алды. Шойер 22 жыл ЦРУ-да қызмет етіп, 2004 жылы қызметтен кетті. Ол 1996 жылдан 1999 жылға дейін ЦРУ-ның Терроризмге қарсы орталығында Бен Ладен мәселесі жөніндегі станция бастығы болды және 2001 жылдың қыркүйегінен 2004 жылдың қарашасына дейін Бен Ладен бөлімшесінің бастығының арнайы кеңесшісі болып жұмыс істеді. Ол 2004 жылы жарық көрген «Империялық өршілдік: Батыс неге терроризмге қарсы соғыста жеңіліп жатыр» және одан бұрын жарияланған «Біздің жауларымыздың көзімен: Усама бен Ладен, радикалды ислам және Американың болашағы» кітаптарының анонимді авторы екені белгілі болды. Анонимді түрде жарияланған кітаптары оның есімімен байланыстырылғаннан кейін, Осама бен Ладен 2007 жылдың 7 қыркүйегіндегі мәлімдемесінде оны атады. Бен Ладеннің айтуынша, «Егер сіз не болып жатқанын түсінгіңіз келсе және бізге қарсы соғыста жеңіліп қалу себептерін білгіңіз келсе, Майкл Шойердің осы мәселеге қатысты кітабын оқыңыз». Ол радио мен теледидарда сұхбат берді және Джорджтаун университетінде «Аль-Каида» тақырыбында аспирантура курсын оқытты. Ол сондай-ақ терроризм және ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша конференцияларға қатысады, мысалы, 2004 жылғы желтоқсанда «Жаңа Америка» қоры ұйымдастырған «Аль-Каида 2.0: 9/11 оқиғасынан кейінгі трансұлттық терроризм» конференциясы. 2009 жылы Шойер Джеймстаун қорының аға ғылыми қызметкері лауазымынан айырылғанын хабарлады, себебі «Жеймстаунға қаржылай көмек көрсететін бірнеше ірі донорлар, ол осы лауазымда қалған жағдайда қаржыландыруды тоқтатуы мүмкін екенін мәлімдеді». Қаржыландыруды тоқтату туралы қауіптер Барак Обаманың Израиль лоббисіне мойын бұйырғандығы туралы сын-пікірлеріне, сондай-ақ Шойердің Обаманың 1991 жылғы Персы шығанағы соғысы кезінде Израиль әскерінде қызмет ету үшін Американы қалдырған Рахм Эммануэльді бас штаб жетекшісі етіп тағайындауына наразылығына байланысты болды. Менің пікірімнің мәні Американың радикалды исламистермен соғыста екендігі, одан қашу мүмкін емес, онымен келісімге келуге немесе татуласуға болмайтындығы, біздің келіспеушілік исламист жауларымызды өлтіруге тура келетіндігі, бұл әрекет әлбетте бейкүнә адамдардың өліміне әкеледі, және бұл соғыстың себептерінің бірі АҚШ-тың ислам әлеміндегі сыртқы саясаты, соның ішінде Израильға көрсетілетін толыққанды қолдауы болып табылады.

Императорлық өркөкіректік

Нью-Йорк Таймс басылымының бестселлерлер қатарына кірген "Империялық мақтаныш" атты екінші кітабында Шойер исламисттердің АҚШ-қа төнген қатерінің түбі "мұсылмандар үшін АҚШ-тың алты саясатын көру, есту, сезіну және жек көрудің қаншалықты оңай екендігінде" жатыр дейді: АҚШ-тың діннен тайған, сыбайлас, зұлым мұсылман үкіметтерін қолдауы. АҚШ және басқа Батыс елдерінің әскерлері Арабия түбегінде болуы. АҚШ-тың Израильді қолдауы, палестиналықтарды израильдіктердің бағынышында ұстап тұруы. АҚШ-тың араб елдерінен мұнай бағасын төмен ұстауға қысым көрсетуі. АҚШ-тың Ирак пен Ауғанстанды басып алуы. АҚШ-тың Ресей, Үндістан және Қытайға олардың мұсылман радикалдарына қарсы қолдауы. Шойер "Әл-Қаида" Батыс саясаткерлері мен БАҚ есептегеннен де ақылға қонымды әскери стратегия ұстанады деп санайды. Ол Карл фон Клаузевицтің "жаудың "әсер ету орталығына" соққы беру керек" деген қағидасын келтіріп, оны "Америка экономикасы – Американың әсер ету орталығы" деген әл-Қаида жазушысының мәлімдемесімен байланыстырады. 2007 жылдың 7 қыркүйегінде жарияланған видеоүндемінде Усама бен Ладен: "Егер сіз не болып жатқанын түсінгіңіз келсе және бізге қарсы соғыста жеңілгеніңіздің себептерін білгіңіз келсе, Майкл Шойердің кітабын оқыңыз" деді. Ол 2003 жылғы Ирак соғысының "Әл-Қаидаға" және АҚШ-қа қалай әсер еткенін толық баяндайды. Ол Ирак соғысындағы тұрақсыздық АҚШ мүдделеріне ешқандай пайда әкелмей, "Әл-Қаидаға" тиімді болғанын айтады.

Терроризмге қарсы соғыс

Шойердің пікірлері Осама бен Ладен мен Әл-Қаиданың қауіптілігін, сондай-ақ АҚШ саясатының осы төнгіректегі қауіптерге қарсы тиімсіздігін көрсетті. Шойердің тұжырымы бойынша, АҚШ-қа қатысты қауіп үздіксіз өсіп келеді, ал АҚШ осы күрестің мәнін толыққанды түсіне алмайды: бүкіл әлемде исламшылдық және Америкаға қарсы көзқарас күшейе түсуде, ал бен Ладен қозғалысы американдықтарды өлтіруге, жаулап алуға немесе олардың ішкі саяси жүйелерін өзгертуге емес, олардың әлемдік беделін төмендету арқылы банкротқа дейін жеткізуге, соның салдарынан мұсылмандарды американдық саяси, әскери және қаржылық ықпалынан босатуға бағытталған. АҚШ-тың бұл қатерді қабылдамауының бір себебі – Осама бен Ладеннің өзінің сенімдерін, мақсаттарын және ниеттерін дұрыс түсінбеу және бағаламау. Шойердің ойынша, Осама бен Ладеннің «сенімдері, мақсаттары және ниеттері» мұқият ойластырылып, ашық айтылып, нақты бейнеленген. Ол мұсылман әлемінің проблемаларын өз көзқарасымен баяндады; олардың себебі АҚШ екенін анықтады; оларды қалай жою керектігін түсіндірді және оны қалай іске асыруға тырысатынын атап көрсетті. Америка тарихында жау өзіне қарсы соғыстың себептерін осылай анық баяндаған жағдай сирек кездеседі. Шойердің АҚШ сыртқы саясатына қатысты сын-ескертпелерінің ішінде Иракқа басып кіруді толыққанды айыптауы бар, ол оны Осама бен Ладеннің исламшыл жалдау кампаниясына «Рождестволық сыйлық» ретінде сипаттады және бен Ладеннің АҚШ Исламмен соғыста екенін растады. Соғысқа дейінгі зерттеулерге қатысқан Шойер «Әл-Қаида мен Саддам арасында ешқандай байланыс болған жоқ» деді. АҚШ-тың бин Ладеннің «бостандықты жек көргені» туралы айтқандары да Шойерді ашуландырды, ол «Сауд Арабиясындағы диктатураны жою үшін өмірін беруге дайын адамдар, әлдебір жағдайда бостандыққа ұмтылуы керек» деді. Шойердің пікірінше, осы қате риториканы бұқаралық ақпарат құралдарында және саясаткерлерде ғана емес, тіпті 9/11 комиссиясының есебінде де кездестіруге болады, онда бин Ладен мен оның ізбасарлары «текфирилер» ретінде көрсетілді, олар өздерімен келіспейтін мұсылмандарды өлтіреді. Олар текфири емес, олар терең сенімді, қатаң салафиттер мен уахабиттер. Шойердің айтуынша, «Әл-Қаиданы» және оны қоршап тұрған исламшыл қозғалысты террористік ұйым немесе террористік қозғалыс деп атау – қателік. АҚШ қарапайым терроризм емес, бүлікшілдікке тап келді. 2012 жылдың 9 қарашасында BBC News телеарнасында сөйлеген сөзінде Шойер Обама әкімшілігінің исламшылдардан туындаған қауіп туралы алдауын және оның бірінші мерзімінде «жихад» сөзінің әскери істерге қатысы жоқ, ол «өзін-өзі жетілдіру және қоғамдық жақсарту» туралы екенін айту арқылы американ халқын жаңылыстырғанын сынады, бұл Шойердің пікірінше, ашық өтірік еді.

Клинтон мен Буш әкімшілігінің

Шойер Клинтон және Буш әкімшіліктерін бин Ладенді өлтірмегені үшін, қымбатқа түскен және апатты саяси қателіктер жасағаны үшін, сондай-ақ елді қорғау үшін шешуші шаралар қабылдамағаны үшін сынады. Ол Клинтонның 11 қыркүйекке дейін бин Ладенді өлтіруге 8-10 мүмкіндігі болғанын, ал Буштың одан кейін бір мүмкіндігі болғанын айтады. Шойердің сөзіне қарағанда, Ричард А. Кларк пен Клинтон әкімшілігі, мүмкіндік болғанда ЦРУ-дың бин Ладенді ұстап әкету немесе өлтіру ниетін кедергіге келтірді. Шойердің пікірінше, Кларктың «Барлық жауларға қарсы» кітабы 11 қыркүйек комиссиясының бин Ладенді ұстау немесе өлтіру үшін ЦРУ ұсынған 8-10 мүмкіндікті пайдаланбағаны үшін Клинтонды айыптамауына маңызды толықтыру болып табылады. Кларк президент Буштың 11 қыркүйекке дейін бин Ладенді өлтіруге мүмкіндігі болмағанын ешқашан айтпайды және оқырмандарға ол, Клинтон мырза және Клинтон мырзаның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Сэнди Бергер бин Ладен қаупін жою үшін бар күштерін салғанын қателестіре түсіреді. Менің ойымша, осы үш адам «Аль-Каидаға көмектесті», егер 11 қыркүйек оқиғасының құрбандарының туыстары ақылды болса, олар 11 қыркүйекке қатысқан Закариас Мусауидің іс-әрекеттеріне емес, Дик [Кларк], Билл [Клинтон] және Сэнди [Бергер]-дің кінәсіне назар аударған болар еді. Шойер Буш әкімшілігін 2001 жылғы 11 қыркүйектен бері елдегі проблемаларға толық жауапты деп айыптауға қарсы ескертеді. «Иракқа негізсіз шабуыл» әрқашан «нашарлыққа толы» болып есте қалады, сондай-ақ Дик Чейнидің «АҚШ сыртқы саясатын сынаған американдықтар «террористтердің стратегиясын қолдайды» деген «жыртқыш пікірі» де естен шығарылмайды; Шойердің сөзіне сәйкес, елдің апаттарына демократтар мен республикашылдардың «екіпартиялық басқару элитасы» кінәлі. (Екі партияның жауапкершілігіне қарамастан, Шойер «Дональд Рамсфелдтің Қорғаныс министрлігіндегі қызметі туралы тарих не айтарын ойлағанда, оның туыстары соңғы ұрпаққа дейін дірілдеуі керек» деп түсіндіреді).

Израиль және лобби

Шойер Мершаймер мен Уолттың «Израиль лоббиі және АҚШ сыртқы саясаты» атты мақаласы негізінен дұрыс деп мәлімдеді. Шеуердің айтуынша, Израиль АҚШ-та халық пікірін әсер ету үшін шетелдік үкімет жүргізген ең сәтті науқандардың біріне қатысқан. Шойер NPR радиосына берген сұхбатында: «Олар [Миршаймер мен Уолт] осы тақырыпта мақала жариялаған батылдығы үшін мақтауға лайық. Олардың Сауд Арабиясы лоббиімен айналысатынына үміттенемін, себебі ол АҚШ үшін Израиль лоббиінен де қауіпті» деді. «Тозаққа қарай беттеу» атты еңбегінде Шойер «АҚШ азаматы болған Израильге адал жандар мен олардың евангелистік христиан одақтастары бастаған Ирак соғысы» деп өкініш білдіреді. Ол былай деді: «Егер осыған күмәнданатын болсаңыз, Рахм Эммануэль есіміне назар салыңыз. Президент сайланғаннан кейін бас штаб жетекшісі болуға дайындалып отырған Эммануэль мырза АИПАК-тың (American Israel Public Affairs Committee) АҚШ-қа қарсы түрлі істерінде ерікті болып жұмыс істеді, 2006 жылы Ирак соғысына қарсы Демократиялық партияның конгресске кандидаттарының жеңілісіне қол жеткізуге тырысты, ал 1991 жылы 32 жастағы АҚШ азаматы ретінде Саддамның Ирағына қарсы соғыста АҚШ үшін ерікті болып қызмет етудің орнына Израиль қорғаныс күштерінде қызмет етуді таңдады».

Дохадағы пікірталастар

2009 жылдың сәуірінде Шойер Джорджтаун университетінде Доха дебаттарына қатысты, онда ол "Бұл үй АҚШ-тың Израильге қатысты қатаң шаралар қолдануы керек деп санайды" деген тезиске қолдау көрсетті. Осы тезиске қарсы Доре Голд пен Алан Дершовиц сөз сөйледі. Бёрг пен Шойер дебатта жеңіске жетті, көрермендердің 63% тезисті қолдады. Дебаттар барысында Шойер "Ирактағы соғысқа Израильді қолдаған американдық бесінші колонна жауапты" деген пікірді айтты және Дершовицті осы "бесінші колоннаның" құрамына кіретінін айыптады. Дершовиц бұған жауап ретінде Ирак соғысына қарсы болғанын, "Америкадағы кез келген басқа ұлттан еврейлер Ирак соғысына көбірек қарсылық көрсеткенін" және Шойердің "ұлтаралық араздық тудыруға" тырысып жатқанын мәлімдеді.

Ливиядағы көтеріліс

Шойер АҚШ-тың Ливиядағы көтеріліске қатысуына қарсылығын білдірді, әсіресе АҚШ-тың БҰҰ өкілі Сьюзан Райс жұмысын сынап, бұл мәселені "бізге қатысы жоқ нәрсе" деп, ал істің өзін "террористерді тарту құралы" деп атады. Оның пікірінше, АҚШ-тың сыртқы саясатының мүдделері қазіргі жағдайдан гөрі жақсырақ қызмет етеді, себебі қазіргі авторитарлық режимдер Батыс үлгісіндегі демократиялық жүйелерге қарағанда "Аль-Қаиданың" енуінен туындаған қауіпті тиімдірек басып тастауға шамасы жетеді. Шойердің айтуынша, НАТО бомбалау операцияларын формальды түрде басқарып жатқанмен, "мұсылман әлемінде бұл американдықтардың тағы да мұсылмандарды өлтіруі болып көрінеді, және бұл мұнай үшін жасалып жатқандай сезіледі".

2016 жылы Дональд Трампты қолдауы

Шойер АҚШ президентіне үміткер Дональд Трампты nonintervention.com сайтындағы бірнеше блог жазбалары арқылы қолдады. Шойер бұл қолдауын Трамптың Екінші түзетуге берген мықты қолдауы, Оңтүстік шекараға салынатын қабырға туралы ұсынысы, НАТО-ға және мұсылман әлеміне әскери араласуға деген күмәні, сондай-ақ неоконсерваторлар мен The Weekly Standard, National Review сияқты олардың БАҚ-тарымен, тіпті көптеген басты ақпарат құралдарымен Трамптың жақсы қарым-қатынас жасамауы себептерімен түсіндірді. Шойерге Трамптың "Америка ең бірінші" атты ұраны да ұнайды. 2013 жылдың 23 желтоқсанында Шойер сол кездегі Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Кэмерон мен президент Барак Обаманы соттан тыс өлтіруді мақұлдап, Алгернон Сиднидің "ең ізгі елдердің заңдары бойынша әр адам тиранды өлтіруге құқылы; және оны жасағандардың есімдері тарихта құрметпен сақталған" деген пікірін қолдады. 2018 жылдың шілдесінде Шойер "Трампқа дауыс берген миллиондаған қарулы азаматтарды" Трампқа қарсы шыққандардың "ұзақ және өте нақты тізімін" өлтіруге дайын болуға шақырды. Оның тізіміне барлық басты ақпарат құралдары мен екі бұрынғы президент кірді. "Егер Трамп қарсыластарын жою үшін дереу әрекет етпесе, қарулы азаматтар араласып, оларды жоюы керек", - деп жазды ол. Шойер Висконсин штатының Кеноша қаласында Джордж Флойдтың наразылықтары кезінде адамдарды атып өлтіргені үшін айыпталған Кайл Риттенхаусты "жас батыр" деп атады және "Риттенхаустың қажетті, патриоттық және конституциялық әрекеттері АҚШ бойынша жасақтар құруға көмектеседі" деген үміт білдірді.

Еуропалық Одақ

2018 жылдың наурызында Шойер Еуропалық Одақ "тарап келе жатыр" екенін мәлімдеп, Ұлыбританияның премьер-министрі Тереза Мэй Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығу бойынша болашақ қарым-қатынастар туралы келіссөздер кезінде "Еуропалық Одақтың жағында" тұрғанын айтты. Шойер еуропалық саясаткерлерді жазалауға шақырып, "барлық еуропалық билеушілер – тирандар" деді, сондай-ақ "Еуропалық Одақты басқаратын адамдар – жек көрінішті топ, олар дарға асылуға лайық" деп қосты. Ол Еуропалық Одақтың өлім жазасын жоюын және оның терроризм күдіктілерін депортациялауға тигізер әсерін сынап, "Еуропалық Одақтың саяси баспана алуды жеңілдету саясаты және іздестірілген немесе сотталған террористерді өлім жазасы бар елге депортациялауға тыйым салу, Еуропаны АҚШ үшін тұрақты және жеңілмейтін террористік қауіп көзіне айналдырды" деді. Шойер АҚШ үкіметі жүргізген арнайы ұстау амалдарын Еуропалық Одақтың кедергісіне тап болғанын айтады: "Арнайы ұстау бағдарламасын "пайдакүнем репортерлер, мақтансақ саясаткерлер және ізгі ниетті еуропалықтар" үшін жоюға болмайды".

Портреттер

Hulu-дың "The Looming Tower" (2018) мини-сериалында Шеуер, Мартин Шмидт кейіпкерінің прототипі болып табылады (Питер Сарсгаард сомдаған), ол 9/11 оқиғасына дейін ЦРУ мен ФБР арасындағы ақпарат алмасудың жетіспеушілігіне ең басты жауапты екі адамның бірі ретінде көрсетілген.