Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек мифологиясындағы алыптар
Giants from Greek myth
Грек және рим мифологиясында Гиганттар, сондай-ақ Гиганттар деп аталады (грекше: Γίγαντες, Gígantes, Γίγας, Gígas), зор күш-қуатты және қатігездікке бой ұсынған, бірақ міндетті түрде ірі денелі емес халық. Олар Гигантомахия (немесе Гигантомахия) – олимпиялық құдайлармен болған шайқасымен танымал. Гесиодтың сөзіне сүйенсек, Гиганттар Гайяның (Жер-ананың) ұрпағы, Уранды (Аспанды) оның Титан ұлы Кронос кемсірткен кезде төгілген қаннан туған. Ежелгі және классикалық суреттемелерде Гиганттар адам бойындай гоплиттер (көп қаруланған ежелгі грек жаяу әскерлері) түрінде бейнеленген. Кейінгі суреттемелерде (б.з.д. 380 жылдан кейін) Гиганттардың аяқтары жыланнан тұратын болып көрсетілген. Кейінгі дәстүрлерде Гиганттар көбінесе олимпиялықтардың басқа қарсыластарымен, әсіресе Гайя мен Уранның ірі және күшті балалары – Титандармен шатастырылып келген. Жеңілген Гиганттар жанартаулардың астына жерленген және жанартаулардың атқылауы мен жер сілкіністерінің себебі деп есептелген.
In Greek and Roman mythology, the Giants, also called Gigantes (Greek: Γίγαντες, Gígantes, Γίγας, Gígas), were a race of great strength and aggression, though not necessarily of great size. They were known for the Gigantomachy (or Gigantomachia), their battle with the Olympian gods. According to Hesiod, the Giants were the offspring of Gaia (Earth), born from the blood that fell when Uranus (Sky) was castrated by his Titan son Cronus. Archaic and Classical representations show Gigantes as man sized hoplites (heavily armed ancient Greek foot soldiers) fully human in form. Later representations (after c. 380 BC) show Gigantes with snakes for legs. In later traditions, the Giants were often confused with other opponents of the Olympians, particularly the Titans, an earlier generation of large and powerful children of Gaia and Uranus. The vanquished Giants were said to be buried under volcanoes and to be the cause of volcanic eruptions and earthquakes.
Шығу тегі
"Гиганттар" атауы көбінесе "жерден туғандар" дегенді білдіреді, ал Гесиодтың "Теогониясы" бұл туралы нақты айтады, Гиганттардың Гайяның (Жер-ананың) ұрпағы екенін көрсетеді. Гесиодтың сөзіне қарағанда, Гайя Уранмен бірігіп, көптеген бала туған: Титандардың, Циклоптардың және Жүз қолдылардың бірінші буыны. Бірақ Уран балаларын жек көріп, туғаннан кейін Гайяның ішіне қамап, оған үлкен қайғы келтірді. Сондықтан Гайя адаманттан жасалған орақ жасап, оны өзінің ең кіші ұлы Кроносқа берді де, оны (әлде Гайяның денесінде) жасырып, құнығуын күтті. Уран Гайямен жақындасқанда, Кронос әкесін кемсінтіп, "ағып шыққан қан тамшыларын [Гайя] қабылдады, және жыл мерзімдері ауысып, ол ұлы Гиганттарды дүниеге келтірді". Осы қан тамшыларынан Эриниялар (Фуриялар) мен Мелиялар (күл ағашы нимфалары) да пайда болды, ал Уранның теңізге түскен жыныс мүшелерінен ақ көбік пайда болып, одан Афродита туды. Мифограф Аполлодор да Гиганттардың Гайя мен Уранның ұрпағы екенін айтады, бірақ ол Уранның кемсінуімен байланыс жасамастан, Гайя "Титандар үшін мазасыздыққа түсіп, Гиганттарды тудырды" дейді. Гомердің "Одиссеясында" Гиганттар туралы үш қысқаша айтылады, бірақ Гомер мен Гесиодтың осы терминді бірдей мағынада түсінгеніне толық сенімділік жоқ. Гомер Гиганттарды Одиссей кездескен фаиактардың ата-бабаларының арасында көрсетеді, олардың билеушісі Алкиной Посейдон мен Перибояның ұлы Науситос, ал Перибоя – Гигант патшасы Эвримедонның қызы. "Одиссеяда" Алькиной фаиактардың, Циклоптар мен Гиганттар сияқты, құдайлардың "жақын туыстары" екенін айтады. Одиссей Лестригондықтарды (Одиссей саяхатында кездескен тағы бір тайпа) адамдарға қарағанда Гиганттарға көбірек ұқсайды деп сипаттайды. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырындағы географ Паузаний "Одиссеяның" осы жолдарынан Гомер үшін Гиганттар – өлшеулі өмір сүретін адамдар екенін түсінді. Біздің заманымыздан бұрын 6-5 ғасырлардағы лирикалық ақын Бакхилид Гиганттарды "Жер-ананың ұлдары" деп атайды. Кейін "гегенеис" ("жерден туған") термині Гиганттарды сипаттау үшін жиі қолданылатын атауға айналды. Бірінші ғасырдың латын жазушысы Гигин Гиганттардың Гайя мен Тартардың ұрпағы екенін айтады, Тартар – тағы бір ежелгі грек құдайы.
The name "Gigantes" is usually taken to imply "earth born", and Hesiod's Theogony makes this explicit by having the Giants be the offspring of Gaia (Earth). According to Hesiod, Gaia, mating with Uranus, bore many children: the first generation of Titans, the Cyclopes, and the Hundred Handers. However, Uranus hated his children and, as soon as they were born, he imprisoned them inside of Gaia, causing her much distress. Therefore, Gaia made a sickle of adamant which she gave to Cronus, the youngest of her Titan sons, and hid him (presumably still inside Gaia's body) to wait in ambush. When Uranus came to lie with Gaia, Cronus castrated his father, and "the bloody drops that gushed forth [Gaia] received, and as the seasons moved round she bore the great Giants." From these same drops of blood also came the Erinyes (Furies) and the Meliai (ash tree nymphs), while the severed genitals of Uranus falling into the sea resulted in a white foam from which Aphrodite grew. The mythographer Apollodorus also has the Giants being the offspring of Gaia and Uranus, though he makes no connection with Uranus' castration, saying simply that Gaia "vexed on account of the Titans, brought forth the Giants". There are three brief references to the Gigantes in Homer's Odyssey, though it is not entirely clear that Homer and Hesiod understood the term to mean the same thing. Homer has Giants among the ancestors of the Phaiakians, a race of men encountered by Odysseus, their ruler Alcinous being the son of Nausithous, who was the son of Poseidon and Periboea, the daughter of the Giant king Eurymedon. Elsewhere in the Odyssey, Alcinous says that the Phaiakians, like the Cyclopes and the Giants, are "near kin" to the gods. Odysseus describes the Laestrygonians (another race encountered by Odysseus in his travels) as more like Giants than men. Pausanias, the 2nd century AD geographer, read these lines of the Odyssey to mean that, for Homer, the Giants were a race of mortal men. The 6th–5th century BC lyric poet Bacchylides calls the Giants "sons of the Earth". Later the term "gegeneis" ("earthborn") became a common epithet of the Giants. The first century Latin writer Hyginus has the Giants being the offspring of Gaia and Tartarus, another primordial Greek deity.
Титан және басқалармен шатасу
Ерте дәстүрлерде айырмашылықтар болғанымен, эллиндік және кейінгі жазушылар жиі Гиганттарды және олардың Гигантомахиясын Гайя мен Уранның ертедегі ұрпақтары – Титандармен және олардың Олимп құдайларымен болған соғысы – Титаномахиямен шатастырып, біріктіріп көрсеткен. Бұл шатасу Олимпиадаға қарсы шыққан басқа да қарсыластарға да қатысты, соның ішінде Гайя мен Тартардың ұрпағы, алып Тифонға, оны Зевс найзағаймен жеңді, және үлкен, күшті әрі агрессивті ағайындылар Алоада – Отус пен Эфиалтеске, олар аспанға көтерілу үшін Осса тауының үстіне Пелион тауын үйіп қойған (бірақ Эфиалтес жағдайында, осы атпен тағы бір алып болған болуы мүмкін). Мысалы, Гигинус өз алыптар тізіміне үш Титанның – Кой, Япет және Астрайдың есімдерін, сондай-ақ Тифон мен Алоаданың есімдерін қосады, ал Овидий Гигантомахияны Алоадалардың Олимпті қоршауымен шатастырады. Овидий жүз қолды алыптарды да Гиганттармен шатастырған сияқты, оларға "жүз қол" сыйлайды. Каллимах пен Филострат та солай ойлаған болуы мүмкін, себебі екеуі де Аэгаонды жер сілкіністерінің себебі деп көрсетеді, бұл туралы жиі айтылып жүреді.
Though distinct in early traditions, Hellenistic and later writers often confused or conflated the Giants and their Gigantomachy with an earlier set of offspring of Gaia and Uranus, the Titans and their war with the Olympian gods, the Titanomachy. This confusion extended to other opponents of the Olympians, including the huge monster Typhon, the offspring of Gaia and Tartarus, whom Zeus finally defeated with his thunderbolt, and the Aloadae, the large, strong and aggressive brothers Otus and Ephialtes, who piled Pelion on top of Ossa in order to scale the heavens and attack the Olympians (though in the case of Ephialtes there was probably a Giant with the same name). For example, Hyginus includes the names of three Titans, Coeus, Iapetus, and Astraeus, along with Typhon and the Aloadae, in his list of Giants, and Ovid seems to conflate the Gigantomachy with the later siege of Olympus by the Aloadae. Ovid also seems to confuse the Hundred Handers with the Giants, whom he gives a "hundred arms". So perhaps do Callimachus and Philostratus, since they both make Aegaeon the cause of earthquakes, as was often said about the Giants (see below).
Сипаттамалар
Гомер алып патша Евримедонды "үлкен жүректі" (μεγαλήτορος) деп, ал оның халқын "әдепсіз" (ὑπερθύμοισι) және "бүйреуіш" (ἀτάσθαλος) деп сипаттаған. Гесиод Гиганттарды "күшті" (κρατερῶν) және "үлкен" (μεγάλους) деп атайды, бұл олардың дене бітіміне сілтеме болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Теогонияда, бұл кейінірек қосылған болуы мүмкін, Гиганттар "жарқыраған қару-жарақпен, ұзын сүңгілерді қолында ұстап" туғандары айтылады. Басқа ерте дереккөздер алыптарды олардың шектен шығуларымен сипаттайды. Пиндар алып Порфирионның шамадан тыс зорлық-зомбылығын "барлық шектен тыс" деп сипаттаған. Бакхилид Гиганттарды мақтанқор деп атайды, олардың "Гибрис" (грек сөзі – өршілдік) салдарынан жойылғанын айтады. Б.з.д. VII ғасырдағы ақын Алкман, бәлкім, Гиганттарды өршілдіктің мысалы ретінде қолданған, "құдайлардың кек алуы" және "олар жасаған зұлымдықтары үшін естен шығармайтын жазаға ұшырады" деген тіркестер Гигантомахияға сілтеме болуы мүмкін. Гомердің Гиганттарды ластригондықтармен салыстыруы екі тайпаның ұқсастығын көрсетеді. Ластригондықтар "адам көтере алатын алып тастарды лақтырып тастады", олар, әрине, үлкен күшке ие болды, мүмкін, үлкен дене бітіміне ие болды, өйткені олардың патшасының әйелі тау сияқты зор деп сипатталған. Уақыт өте келе, Гиганттар туралы сипаттамалар оларды адамнан гөрі көбірек монстрға, одан да алыпқа айналдырады. Аполлодордың айтуынша, Гиганттар үлкен денелі, күшті, қорқынышты сыртқы түрімен, ұзын шаштары мен сақалдарымен және қабыршақты аяқтарымен ерекшеленген. Овидий оларды "жылан аяқты" және "жүз қолды" деп сипаттайды, ал Нонн оларды "жылан шашты" дейді.
Homer describes the Giant king Eurymedon as "great hearted" (μεγαλήτορος), and his people as "insolent" (ὑπερθύμοισι) and "froward" (ἀτάσθαλος). Hesiod calls the Giants "strong" (κρατερῶν) and "great" (μεγάλους) which may or may not be a reference to their size. Though a possible later addition, the Theogony also has the Giants born "with gleaming armour, holding long spears in their hands". Other early sources characterize the Giants by their excesses. Pindar describes the excessive violence of the Giant Porphyrion as having provoked "beyond all measure". Bacchylides calls the Giants arrogant, saying that they were destroyed by "Hybris" (the Greek word hubris personified). The earlier seventh century BC poet Alcman perhaps had already used the Giants as an example of hubris, with the phrases "vengeance of the gods" and "they suffered unforgettable punishments for the evil they did" being possible references to the Gigantomachy. Homer's comparison of the Giants to the Laestrygonians is suggestive of similarities between the two races. The Laestrygonians, who "hurled rocks huge as a man could lift", certainly possessed great strength, and possibly great size, as their king's wife is described as being as big as a mountain. Over time, descriptions of the Giants make them less human, more monstrous and more "gigantic". According to Apollodorus the Giants had great size and strength, a frightening appearance, with long hair and beards and scaly feet. Ovid makes them "serpent footed" with a "hundred arms", and Nonnus has them "serpent haired".
Гигантомахия
Грек мифологиясындағы ең маңызды құдайлық күрес – Гигантомахия, яғни ғаламның билігі үшін алыптар мен Олимпиада құдайлары арасында болған шайқас. Алыптар осы шайқас арқылы танымал, және грек мәдениетіндегі оның маңыздылығы грек өнерінде Гигантомахияның жиі бейнеленуімен дәлелденеді.
The most important divine struggle in Greek mythology was the Gigantomachy, the battle fought between the Giants and the Olympian gods for supremacy of the cosmos. It is primarily for this battle that the Giants are known, and its importance to Greek culture is attested by the frequent depiction of the Gigantomachy in Greek art.
Алғашқы дереккөздер
Гигантомахияға қатысты ежетегі дереккөздердегі сілтемелер сирек. Гомер де, Гесиод та алыптардың құдайлармен шайқасқандығы туралы нақты айтпаған. Гомердің «Эвримедон өз халқына қиыншылық әкелді» деген сөзі Гигантомахияға сілтеме болуы мүмкін, ал Гесиодтың Геракл «өлімсіздер арасында ұлы іс істеді» дегені, Гераклдің құдайлардың алыптар үстінен жеңіске жетуіне қосқан маңызды үлесіне сілтеме болуы мүмкін. Гесиодтың «Әйелдер каталогы» (немесе Эхоия) Гераклдың Троя мен Кос қалаларын басып алғандығын айтқаннан кейін, оның «өршіл алыптарды» өлтіргені туралы да мәлімдейді. Каталогта Гигантомахияға тағы бір сілтеме болуы мүмкін: Зевс Гераклді «құдайлар мен адамдарды қырып-жоюдан қорғайтын» деп жаратады. Соғысты суреттейтін, бірақ қазір жоғалған «Гигантомахия» атты эпикалық поэма болған болуы мүмкін деген белгілер бар: Гесиодтың «Теогониясында» Музалар алыптар туралы ән салады, ал б.з.д. VI ғасырдың ақыны Ксенофан Гигантомахияны үстел басында талқыламауға тиіс тақырып ретінде атайды. Аполлонийдің шәкірттері «Гигантомахия» деп аталатын туындыны айтады, онда Титан Кронос (ат түрінде) Филирамен (екі Титанның қызы) жұптасып, кентавр Хиронды дүниеге келтіреді, бірақ шәкірт Титан мен алыптарды шатастырып алған болуы мүмкін. Басқа да ежетегі көздерге лирикалық ақындар Алкман (жоғарыда аталған) және б.з.д. VI ғасырдың ақыны Ибик жатады. Б.з.д. V ғасырдың басында өмір сүрген лирикалық ақын Пиндар алыптар мен Олимпиада құдайлары арасындағы шайқас туралы ең алғашқы мәліметтерді келтіреді. Ол осы шайқастың «Флегра жазығында» болғанын айтады және Тирейсий Гераклдың «ағысып жатқан жебелерімен» алыптарды өлтіретінін болжайды. Ол Гераклді «алыптарды бағындырған» деп атайды және Аполлон садағымен жеңілген «алыптардың патшасы» Порфирионды еске алады. Эврипидтің «Геракл» пьесасындағы батыры алыптарды жебемен атып өлтіреді, ал «Ион» пьесасындағы хор б.з.д. VI ғасырдың соңындағы Дельфидегі Аполлон ғибадатханасындағы Гигантомахия бейнесін сипаттайды: Афина «горгон қалқанымен» алып Энцеладқа қарсы күреседі, Зевс «екі жағынан да отпен тұтанған күшті найзағаймен» алып Мимасты өртейді, ал Дионис «жусан таяғымен» белгісіз алыпты өлтіреді. Б.з.д. III ғасырдың басындағы Родос авторы Аполлоний күн құдайы Гелиостың Флеградағы шайқастан шаршаған Гефестті оның күймесіне отырғызғанын қысқаша сипаттайды.
The references to the Gigantomachy in archaic sources are sparse. Neither Homer nor Hesiod mention anything explicit about the Giants battling the gods. Homer's remark that Eurymedon "brought destruction on his froward people" might possibly be a reference to the Gigantomachy and Hesiod's remark that Heracles performed a "great work among the immortals" is probably a reference to Heracles' crucial role in the gods' victory over the Giants. The Hesiodic Catalogue of Women (or the Ehoia), following mentions of Heracles' sacks of Troy and of Kos, refers to his having slain "presumptious Giants". Another probable reference to the Gigantomachy in the Catalogue has Zeus produce Heracles to be "a protector against ruin for gods and men". There are indications that there might have been a lost epic poem, a Gigantomachia, which gave an account of the war: Hesiod's Theogony says that the Muses sing of the Giants, and the sixth century BC poet Xenophanes mentions the Gigantomachy as a subject to be avoided at table. The Apollonius scholia refers to a "Gigantomachia" in which the Titan Cronus (as a horse) sires the centaur Chiron by mating with Philyra (the daughter of two Titans), but the scholiast may be confusing the Titans and Giants. Other possible archaic sources include the lyric poets Alcman (mentioned above) and the sixth century Ibycus. The late sixth early fifth century BC lyric poet Pindar provides some of the earliest details of the battle between the Giants and the Olympians. He locates it "on the plain of Phlegra" and has Teiresias foretell Heracles killing Giants "beneath [his] rushing arrows". He calls Heracles "you who subdued the Giants", and has Porphyrion, whom he calls "the king of the Giants", being overcome by the bow of Apollo. Euripides' Heracles has its hero shooting Giants with arrows, and his Ion has the chorus describe seeing a depiction of the Gigantomachy on the late sixth century Temple of Apollo at Delphi, with Athena fighting the Giant Enceladus with her "gorgon shield", Zeus burning the Giant Mimas with his "mighty thunderbolt, blazing at both ends", and Dionysus killing an unnamed Giant with his "ivy staff". The early 3rd century BC author Apollonius of Rhodes briefly describes an incident where the sun god Helios takes up Hephaestus, exhausted from the fight in Phlegra, on his chariot.
Аполлодор
Гигантомахия туралы ең толық мәліметтерді біздің заманымыздың бірінші немесе екінші ғасырында өмір сүрген мифограф Аполлодор келтіреді. Ерте деректерде соғыстың себептері көрсетілмеген. Илиадаға түсіндірмелерде (схолияларда) Гигант Эвримедонның Гераны зорлағаны айтылады, ал Пиндардың «Истмиандық жырлардың» 6-шы жырға түсіндірмелерде (схолияларда) соғыс Гигант Алкионейдің Гелиос малын ұрлауынан басталғаны көрсетілген. Аполлодор, Алкионей Гелиос малын ұрлағанын да атап өтеді, соғыстың себебін ананың кек алуы деп көрсетеді, Гая Титандарға (Олимпиада құдайлары жеңіп, тұтқынға алған) ашуланғандықтан алыптарды дүниеге келтірді дейді. Алыптар дүниеге келгеннен кейін, олар «көкке тастар мен жалыстаған емен ағаштарын» лақтыра бастайды. Пайғамбарлықта, алыптарды құдайлардың өзі өлтіре алмайтыны, оларды өлтіру үшін өлімдік жазадан құтылатын адамның көмегі қажеттігі айтылған. Мұны естіген Гая, алыптарды қорғайтын белгілі бір өсімдікті (фармаконды) іздеді. Гая немесе басқа біреу бұл өсімдікті таба алмастан бұрын, Зевс Эосқа (Таңға), Селенаға (Айға) және Гелиосқа (Күнге) жарқырауға тыйым салды, өсімдіктің барлығын өзі жинап алды, содан кейін Афина Гераклді шақыртты. Аполлодордың айтуынша, Алькионей мен Порфирион ең күшті алыптар болған. Геракл Алькионейді атып өлтірді, ол жерге құлап түсті, бірақ кейін қайта тірілді, себебі Алькионей өз туған жерінде өлмейтін еді. Сондықтан Геракл Афинаның кеңесімен оны сол жердің шекарасынан тысқа сүйреп әкетті, онда Алькионей қайтыс болды (Антеймен салыстырыңыз). Порфирион Геракл мен Гераға шабуыл жасады, бірақ Зевс Порфирионды Гераға ғашық етті, ол Гераны зорлауға тырысты, бірақ Зевс Порфирионды найзағаймен ұрып, Геракл оны жебемен өлтірді. Аполлодор басқа да алыптар мен олардың тағдырларын атап көрсетеді. Эфиальт Аполлонның сол көзіне, Гераклдың оң көзіне тиген жебемен соқырланды. Евритті Дионис өз тирсісімен, Клитийді Гекка өзінің отты шамдарымен, Мимасты Гефест өзінің балғасынан шыққан «қызыл ыстық металлдан жасалған зымырандармен» өлтірді. Афина Энцеладты Сицилия аралының астында қысып, Палластың терісін қалқан ретінде пайдаланды. Посейдон Кос аралының Нисирос деп аталатын бөлігін сындырып алып, оны Полиботтың үстіне лақтырды (Страбон да Полиботтың Нисирос астында көмілгенін айтады, бірақ кейбіреулер Полиботтың Кос астында жатқанын айтады). Гадтың бас киімін киген Гермес Гипполитті, Артемида Гратионды, ал Мойралар (Тағдырлар) Агрий мен Тоасты қоламен қапталған таяқтармен өлтірді. Қалған алыптар Зевс жіберген найзағайлармен «жойылды», әр алыпты Геракл жебелерімен атып өлтірді (пайғамбарлықта талап етілгендей).
The most detailed account of the Gigantomachy is that of the (first or second century AD) mythographer Apollodorus. None of the early sources give any reasons for the war. Scholia to the Iliad mention the rape of Hera by the Giant Eurymedon, while according to the scholia to Pindar's Isthmian 6, it was the theft of the cattle of Helios by the Giant Alcyoneus that started the war. Apollodorus, who also mentions the theft of Helios' cattle by Alcyoneus, suggests a mother's revenge as the motive for the war, saying that Gaia bore the Giants because of her anger over the Titans (who had been vanquished and imprisoned by the Olympians). Seemingly, as soon as the Giants are born they begin hurling "rocks and burning oaks at the sky". There was a prophecy that the Giants could not be killed by the gods alone, but they could be killed with the help of a mortal. Hearing this, Gaia sought for a certain plant (pharmakon) that would protect the Giants. Before Gaia or anyone else could find this plant, Zeus forbade Eos (Dawn), Selene (Moon) and Helios (Sun) to shine, harvested all of the plant himself and then he had Athena summon Heracles. According to Apollodorus, Alcyoneus and Porphyrion were the two strongest Giants. Heracles shot Alcyoneus, who fell to the ground but then revived, for Alcyoneus was immortal within his native land. So Heracles, on Athena's advice, dragged him beyond the borders of that land, where Alcyoneus then died (compare with Antaeus). Porphyrion attacked Heracles and Hera, but Zeus caused Porphyrion to become enamoured of Hera, whom Porphyrion then tried to rape, but Zeus struck Porphyrion with his thunderbolt and Heracles killed him with an arrow. Other Giants and their fates are mentioned by Apollodorus. Ephialtes was blinded by an arrow from Apollo in his left eye, and another arrow from Heracles in his right. Eurytus was killed by Dionysus with his thyrsus, Clytius by Hecate with her torches and Mimas by Hephaestus with "missiles of red hot metal" from his forge. Athena crushed Enceladus under the Island of Sicily and flayed Pallas, using his skin as a shield. Poseidon broke off a piece of the island of Kos called Nisyros, and threw it on top of Polybotes (Strabo also relates the story of Polybotes buried under Nisyros but adds that some say Polybotes lies under Kos instead). Hermes, wearing Hades' helmet, killed Hippolytus, Artemis killed Gration, and the Moirai (Fates) killed Agrius and Thoas with bronze clubs. The rest of the giants were "destroyed" by thunderbolts thrown by Zeus, with each Giant being shot with arrows by Heracles (as the prophecy seemingly required).
Овидий
Латын ақыны Овидий өзінің "Метаморфозалар" поэмасында Гигантомахия туралы қысқаша баяндайды. Овидий, Алоадалардың Олимпке шабуыл жасауын Гигантомахияның бір бөлігі ретінде қарастыра отырып, алыптар "жұлдыздарға дейін тауды тауға үйіп", "Көк тағын" басып алуға тырысады, бірақ Юпитер (яғни римдік Зевс) алыптарды найзағайларымен жеңіп, "Оссадан зор, алып Пелионды" құлатады. Овидий айтуынша ("дәстүрге сәйкес"), алыптардың қанынан жаңа, адам кейпіндегі ұрпақ пайда болған. Овидийдің сөзінше, Жер-Ана (Гая) алыптардың із-түзсіз жойылуын қаламаған, сондықтан "ұлының көп қанынан иіс таратып", қанға батқан шайқас алаңының "қайнаған қанын" тірілтеді. Осы жаңа ұрпақ, әкелері алыптар сияқты, құдайларды жек көріп, "қанды соғысқа" құмарлық танытты. Кейінірек "Метаморфозалар" поэмасында Овидий Гигантомахияны былай сипаттайды: "Жылан аяқты алыптар тұтқын Көкке жүз қолдарын бекітуге тырысқан шақ". Мұнда Овидий, көрінеу, алыптарды Жүз қолды алыптармен шатастырады, олар Гесиодта Зевс пен Олимп құдайларымен бірге шайқасқанмен, кейбір аңыз бойынша оларға қарсы күрескен.
The Latin poet Ovid gives a brief account of the Gigantomachy in his poem Metamorphoses. Ovid, apparently including the Aloadae's attack upon Olympus as part of the Gigantomachy, has the Giants attempt to seize "the throne of Heaven" by piling "mountain on mountain to the lofty stars" but Jove (i. e. Jupiter, the Roman Zeus) overwhelms the Giants with his thunderbolts, overturning "from Ossa huge, enormous Pelion". Ovid says that (as "fame reports") from the blood of the Giants came a new race of beings in human form. According to Ovid, Earth (Gaia) did not want the Giants to perish without a trace, so "reeking with the copious blood of her gigantic sons", she gave life to the "steaming gore" of the blood soaked battleground. These new offspring, like their fathers the Giants, also hated the gods and possessed a bloodthirsty desire for "savage slaughter". Later in the Metamorphoses, Ovid refers to the Gigantomachy as: "The time when serpent footed giants strove / to fix their hundred arms on captive Heaven". Here Ovid apparently conflates the Giants with the Hundred Handers, who, though in Hesiod fought alongside Zeus and the Olympians, in some traditions fought against them.
Басқа да соңғы көздер
Эратостен Дионис, Гефест және бірнеше сатирлер есектерге мініп алыптармен шайқасқа шыққандарын жазған. Олар жақындағанда, алыптар оларды байқамай тұрып, есектер күркіреп, кейбір алыптарды қорқытып, көрінбейтін жаулардан қорқып қашуға мәжбүр етті, себебі олар бұрын есектің күркірегенін естімеген еді. Дионис осы есектерді ризашылықпен аспанға орналастырды, ал классикалық кезеңдегі ваза суреттерінде сатирлер мен меннадтар кейде алып қарсыластарымен бетпе-бет келетінін көруге болады. V ғасырдағы латын грамматигі Сервийдің айтуынша, шайқас барысында Зевстің бүркіті (бұрын бала Аэтос болған, кейін метаморфозаға ұшыраған) өз қожайынына найзағайларды қолына беріп көмектескен.
Eratosthenes records that Dionysus, Hephaestus and several satyrs mounted on donkeys and charged against the Giants. As they drew closer and before the Giants had spotted them, the donkeys brayed, scaring off some Giants who ran away in terror of the unseen enemies, for they had never heard a donkey's bray before. Dionysus placed the donkeys in the skies in gratitude, and in vase paintings from the classical period, satyrs and Maenads can sometimes be seen confronting their gigantic opponents. A late Latin grammarian of the fifth century AD, Servius, mentions that during the battle, the eagle of Zeus (who once had been the boy Aëtos before his metamorphosis) assisted his master by placing the lightning bolts on his hands.
Орналасқан жері
Әртүрлі жерлер алыптар мен гигантомахиямен байланыстырылған. Жоғарыда айтылғандай, Пиндар шайқастың Флеградада (“жануар жері”) болғанын айтады, сондай-ақ басқа да ерте дереккөздерде де осылай делінген. Флеграда Палленнің (қазіргі Кассандра) ежелгі аты болған және Флеграда/Паллен алыптардың туған жері және шайқас орны саналған. Аполлодор, шайқасты Палленде өткен деп есептеген, алыптардың “кейбіреулер Флеградада, ал басқалары Палленде туған” дегенін айтады. Кейінгі жазушылар Флеграда және гигантомахия атауларын Италиядағы, Неапольдің батысында және Куманың шығысында орналасқан жанартаулық жазықпен, яғни Флегра даласымен жиі байланыстырған. Б.з.д. III ғасырғы ақын Ликофрон құдайлар мен алыптардың шайқасын вулкандық Иския аралының маңында, Неаполь жағалауындағы Флегрея аралдарының ең ірісінде өткенін көрсетеді, онда алыптар (Тайфонмен бірге) аралдың астында “ұсатылған” делінген. Кем дегенде бір дәстүр Флеграданы Фессалияда орналастырған. Географ Паусаниасқа сәйкес, аркадиялықтар шайқастың “тракиядағы Пелленде емес”, ал “от тұтанатын” Мегалополис жазығында болғанын мәлімдеген. Тағы бір аңыз бойынша, шайқас Тартесс қаласында, Испанияда болған. Диодор Сицилий бірнеше шайқаспен соғысты суреттейді, олардың бірі Палленде, біреуі Флегрей даласында, ал үшіншісі Критте өткен. Страбон Гераклдың Қара теңіз жағалауындағы грек колониясы Фанагорияда алыптармен шайқасқаны туралы айтады. Аполлодордағыдай, шайқас бір жерден басталғанмен, алып пен құдай арасындағы жеке шайқастар одан да алысқа созылуы мүмкін, Энцелад Сицилияның астында, ал Полибот Нисирос (немесе Кос) аралының астында жерленген. Гиганттармен байланысты басқа да жерлерге Аттика, Коринф, Цизикус, Липара, Ликия, Лидия, Милет және Родос кіреді. Бұл жерлердегі жанартаулық құбылыстардың болуы және ірі тарихқа дейінгі жануарлардың қазылған сүйектерінің жиі табылуы осы сайттардың неге алыптармен байланысты болғанын түсіндіруге болады.
Various places have been associated with the Giants and the Gigantomachy. As noted above Pindar has the battle occur at Phlegra ("the place of burning"), as do other early sources. Phlegra was said to be an ancient name for Pallene (modern Kassandra) and Phlegra/Pallene was the usual birthplace of the Giants and site of the battle. Apollodorus, who placed the battle at Pallene, says the Giants were born "as some say, in Phlegrae, but according to others in Pallene". The name Phlegra and the Gigantomachy were also often associated, by later writers, with a volcanic plain in Italy, west of Naples and east of Cumae, called the Phlegraean Fields. The third century BC poet Lycophron, apparently locates a battle of gods and Giants in the vicinity of the volcanic island of Ischia, the largest of the Phlegraean Islands off the coast of Naples, where he says the Giants (along with Typhon) were "crushed" under the island. At least one tradition placed Phlegra in Thessaly. According to the geographer Pausanias, the Arcadians claimed that battle took place "not at Pellene in Thrace" but in the plain of Megalopolis where "rises up fire". Another tradition apparently placed the battle at Tartessus in Spain. Diodorus Siculus presents a war with multiple battles, with one at Pallene, one on the Phlegraean Fields, and one on Crete. Strabo mentions an account of Heracles battling Giants at Phanagoria, a Greek colony on the shores of the Black Sea. Even when, as in Apollodorus, the battle starts at one place. Individual battles between a Giant and a god might range farther afield, with Enceladus buried beneath Sicily, and Polybotes under the island of Nisyros (or Kos). Other locales associated with Giants include Attica, Corinth, Cyzicus, Lipara, Lycia, Lydia, Miletus, and Rhodes. The presence of volcanic phenomena, and the frequent unearthing of the fossilized bones of large prehistoric animals throughout these locations may explain why such sites became associated with the Giants.
Б. з. б. VI ғасыр
Біздің заманымыздан бұрынғы VI ғасырдан бастап Гигантомахия грек өнерінде танымал және маңызды тақырып болды, оның алты жүзден астам бейнесі Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae (LIMC) каталогында тіркелген. Гигантомахия Афинаның Акропольдегі Афинаға сыйға тартылған жаңа пеплос (көйлек) суретінде бейнеленген, бұл Афинаның алыптар үстінен жеңісін тойлаған Панафиналық фестивальдің бір бөлігі, және бұл дәстүр, шамамен б.з.д. екінші мыңжылдыққа дейін соңғысы болуы мүмкін. Гиганттардың ең ерте, даусыз бейнелері Коринф пен Элеусистен алынған дауыстық пинакстарда және б.з.д. VI ғасырдың екінші ширегіне жататын аттикалық қара фигуралы құмыраларда кездеседі (бұл Зевстің жылан денелі жаратылыстармен күрескен ерте бейнелерін есепке алмайды, бұл оның Тифонмен болған шайқасын көрсетеді, сондай-ақ Керкирадағы (қазіргі Корфу) Артемида ғибадатханасының батыс фронтонындағы Зевстің қарсыласы, бұл, мүмкін, алып емес). Бұл ертедегі аттикалық құмыралардың барлығы сынықтар болғанымен, олардың Гигантомахияны бейнелеудегі көптеген ортақ ерекшеліктері прототип ретінде ортақ үлгі немесе шаблон, мүмкін Афинаның пеплосы қолданылғандығын көрсетеді. Бұл құмыраларда кең ауқымды шайқастар бейнеленген, олардың ішінде Олимпиадалықтардың көпшілігі бар, және олардың орталық тобында Зевс, Геракл, Афина және кейде Гайядан тұратын топ бейнеленген. Зевс, Геракл және Афина оң жақтан алыптарға шабуыл жасайды. Зевс оң қолына найзағайды ұстап, күймеге мініп отыр, Геракл арбаның бағанасына сол аяғымен сүйеніп, алға иіліп, садағын тартып тұр, Афина күймеге қарай бір-екі алыпқа қадам басып, төрт арба жылқысы құлаған алыпты таптап кетеді. Гейя Гераклдың артында қалқан болып тұрып, балаларын сақтау үшін Зевске жалбарынып тұрғандай көрінеді. Орталық топтың екі жағында да қалған құдайлар белгілі бір алыптармен шайқасады. Құдайларды сипаттамалық белгілерімен, мысалы, Гермес шапанымен (петасос) және Дионис плющ тәжімен анықтауға болады, ал алыптар жеке-жеке сипатталмайды және тек кейде алыптың атын атап жазатын жазулар арқылы ғана анықталады. Осы кезеңдегі бір құмыраның сынықтары (Getty 81. AE.211) бес алыптың атын атады: Гераклға қарсы Панкратес, Зевске қарсы Полиботес, Диониске қарсы Оранион, құлаған Евбоиос пен Евфорб, және Эфиальт. Сондай-ақ, осы ертедегі басқа екі құмырада Аристай Гефестпен күресіп (Акрополь 607), Евримедон және (қайта) Эфиальт (Акрополь 2134) деп аталған. Кейінгі VI ғасырдан Кейредегі амфорада тағы да алыптардың есімдері берілген: Гипербиос және Агастен (Эфиальтпен бірге) Зевске қарсы, Харполикос Гераға қарсы, Энцелад Афинаға қарсы және (қайта) Полибот, бұл жағдайда Посейдонға қарсы соғысады. Бұл мотив Посейдонның Нисирос аралын ұстап, оны қарсыласына лақтыруға дайын тұрған бейнесі, осы ертедегі Гигантомахиялардың тағы бір жиі кездесетін ерекшелігі болып табылады. Гигантомахия VI ғасырдың соңындағы мүсіндерде де танымал тақырып болды. Ең толық бейнелеуі Дельфидегі Сифниан қазынасының солтүстік фризінде (шамамен б.з.д. 525 ж.) кездеседі, онда отыздан астам фигура бейнеленген, олар жазу арқылы аталады. Солдан оңға қарай, олардың ішінде Хефест (үскірмен), екі әйел екі алыппен күреседі; Дионис алға қарай келе жатқан алыпқа қадам басады; Темида қашып бара жатқан алыпқа шабуыл жасап жатқан арыстандар тобы тартқан күймеде; садақшылар Аполлон мен Артемида; басқа қашып бара жатқан алып (Тарос немесе мүмкін Кантарос); жерде жатқан алып Эфиальт; және Аполлон мен Артемидаға қарсы тұрған Гиперфас пен Алектосты қамтитын үш алып тобы бар. Келесіде жоғалған орталық бөлімде Зевс және мүмкін Геракл, соғыс күймесі бар (тек аттар тобының бөліктері ғана қалды). Осыдан оң жақта әйелдің найзасын құлаған алыпқа (бәлкім, Порфирионға) қарай ұрып жатқан бейнесі, Афина Эриктиппен және екінші алыппен күресіп жатыр, еркек құлаған Астарияға шабуыл жасау үшін Биатқа бас салады және тағы бір алып, және екі алыпқа қарсы Гермес бейнеленген. Содан кейін, Посейдонды қамтыған олқылық пайда болады және ақырында, оң жақта, екі алыппен күресетін еркек, біреуі құлаған, екіншісі алып Мимон (мүмкін, Аполлодор айтқан алып Мимас сияқты) бейнеленген. Гигантомахия сондай-ақ, алтыншы ғасырдың соңындағы басқа да бірнеше ғимараттарда кездеседі, соның ішінде Дельфидегі Аполлонның Алькмеонид ғибадатханасының батыс фронтоны, Олимпиададағы Мегария қазынасының фронтоны, Афина Акрополының Ескі Афина ғибадатханасының шығыс фронтоны және Селиностағы F ғибадатханасының метопалары.
From the sixth century BC onwards, the Gigantomachy was a popular and important theme in Greek art, with over six hundred representations cataloged in the Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae (LIMC). The Gigantomachy was depicted on the new peplos (robe) presented to Athena on the Acropolis of Athens as part of the Panathenaic festival celebrating her victory over the Giants, a practice dating from perhaps as early as the second millennium BC. The earliest extant indisputable representations of Gigantes are found on votive pinakes from Corinth and Eleusis, and Attic black figure pots, dating from the second quarter of the sixth century BC (this excludes early depictions of Zeus battling single snake footed creatures, which probably represent his battle with Typhon, as well as Zeus' opponent on the west pediment of the Temple of Artemis on Kerkyra (modern Corfu) which is probably not a Giant). Though all these early Attic vases are fragmentary, the many common features in their depictions of the Gigantomachy suggest that a common model or template was used as a prototype, possibly Athena's peplos. These vases depict large battles, including most of the Olympians, and contain a central group which appears to consist of Zeus, Heracles, Athena, and sometimes Gaia. Zeus, Heracles and Athena are attacking Giants to the right. Zeus mounts a chariot brandishing his thunderbolt in his right hand, Heracles, in the chariot, bends forward with drawn bow and left foot on the chariot pole, Athena, beside the chariot, strides forward toward one or two Giants, and the four chariot horses trample a fallen Giant. When present, Gaia is shielded behind Herakles, apparently pleading with Zeus to spare her children. On either side of the central group are the rest of the gods engaged in combat with particular Giants. While the gods can be identified by characteristic features, for example Hermes with his hat (petasos) and Dionysus his ivy crown, the Giants are not individually characterized and can only be identified by inscriptions which sometimes name the Giant. The fragments of one vase from this same period (Getty 81. AE.211) name five Giants: Pankrates against Heracles, Polybotes against Zeus, Oranion against Dionysus, Euboios and Euphorbus fallen and Ephialtes. Also named, on two other of these early vases, are Aristaeus battling Hephaestus (Akropolis 607), Eurymedon and (again) Ephialtes (Akropolis 2134). An amphora from Caere from later in the sixth century, gives the names of more Giants: Hyperbios and Agasthenes (along with Ephialtes) fighting Zeus, Harpolykos against Hera, Enceladus against Athena and (again) Polybotes, who in this case battles Poseidon with his trident holding the island of Nisyros on his shoulder (Louvre E732). This motif of Poseidon holding the island of Nisyros, ready to hurl it at his opponent, is another frequent feature of these early Gigantomachies. The Gigantomachy was also a popular theme in late sixth century sculpture. The most comprehensive treatment is found on the north frieze of the Siphnian Treasury at Delphi (c. 525 BC), with more than thirty figures, named by inscription. From left to right, these include Hephaestus (with bellows), two females fighting two Giants; Dionysus striding toward an advancing Giant; Themis in a chariot drawn by a team of lions which are attacking a fleeing Giant; the archers Apollo and Artemis; another fleeing Giant (Tharos or possibly Kantharos); the Giant Ephialtes lying on the ground; and a group of three Giants, which include Hyperphas and Alektos, opposing Apollo and Artemis. Next comes a missing central section presumably containing Zeus, and possibly Heracles, with chariot (only parts of a team of horses remain). To the right of this comes a female stabbing her spear at a fallen Giant (probably Porphyrion); Athena fighting Eriktypos and a second Giant; a male stepping over the fallen Astarias to attack Biatas. and another Giant; and Hermes against two Giants. Then follows a gap which probably contained Poseidon and finally, on the far right, a male fighting two Giants, one fallen, the other the Giant Mimon (possibly the same as the Giant Mimas mentioned by Apollodorus). The Gigantomachy also appeared on several other late sixth century buildings, including the west pediment of the Alkmeonid Temple of Apollo at Delphi, the pediment of the Megarian Treasury at Olympia, the east pediment of the Old Temple of Athena on the Acropolis of Athens, and the metopes of Temple F at Selinous.
Б. з. б. V ғасыр
Бұл тақырып біздің заманымыздан бұрынғы V ғасырда да танымал болды. Оның көрнекті мысалы – Брайгос суретшісінің (Берлин F2293) қызыл суретті тостағаны (б.з.д. 490–485 ж. шамасында). Тостағанның бір жағында жоғарыда сипатталғандай құдайлардың орталық тобы (Гайясыз): Зевс найзасын ұстап, төрт атты көлікке кіріп барады, Геракл арыстан терісімен (көліктің үстінде емес, артында) (көрінбейтін) садағын тартады, ал алдында Афина найзасын құлаған алыпқа тигізеді. Екінші жағынан екі жұп қысқышпен қызыл қызған металлдан жасалған жалынды снарядтарды лақтырған Гефест, иығында Нисироспен тұрған Посейдон, үш тісті найзасымен құлаған алыпты жарып, Гермес басына ілген петасосымен тағы бір құлаған алыпқа шабуыл жасайды. Алыптардың ешқайсысының аты аталмайды. Фидий бұл тақырыпты Парфенонның шығыс жағындағы метопаларға (б.з.д. 445 ж.) және Афина Парфенос қалқанының ішкі жағына қолданды. Фидийдің жұмысы, бәлкім, алыптарды бейнелеудегі өзгерістің бастауы болды. Бұрын алыптар әдеттегі гоплиттер сияқты, қалыпты қалқан, қалқан, найза және қылыштарымен қаруланған жауынгерлер ретінде бейнеленген болса, бесінші ғасырда алыптар көрінісі жағынан әдемі емес, примитивті және жабайы, жануар терісіне оранған немесе жалаңаш, көбінесе қарусыз және қару ретінде тас қолдана бастады. Б.з.д. 400 жылға дейінгі қызыл суретті құмыралардың сериясы, Фидийдің Афина Парфенос қалқанын үлгі ретінде пайдаланған болуы мүмкін, Олимпиада құдайлары жоғарыдан, ал алыптар төменнен үлкен тастармен шайқасқандарын көрсетеді.
The theme continued to be popular in the fifth century BC. A particularly fine example is found on a red figure cup (c. 490–485 BC) by the Brygos Painter (Berlin F2293). On one side of the cup is the same central group of gods (minus Gaia) as described above: Zeus wielding his thunderbolt, stepping into a quadriga, Heracles with lion skin (behind the chariot rather than on it) drawing his (unseen) bow and, ahead, Athena thrusting her spear into a fallen Giant. On the other side are Hephaestus flinging flaming missiles of red hot metal from two pairs of tongs, Poseidon, with Nisyros on his shoulder, stabbing a fallen Giant with his trident and Hermes with his petasos hanging in back of his head, attacking another fallen Giant. None of the Giants are named. Phidias used the theme for the metopes of the east façade of the Parthenon (c. 445 BC) and for the interior of the shield of Athena Parthenos. Phidias' work perhaps marks the beginning of a change in the way the Giants are presented. While previously the Giants had been portrayed as typical hoplite warriors armed with the usual helmets, shields, spears and swords, in the fifth century the Giants begin to be depicted as less handsome in appearance, primitive and wild, clothed in animal skins or naked, often without armor and using boulders as weapons. A series of red figure pots from c. 400 BC, which may have used Phidas' shield of Athena Parthenos as their model, show the Olympians fighting from above and the Giants fighting with large stones from below.
Б. з. б. төртінші ғасыр және одан кейінгі
Б.з.д. IV ғасырында грек өнерінде алыптардың алғашқы бейнесі пайда болады, олар толыққанды адам түрінен өзгешеленіп, аяқтарының орнына жылан бастары бар оралған жыланға айналады. Мұндай бейнелер, мүмкін, Гайя мен Тартардың ұлы Тифоннан алынған, Гесиод оның иығынан жүз жылан басы өсіп шыққандығын айтады. Бұл жылан аяқты мотив ежелгі заманның қалған бөлігінде стандартқа айналып, б.з.д. II ғасырындағы Пергам құрбандық алтарінің монументалды Гигантомахия фризінде ең толыққанды көрініс табады. Ұзындығы шамамен 400 фут, биіктігі 7 футтан асатын бұл фриз Гигантомахияның ең кеңейтілген бейнесі болып табылады, онда жүзден астам тұлға бейнеленген. Фриздің фрагментті болғанына қарамастан, оның көп бөлігі қалпына келтірілді. Тұлғалардың жалпы реті және шамамен алпыс құдай мен құдайшаның анықталуы белгілі бір дәрежеде орнатылды. Алыптардың есімдері мен орналасуы көбінесе белгісіз. Алыптардың кейбір есімдері жазу арқылы анықталған, ал олардың орналасуы Аполлодордың баяндамасында қай құдайлар қай алыптармен күрескендігіне сүйене отырып, көбінесе болжам жасалады. Көптеген ерте аттикалық вазаларда кездесетін Зевс, Афина, Геракл және Гайяның орталық тобы Пергам құрбандық алтарінде де маңызды орын алған. Шығыс фризінің оң жағында, келуші алғаш кездесетін қанатты алып, әдетте Алькионеус деп танылатын, Афинамен шайқасады. Афинаның оң жағында Гайя жерден көтеріліп, Афинаның киіміне тиіп, жалбарынады. Гайяның үстінен ұшып бара жатқан қанатты Нике жеңімпаз Афинаны тәждейді. Бұл топтаманың сол жағында жылан аяқты Порфирион Зевспен шайқасады, ал Зевстің сол жағында Геракл тұр. Шығыс фризінің сол жақ шетінде үш жүзді Гекка шұғыламен жылан аяқты алыппен шайқасады, ол әдетте (Аполлодордан кейін) Клитий деп танылады. Оң жақта Аполлонның жебесімен сол көзіне реттелген құлаған Удей жатыр, ал Деметра Эрисихтонға қарсы екі шұғыла ұстап тұр. Алыптар түрліше бейнеленген. Кейбір алыптар толыққанды адам түрінде, ал басқалары адам мен жануардың араласқан түрінде бейнеленген. Кейбіреулерінің аяқтары жылан тәрізді, кейбіреулерінің қанаттары бар, біреуінің құс тырнақтары, біреуінің басы арыстан, ал екіншісінің басы бұқа тәрізді. Кейбір алыптар шлем киіп, қалқан ұстап, қылышпен шайқасады. Басқалары жалаңаяқ немесе жануар терісіне оранып, таяқ немесе таспен соғысады. Фриздің үлкен көлемі бұрын белгілі болғаннан гөрі көптеген алыптарды қосуды талап етті. Кейбіреулері, мысалы, Тифон мен Титий, олар қатаң айтқанда алыптар емес, мүмкін, олар да қосылған. Басқалары, ықтимал, ойдан шығарылған. "Мим" деген жазуы алып Мимас бейнеленгенін білдіруі мүмкін. Басқа, аз таныс немесе белгісіз алыптардың аттары: Аллектос, Хтонофилос, Еврибиас, Молодрос, Обримос, Охтаиос және Оликтор.
With the beginning of the fourth century BC probably comes the first portrayal of the Giants in Greek art as anything other than fully human in form, with legs that become coiled serpents having snake heads at the ends in place of feet. Such depictions were perhaps borrowed from Typhon, the monstrous son of Gaia and Tartarus, described by Hesiod as having a hundred snake heads growing from his shoulders. This snake legged motif becomes the standard for the rest of antiquity, culminating in the monumental Gigantomachy frieze of the second century BC Pergamon Altar. Measuring nearly 400 feet long and over seven feet high, here the Gigantomachy receives its most extensive treatment, with over one hundred figures. Although fragmentary, much of the Gigantomachy frieze has been restored. The general sequence of the figures and the identifications of most of the approximately sixty gods and goddesses have been more or less established. The names and positions of most Giants remain uncertain. Some of the names of the Giants have been determined by inscription, while their positions are often conjectured on the basis of which gods fought which Giants in Apollodorus' account. The same central group of Zeus, Athena, Heracles and Gaia, found on many early Attic vases, also featured prominently on the Pergamon Altar. On the right side of the East frieze, the first encountered by a visitor, a winged Giant, usually identified as Alcyoneus, fights Athena. Below and to the right of Athena, Gaia rises from the ground, touching Athena's robe in supplication. Flying above Gaia, a winged Nike crowns the victorious Athena. To the left of this grouping a snake legged Porphyrion battles Zeus and to the left of Zeus is Heracles. On the far left side of the East frieze, a triple Hecate with torch battles a snake legged Giant usually identified (following Apollodorus) as Clytius. To the right lays the fallen Udaeus, shot in his left eye by an arrow from Apollo, along with Demeter who wields a pair of torches against Erysichthon. The Giants are depicted in a variety of ways. Some Giants are fully human in form, while others are a combination of human and animal forms. Some are snake legged, some have wings, one has bird claws, one is lion headed, and another is bull headed. Some Giants wear helmets, carry shields and fight with swords. Others are naked or clothed in animal skins and fight with clubs or rocks. The large size of the frieze probably necessitated the addition of many more Giants than had been previously known. Some, like Typhon and Tityus, who were not strictly speaking Giants, were perhaps included. Others were probably invented. The partial inscription "Mim" may mean that the Giant Mimas was also depicted. Other less familiar or otherwise unknown Giant names include Allektos, Chthonophylos, Eurybias, Molodros, Obrimos, Ochthaios and Olyktor.
Классикалықтан кейінгі өнерде
Бұл тақырып Ренессанс дәуірінде қайта жаңғырды, ең әйгілі мысалы – Мантуядағы Палаццо дель Те сарайындағы Sala dei Giganti фрескалары. Бұл суреттерді 1530 жыл шамасында Джулио Романо және оның шеберханасы салған, олар көрерменге үлкен зал құлауға айналып бара жатқандай мазасыз сезім тудыруды мақсат еткен. Бұл тақырып 1600 жылдар шамасында Солтүстік маниризмде, әсіресе Харлем маниристерінің арасында кең таралды және 18 ғасырға дейін суретшілер назарында болды.
The subject was revived in the Renaissance, most famously in the frescos of the Sala dei Giganti in the Palazzo del Te, Mantua. These were painted around 1530 by Giulio Romano and his workshop, and aimed to give the viewer the unsettling idea that the large hall was in the process of collapsing. The subject was also popular in Northern Mannerism around 1600, especially among the Haarlem Mannerists, and continued to be painted into the 18th century.
Символика, мағына және түсіндірме
Тарихи тұрғыдан алғанда, Гигантомахия мифі (сондай-ақ Титаномахия) солтүстіктен келген грек тілінде сөйлейтін жаңа құдайлардың, грек түбегіндегі халықтардың ескі құдайларына қарсы күресін бейнелеуі мүмкін (шамамен б.з.д. 2000 ж.). Гректер үшін Гигантомахия – тәртіптің хаос үстінен жеңісі, Олимп құдайларының игілігі мен рационализмінің, жерден туған гиганттардың бүлдірушілігі мен зорлық-зомбылығынан жеңісі. Әсіресе, б.з.д. VI-V ғасырлардағы гректер үшін бұл өркениеттің варварлықтан жеңіске жетуі болды. Сондықтан Фидий бұл мифті Парфенонның метаоптарында және Афина Парфенос мүсінінің қалқанында афиналықтардың парсылар үстінен жеңісін бейнелеу үшін пайдаланды. Кейін Атталидтер де Пергам алтарында Гигантомахияны Кіші Азиядағы галатиялықтарға қарсы жеңісінің символы ретінде қолданды. Гиганттардың Олимп құдайларын құлатуға талпынуы – өркөкіректіліктің ең жоғары дәрежесі болды, ал құдайлар гиганттарды олардың құдайлық билікке наразылық білдіруі үшін жазалады. Гигантомахияны Гайя (Ана Жер) мен Уран (Ата Көк) арасындағы күрестің жалғасы ретінде де қарастыруға болады, демек, әйел мен еркек арасындағы бастапқы қарсылықтың бір бөлігі. Платон Гигантомахияны өмірдің мәні туралы философиялық тартыспен салыстырады, онда тек физикалық нәрселер ғана бар деп санайтын материалистік философтар, гиганттар сияқты, "көктегі және көрінбейтін барлық нәрсені жерге түсіргісі келеді". Латын әдебиетінде гиганттар, титандар, Тифон және Алоадалар көбінесе біріктіріледі, Гигантомахия суреттері жиі кездеседі. Цицерон қартаю мен өлімді табиғи және сөзсіз деп қабылдауға шақырып, Гигантомахияны "Табиғатқа қарсы күрес" деп түсіндіреді. Рационалист эпикурей ақыны Лукреций, оның пікірінше, найзағай, жер сілкінісі және жанартаулардың себептері құдайлық емес, табиғи, Гигантомахияны философияның мифология мен шарлатандық үстінен жеңісін тойлау үшін пайдаланды. Ғылым мен ақылдың дәстүрлі діни сенім үстінен жеңісі кезінде, ол үшін Гигантомахия Эпикурдың аспанға шабуыл жасағанын білдірді. Ол гиганттарды Олимптің тираниясына қарсы батыл көтерілісшілер ретінде бейнелейді. Вергилий Лукрецийдің бұл көзқарасын кері қайтарады, алыптарды тәртіп пен өркениеттің жауы ретінде бейнелейді. Гораций осы мағынаны Августтың Актиум шайқасындағы жеңісін өркениетті Батыстың варварлық Шығыс үстінен жеңісі ретінде бейнелеу үшін қолданады. Овидий "Метаморфозаларында" алтын, күміс, қола және темір дәуірлері арқылы адамзаттың моральдық құлдырауын сипаттайды және Гигантомахияны табиғи тәртіптен хаосқа құлдыраудың бір бөлігі ретінде ұсынады. Лукан "Фарсалиясында" Гигантомахияға қатысты көптеген сілтемелер келтіреді. Валерий Флакк "Аргонавтикасында" Гигантомахия суреттерін жиі қолданады, Арго (әлемдегі алғашқы кеме) табиғи заңға қарсы жасалған Гигантомахия сияқты қылмыс және өркөкіректіліктің мысалы болып табылады. Біздің заманымыздың IV ғасырында император Гонорийдің сарай ақыны Клавдиан Гигантомахияны жазды, ол шайқасты алып геморфтық өзгерістердің метафорасы ретінде қарастырды: "Гиганттардың күшті тобы барлық нәрселер арасындағы айырмашылықты жояды; аралдар тереңдікті тастайды; таулар теңіздің түбіне жасырынып жатыр. Көптеген өзендер құрғап қалды немесе ежелгі арналарын өзгертті, тауларынан айырылған Жер ұлдары арасында бөлініп, тегіс жазыққа айналды".
Historically, the myth of the Gigantomachy (as well as the Titanomachy) may reflect the "triumph" of the new imported gods of the invading Greek speaking peoples from the north (c. 2000 BC) over the old gods of the existing peoples of the Greek peninsula. For the Greeks, the Gigantomachy represented a victory for order over chaos—the victory of the divine order and rationalism of the Olympian gods over the discord and excessive violence of the earth born chthonic Giants. More specifically, for sixth and fifth century BC Greeks, it represented a victory for civilization over barbarism, and as such was used by Phidias on the metopes of the Parthenon and the shield of Athena Parthenos to symbolize the victory of the Athenians over the Persians. Later the Attalids similarly used the Gigantomachy on the Pergamon Altar to symbolize their victory over the Galatians of Asia Minor. The attempt of the Giants to overthrow the Olympians also represented the ultimate example of hubris, with the gods themselves punishing the Giants for their arrogant challenge to the gods' divine authority. The Gigantomachy can also be seen as a continuation of the struggle between Gaia (Mother Earth) and Uranus (Father Sky), and thus as part of the primal opposition between female and male. Plato compares the Gigantomachy to a philosophical dispute about existence, wherein the materialist philosophers, who believe that only physical things exist, like the Giants, wish to "drag down everything from heaven and the invisible to earth". In Latin literature, in which the Giants, the Titans, Typhon and the Aloadae are all often conflated, Gigantomachy imagery is a frequent occurrence. Cicero, while urging the acceptance of aging and death as natural and inevitable, allegorizes the Gigantomachy as "fighting against Nature". The rationalist Epicurean poet Lucretius, for whom such things as lightning, earthquakes and volcanic eruptions had natural rather than divine causes, used the Gigantomachy to celebrate the victory of philosophy over mythology and superstition. In the triumph of science and reason over traditional religious belief, the Gigantomachy symbolized for him Epicurus storming heaven. In a reversal of their usual meaning, he represents the Giants as heroic rebels against the tyranny of Olympus. Virgil—reversing Lucretius' reversal—restores the conventional meaning, making the Giants once again enemies of order and civilization. Horace makes use of this same meaning to symbolize the victory of Augustus at the Battle of Actium as a victory for the civilized West over the barbaric East. Ovid, in his Metamorphoses, describes mankind's moral decline through the ages of gold, silver, bronze and iron, and presents the Gigantomachy as a part of that same descent from natural order into chaos. Lucan, in his Pharsalia, which contains many Gigantomachy references, makes the Gorgon's gaze turn the Giants into mountains. Valerius Flaccus, in his Argonautica, makes frequent use of Gigantomachy imagery, with the Argo (the world's first ship) constituting a Gigantomachy like offense against natural law, and example of hubristic excess. Claudian, the fourth century AD court poet of emperor Honorius, composed a Gigantomachia that viewed the battle as a metaphor for vast geomorphic change: "The puissant company of the giants confounds all differences between things; islands abandon the deep; mountains lie hidden in the sea. Many a river is left dry or has altered its ancient course robbed of her mountains Earth sank into level plains, parted among her own sons."
Жанартаулар мен жер сілкіністерімен байланысы
Гиганттар мен гигантомахиямен байланысты әртүрлі орындар жанартау және сейсмикалық белсенділік аймақтары болды (мысалы, Неаполь батысындағы Флегрей далалары), ал жеңілген гиганттар (басқа "гиганттармен бірге") жанартаулардың астында жерленген деп айтылды. Олардың жер астындағы қозғалысы жанартаулардың атқылауы мен жер сілкіністеріне себеп болды деп есептелді. Гигант Энцеладтың Этна тауының астында жерленгені айтылды, жанартаудың атқылауы Энцеладтың демі, ал оның дірілдеуі таудың астында бір жақтан екінші жаққа аунаған гиганттың салдарынан болды (сонымен қатар, жұртша Тайфон мен Жүз қолды Бриарей де Этнаның астында жерленгені айтылды). Гигант Алькионей, "көптеген гиганттармен" бірге Везувий тауының астында жатыр делінген, Прохита (қазіргі Прочида) – вулкандық Флегрея аралдарының бірі, гигант Мимас үстінде орналасқан деп болжалды, ал Полибот вулкандық Нисирос аралының астында тұтқындалған күйде жатыр, ол Посейдон лақтырған Кос аралының бөлігі деп есептелді. 79 жылы Везувий тауының катастрофалық атқылауы туралы баяндап, Помпеи мен Геркуланум қалаларын көміп тастады, Кассий Дио тауда және айналасында көптеген гиганттарға ұқсас жаратылыстар пайда болғанын, одан кейін күшті жер сілкіністері мен соңғы апатты атқылау болғанын айтады, "кейбіреулер гиганттар қайтадан көтеріліп, қарсылық көрсетуге тырысқан деп ойлады (өйткені сол кезде олардың көптеген бейнелері түтін ішінде көрінді, сонымен қатар, керней үні естілді)" деді.
Various locations associated with the Giants and the Gigantomachy were areas of volcanic and seismic activity (e. g. the Phlegraean Fields west of Naples), and the vanquished Gigantes (along with other "giants") were said to be buried under volcanos. Their subterranean movements were said to be the cause of volcanic eruptions and earthquakes. The Giant Enceladus was thought to lay buried under Mount Etna, the volcano's eruptions being the breath of Enceladus, and its tremors caused by the Giant rolling over from side to side beneath the mountain (the monster Typhon and the Hundred Hander Briareus were also said to be buried under Etna). The Giant Alcyoneus along with "many giants" were said to lie under Mount Vesuvius, Prochyte (modern Procida), one of the volcanic Phlegraean Islands was supposed to sit atop the Giant Mimas, and Polybotes was said to lie pinned beneath the volcanic island of Nisyros, supposedly a piece of the island of Kos broken off and thrown by Poseidon. Describing the catastrophic eruption of Mount Vesuvius in 79 AD, which buried the towns of Pompeii and Herculaneum, Cassius Dio relates accounts of the appearance of many Giant like creatures on the mountain and in the surrounding area followed by violent earthquakes and the final cataclysmic eruption, saying "some thought that the Giants were rising again in revolt (for at this time also many of their forms could be discerned in the smoke and, moreover, a sound as of trumpets was heard)".