Кіріспе

Мексикадағы елді мекен

Сиудад-Обрегон – Сонора штатының оңтүстігіндегі қала. Гермосильодан кейін штаттың екінші ірі қаласы болып табылады және Кахеме муниципалитетінің орталығы саналады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 436 484 адамды құрайды. Сиудад-Обрегон штаттың солтүстік шекарасынан оңтүстікке қарай орналасқан.

Тарих

Бұрын Кахеме деп аталатын қала, атын Мексика революционері Альваро Обрегоннан алды, ол жақын орналасқан Хуатабампо, Сонораның тумасы еді. Альваро Обрегон революциядан кейін Мексика президенті болды және Яки аңғарында «аграрлық революцияны» бастады, қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы техникаларын енгізіп, осы аңғарды елдегі ең өнімді ауыл шаруашылығы аймақтарының біріне айналдырды. «Жасыл революцияның» авторы, танымал американдық агроном Норман Борлог бидайдың төзімділігін арттырудағы табысты жетістіктерінен кейін осы жерде жұмыс істеді. Осы еңбегі үшін ол кейіннен Нобель сыйлығымен марапатталды. Қаланың тарихы 1906 жылға дейін жетеді, осы жылы «Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы» компаниясының теміржол желісі Яки аңғарының осы аймағына жетті; бұл маршрут Майо аңғарын ішкі және сыртқы нарықпен байланыстыруға мүмкіндік берді, инвесторлар мен қоныс аударушылардың толқынын тартып, халықтың өсуіне ықпал етті. 1907 жылы штатты сумен қамтамасыз ету үшін локомотивтер тоқтаған станция құрылды, ол Кахеме деп аталды. Кахеме – Яки халқының басшысы (олардың өкілдері осы аймақта тұрады), ол Порфирио Диасқа қарсы Яки көтерілісін басқарды, ал бұрын Порфириан армиясының құрамында олармен соғысқан болатын. «Кахеме станциясын америкалық Берт Камерон, инспектор, және Эмилио Эстрелла, станция басқарушысы басқарды. Олар мен олардың отбасылары алғашқы қоныс аударушылар болды. Олардан кейін мал қораларын күзету үшін ковбойлар келді, олардың малдары басқа аймақтарға жіберілді. Жақын арада Үміт ауылының тұрғындары, аңғардағы өңделген егістіктерге жақын жерде орналасқандар келді». Яки халқы өз жерлеріне алғашқы қоныс аударушылардың келуіне қарсылық көрсетті. Алғашқы аудан Плано Ориенте деп аталды. 1923 жылы америкалық Джеймс Хаффэйкерге тиесілі «Cajeme Motors» құрылды, ол алғашқы автокөлік агенттігі болды, бұл Кахеме қаласының дамуына үлкен үлес қосты. 1920-1924 жылдар аралығында ел президенті болғаннан кейін генерал Альваро Обрегон Сонораға оралып, Навохоа және Кахемеде бизнес жобаларын жүзеге асырды, 1925 жылы «Obregón y Cía.» компаниясын құрды, ол аймақта жұмыс орындарын көбейтіп, экономикалық дамуға ықпал етті. 1927 жылдың 29 қарашасында губернатор Фаусто Топете Кахемені муниципалитет орталығы деп жариялады (оған дейін ол Кокорит құрамына кірген еді), ал 1928 жылы алғашқы қалалық әкімшілік орнатылды, сол жылдың 28 шілдесінде Альваро Обрегонды құрметтеп, қаланың атауын Сиудад Обрегон деп өзгерту туралы шешім қабылданды, ал муниципалитет атауы сақталды. Сол жылы алғашқы баспахана құрылды, онда литвалық иммигрант Лео Розенфельд пен оның әйелі Вирджиния Гамес иеленген «The Pacific Gazette» атты алғашқы апталық газет басылды. Алғашқы аудандар Плано Ориенте, Ладриллера, Кумурипа, Идальго, Конститусьон, Эль Кастильо, Квинта Диас, Белла Виста және Колония дель Валле болды. [ХХ ғасырдың] басында Яки аңғарында күріш ең маңызды дақыл болды; бидай, бұршақ, жуа, әртүрлі көкөністер мен люцерна да өндірілді. Ғасырдың аяғына қарай бидай ең маңызды дақылға айналды. Кахеме қаласының ауыл шаруашылығына бағытталғандығына байланысты, алғашқы маңызды өнеркәсіп күріш тазарту фабрикалары болды.

1950 жылдары агроном Норман Э. Борлог («Жасыл революцияның әкесі» деп аталады) Солтүстік-Батыс Ауыл шаруашылығы Ғылыми-Зерттеу Орталығын (CIANO) құруға қатысты және 1970 жылы бидай мен жүгерінің жақсы сорттарын әзірлеу жөніндегі жұмысы үшін Нобель бейбітшілік сыйлығын алды. Сол кезде «Яки аңғары» «Мексиканың астығы» деп аталды. ХХ ғасырдың соңында теміржол жолаушылар тасымалы үшін қолданыстан шығып, станция тасталып қалды. Өндірістік қызметті дамыту үшін жергілікті сауда инвесторларға, ауыл шаруашылығы құрал-жабдықтары дүкендеріне, ауыл шаруашылығы машиналарына, қауіпсіздік құралдарына және өндіріс үшін қажетті барлық материалдарға қолжетімділік ұсынады. Тауарларды сатып алу үшін екі нарық бар. Экономикалық қызметті жүзеге асыру және халыққа қызмет көрсету үшін Сиудад Обрегон қаласында елдің негізгі қаржы институттарының кеңселері орналасқан.

География

Қала 27–29' солтүстік ендікте және 109°59' батыс бойлықта орналасқан. Қала орталығында теңіз деңгейінен [биктік] биіктікте орналасқан. Ол Сонора штатының оңтүстігінде, Кортез теңізінің жағалауынан [қашықтық] шақырым қашықтықта және Сьерра-Мадре-Оксидентальдан [қашықтық] шақырым қашықтықта, сондай-ақ штаттың астанасы Гермосильодан [қашықтық] шақырым және АҚШ-пен шекарадан [қашықтық] шақырым қашықтықта орналасқан.

Қаланың шығу тегі

Кахеме муниципалитетінің орталығы – Сиудад-Обрегон қаласы. Оның алғашқы қоныс салушылары 1910 жылы Ричардсон компаниясы салған суарналар маңындағы Плано Ориенте деген ауданда орналасты, ал екі жылдан кейін Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы Кахеме деген станция ашты. Кахеме қаласы бастапқыда Кокорит муниципалитетінің құрамында болды, кейін 1927 жылдың 28 қыркүйегінде муниципалитет орталығы мәртебесіне ие болды. Алғашқы қалалық әкімшілік 1928 жылдың 1 қаңтарында құрылды. 1928 жылдың 28 шілдесіндегі жарлықта "қала енді Сиудад-Обрегон деп аталады, бұрын Кахеме деп белгілі болған" делінген. 1937 жылы қабылданған тағы бір заңда Кахеме муниципалитетінің атауы және оның орталығы Сиудад-Обрегон деп бекітілді. 1950 жылы Сиудад-Обрегон қаласының халқы 120 000 адамды құрады.

Тамырлары мен дәстүрлері

Яки халқы сегіз қалада қоныстанған: Потам, Эс, Торим, Кокорит, Бакум, Викам, Рахум және Белем. Бұл қала – Яки халқының автономды аумағын құрайтын сегіз қаланың біріншісі және олардың тәуелсіз мінезімен белгілі. Өйткені, испан отаршылдарының әскери билігіне бағынбаған Американдық этностардың санатында олардың бірі. Яки халқының тарихы өз аумағы мен мәдениетін қорғауға қатысты, ата-бабаларының ырым-жырымдар мен дәстүрлермен байытылған мәдениетінің ішінде Елік биі ерекше орын алады, ол – осы жануарға аң аурудың символдық бейнесі.

Демография

Сиудад-Обрегон – Сонора штатындағы екінші ірі қала (штат астанасы Эрмосильодан кейін), 2010 жылғы халық санауы бойынша 298 625 адам тұрады. Оның Кахеме муниципалитетінің халқы 409 310 адамды құрайды. 2005 жылғы мәліметтер бойынша Кахеме муниципалитетінде жан басына шаққандағы табыс 10 940 доллар болды, ал Адам даму индексі 0,8635-ке тең.

Үкімет және экономика

Сиудад-Обрегон қаласында Кахеме муниципалды үкіметінің орталығы орналасқан. Үкіметтің өкілеттіктерін жүзеге асыру муниципалды президент пен оның кабинетіне жүктеледі, олар әр үш жыл сайын сайланады. Сонора штатының жиырма бір сайлау округінің ішінде үш округ осы қалаға сәйкес келеді. Кахеме муниципалитетінің Мексика Одағы Конгресінің Депутаттар Палатасының Сонора штатының VI федералды сайлау округіне өкілі бар. Аймақтың негізгі экономикалық салалары – макиладора, ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, [аквакультура] және сауда. Дегенмен, муниципалитеттің құнарлы жерлері ауыл шаруашылығын және оған байланысты қызметтерді, мысалы, жеткізушілерді және олардың тасымалын дамытуға қолайлы. Қаланың салыстырмалы түрде жақында құрылуына байланысты жылжымайтын мүлік және құрылыс саласы да қарқынды дамыды, бұл оған басқа Сонора қалаларымен салыстырғанда кең даңғылдармен және заманауи қала құрылысымен жоспарлану мүмкіндігін берді. INEGI жүргізген ұлттық санақ бойынша, 2010 жылы экономикалық жағынан белсенді халық (ЭЖХ) муниципалитет тұрғындарының 54,1% құрады, олардың 95% жұмыспен қамтылған.

Көлік

Қалаға Ciudad Obregón халықаралық әуежайы қызмет етеді.

Найнари лагунасы

"Наинари лагунасы" Герреро және Падре Эусебио Кино даңғылдары арасындағы қаланың батыс шекарасында орналасқан. Оның аумағы ашық ауада спортпен айналысуға арналған, соның ішінде ашық ауадағы қоғамдық спорт залы бар. Лагунаның екі айлағы - мұз шаңғысы, желкен және каноэ сияқты су спорты түрлерінің орталығы, сондай-ақ триатлон, марафон және велосипед жарыстары өткізілетін орын. Лагуна жағасында көптеген кокос және жеңіл тамақ сататын дүкендер орналасқан, онда жаңа кокос пен "манго кон чили" сияқты басқа да жемістерді, сонымен қатар мейрамханаларды табуға болады. Наинари лагунасы қолмен жасалған, ол 1956 жылы қала әкімі Рене Гандараның еңбектерінің бірі ретінде салынды. Ол су қоймасын толтыру үшін гидравликалық қақпаларды ашты. Бұрын бұл аймақ батпақты жер болып, қаз аулау және күріш өсіру үшін пайдаланылған. Наинари лагунасы – шағын жағажайы мен қайық тұратын жері бар туристерді қызықтыратын орын. Суару жүйесіндегі негізгі каналдардың бірі – Төменгі каналға (el Canal Bajo) қосылғандықтан, лагунада су үнемі айналып тұрады. Соңғы жылдары лагуна жергілікті билік тарапынан күтіліп, жаңартылды. Қазір Остимури саябағының кіреберісінде дискобол (диск лақтырушы) қола мүсіні бар шағын бақ бар. Лагунаның жанында Олимпиада стандартындағы бассейнмен және теннис, баскетбол, футбол және фронтон сияқты түрлі спорт алаңдары бар спорт кешені орналасқан.

Остимури балалар паркі

Наинари лагунасының жанында Остимури балалар паркі мен Остимури хайуанаттар бағы орналасқан. Паркте балаларға арналған түрлі механикалық көңіл көтеру құралдары бар. Парктің айналасы көгалды ағаштармен қоршалған. Остимури хайуанаттар бағы парктің ішінде жайғасқан – Бұл жерде әртүрлі жануарлар өмір сүреді, осы арада серуендегенде еститін құстардың әні көктен төгілген саз сияқты. Жануарлардың арасымен жол тартқанда, сізді осы жердің күзетшісідей болып көрінетін боа шауып өтеді.

Якилер мұражайы

Яки музейі Яки мәдениетіне қатысты бір көзқарас ұсынады, оның мақсаттарының ішінде Яки тайпасының мәдениеті мен өмір салтын құтқару, сақтау, зерттеу және тарату бар. Сондай-ақ, штат халқының Яки тайпасының тарихи, тілдік және этникалық құндылықтарын қайта жаңартуына көмектесу. Тағы бір мақсат – Соноралық балалар мен жасөспірімдерге Яки халқының ерекше қасиеттерін және олардың фольклорының байлығын көрсету, сондай-ақ Соноралықтардың арасында Яки тайпасының тарихи оқиғаларының қалыптасуы және олардың аймақтың қазіргі қоғамын құрайтын топтар мен топтамаларға тигізген әсері туралы санасын арттыру. Музейде Яки тайпасының күнделікті өмірінен көріністер бейнеленген, онда музыкалық аспаптар, аң аулау құралдары және ежелгі заманнан бері оларды ерекшелендіретін киімдер қойылған.

Кокорит үйі

Бұл құрылыс өткен ғасырға дейін салынған, оның архитектурасы отаршылдық стилде. Мұнда төрт көрме зал және кең бақша бар, онда сурет пен мүсіндердің, сондай-ақ қолөнер бұйымдарының тұрақты экспонаттары қойылған. Үйге келіп көргендердің арасында әйгілі халықаралық мүсінші және суретші Хосе Луис Куэвас та бар. Кокорит үйінің мақсаты – өнерге қабілеті бар, бірақ қолдау таппаған адамдарға көмектесу. Сондықтан жергілікті суретшілер оны аймақтың өнер мекені деп атайды.

"Альваро Обрегон" бөгеті

Генерал Альваро Обрегон бөгеті, сондай-ақ Овиачич бөгеті деп аталады, ол орналасқан жерінің атымен аталған. Оның құрылысы 1947 жылы басталып, 1952 жылы аяқталды және алғаш рет 1952 жылдың шілдесінде су толтырылды. Бөгет Сиудад-Обрегон қаласының солтүстігінде орналасқан. Овиачик көлінің ауданы және су қоймасының сыйымдылығы 3226 миллион текше метрді құрайды. Бұл Яки өзеніндегі бөгеттер жүйесінің бір бөлігі болып табылады, штаттың ең ірі бөгеті және осы өзендегі үшінші бөгет. Овиачич бөгетінен Яки және Майо аңғарларындағы жерлерді суаруға арналған негізгі және қосалқы каналдар желісі басталады, бұл елдегі маңызды гидротехникалық инфрақұрылымдардың бірі. Соңғы екі онжылдықта бұл гидротехникалық құрылыс аймағымыздағы ең маңызды және танымал туристік орындардың біріне айналды.

Хуивулай аралы

Хуивулай аралы Сиуад-Обрегоннан оңтүстікке қарай және Калифорния шығанағындағы (Кортез теңізі) Сонора жағалауынан 5 миль (8 км) қашықтықта орналасқан. Майо тілінде "Хуивулай" "ұзын мойын" дегенді білдіреді. Аралдың ең кең жері ұзын және кең. Аралда көптеген табиғи көрікті орындар бар, соның ішінде төрт дөңгелекті көліктер пайдаланатын құм төбелері бар. Аралда пальма ағаштарымен қоршалған сулы оазис орналасқан, ол көптеген құстарды, оның ішінде сұр және ақ пеликан, корветта, сұр қырлы тұрқы, сарықанат және альбатростарды тартады. Арал жағажайлармен қоршалған және жағалауда балық аулауға мүмкіндік бар.

Тетабиакте өнер және мәдениет фестивалі

Бұл өнер және мәдениет фестивалі Кахеме муниципалитетінің құрылған күнін мерекелеу мақсатымен қараша айында, Муниципалдық мәдениет институты мен Ұлттық мәдениет және өнер кеңесі ([CONACULTA]) қолдауымен өтеді. Фестиваль музыка, сурет, кино, поэзия, кітаптардың тұсаукесері мен Яки этносының мәдениеті мен дәстүрлерін ұсынады.

ИТСОН өнер фестивалі

Фестиваль Сонора технологиялық институтының Мәдениет пен қызметтерді кеңейту дирекциясы тарапынан ұйымдастырылады және жыл сайын қазан айында өткізіледі. Фестиваль Ұлттық мәдениет және өнер кеңесінің (CONACULTA) Ұлттық фестивальдер желісінің мүшесі болып табылады. Бағдарлама жоғары орта білім беру, университет студенттері және халықтың барлық топтарына арналған, біздің мәдени алуандығымызды көрсететін, ұлттық деңгейдегі сапалы ұйымдардың қатысуымен, университеттердегі форумдарда, қоғамдық орындарда және театрларда өтетін шараларды қамтиды, сондай-ақ халыққа қолжетімді болады.

Арс Вокалис Мексика

Ars Vocalis México – 2015 жылы Ciudad Obregón қаласында өткізілетін вокал өнеріне арналған халықаралық фестиваль және академия. Бұл фестивальді тенор және мәдениетті дамытушы Карлос Запиен құрған. Фестивальдің педагогикалық бағдарламасы бар, оның арқасында бұрынғысынан қатысуға өтініш беріп, іріктеуден өткен жас мексикалық әншілер Еуропа мен АҚШ-тың опера әлемінің белгілі тұлғаларынан сабақ алуға, сондай-ақ түрлі опера театрлары мен білім беру орталықтарының жаттықтырушыларымен жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Студенттер неміс вокалдық репертуары (Lied), ежелгі және барокко музыкасы, сондай-ақ мексикалық музыкасын оқып үйренуге мүмкіндік алады. Көрермендер опералық концерттер мен қойылымдарды тегін тамашалай алады.

IPN халықаралық кітап жәрмеңкесі

2013 жылдан бері Ұлттық политехникалық институты қыркүйек айында өтетін Халықаралық кітап жәрмеңкесін ұйымдастырып келеді. Бағдарламаға әдебиет саласындағы көрнекті тұлғалар, мысалы Елена Пониатовская қатысып, бірнеше мемлекеттік және жекеменшік мекемелер де атсалысуда.