Кіріспе

Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкерлер: Алкиона (немесе күмәнді Халкиона) (/æ//l/'s/aɪ//ə/,/n//i//,//h//æ//l/'s/aɪ//ə/,/n//i/; Ἀλκυόνη) және Кейкс (/s//iː//ɪ//k//s/; Κήϋξ) – өздерінің махаббаттағы шектен тыс мақтаныштары үшін Зевс құдайының ашуына ұшыраған күйеу мен әйел.

Этимология

Алкион мұңды ән салатын теңіз құсына немесе әсіресе балықшы құсына қатысты. Сөздердің мағынасы нақты емес, себебі алкион грек тіліне дейінгі, үнді-еуропалық емес тектің сөзі саналады. Дегенмен, халық этимологиясы оны háls (ἅλς, "тұзды су, теңіз, тұз") және kyéo (κυέω, "жарылу, көтерілу") сөздерімен байланыстырады. Алкион бастапқыда жұмсақ тыныс белгісімен жазылған, бірақ осы қате шығу, қатаң тыныс белгісімен (H әрпімен транслитерацияланатын) басталуы halkyón (ἁλκυών) және Halkyóne (Ἁλκυόνη) сияқты жалпы қате жазуларға әкелді, соның салдарынан ағылшыл тілінде Halcyon деп аталатын балықшы құстар туысының аты пайда болды. Сондай-ақ, Алкионның alké (ἀλκή, "батылдық, шайқас, қорғау") және onéo (ὀνέω, ὀνίνεμι, onínemi, "көмектесу, қуанту") сөздерінен шыққандығы туралы болжам бар. Кéyx теңіз құсы ретінде каúax (καύαξ) сөзімен байланысты болып көрінеді, ол ашкөз теңіз құсы (λάρος, láros) болып табылады. Бұл Кéyx теңіз шаяны немесе теңіз құсыбағанына айналған болуы мүмкін деген ойға жетелейді.

Мифология

Алкиона – Эолия патшасы Эолостың Енарет немесе Эгияледен туған қызы. Олар Трахиде бірге бақытты өмір кешті. Псевдо-Аполлодордың айтуынша, бұл жұп жиі бір-бірін "Зевс" және "Гера" деп атап, құдайды сыйламағандықтан ашуландырды. Зевс ашуланып, Сейкс теңізде болған кезде (Овидийдің айтуынша, оракулмен кеңесу үшін) оны найзағаймен өлтірді. Көп ұзамай, арман құдайы Морфей, Сейкс кейпіне еніп, Алькионаға күйеуінің тағдырын жеткізді. Ол қайғыдан өзін теңізге тастады. Құдайлар оларға аяшылықпен қарап, екеуін де "алцион құстарына" (жалпы балықшыл құстар) айналдырды, олардың аты Алькионадан шыққан. Аполлодордың сөзінше, Сейкс балықшыл құс емес, қара құсқа айналған. Овидий мен Гигинус екеуі де Сейкстің қорқынышты дауылда жоғалуынан кейін олардың түрленуін баяндайды, бірақ екеуі де Сейкс пен Алькионаның бір-бірін "Зевс" және "Гера" деп атауын (және Зевстің ашуын) себеп ретінде атамайды. Керісінше, Алькиона Сейкстің кеме апатында қайтыс болғанын білмей тұрып та, оның аман-есен қайтып келуі үшін Гераның құрбандық тастағына дұға етуді жалғастырғаны айтылады. Овидий сондай-ақ, ол өзін-өзі өлтіруге тырысу алдында күйеуінің денесін жағаға соғылған күйде көргенін қосады. Вергилийдің "Георгикаларына" түсіндірме жазған Псевдо Проб, Овидийдің басқа Алькиона туралы Теодордың нұсқасының орнына Никандердің әңгімесін ұстанғанын атап көрсетеді. Вергилий де "Георгикаларында" мифке қайтадан сілтеме жасайды, бірақ Зевстің ашуына ешқандай сілтеме жасамайды. Бұрынғы миф Никандердің қарапайым нұсқасы болуы мүмкін, онда Алкиона есімді әйел белгісіз күйеуін жоқтап жылайды; Сейкс, мифология мен поэзиядағы маңызды тұлға болғандықтан, сондай-ақ оның әйелінің аты да Алкиона болғандықтан (Хесиодтың "Сейкстің тойы" поэмасынан дәлелдейтіндей), кейінірек қосылған болуы мүмкін.

Халциондық күндер

Овидий мен Гигинус екеуі де метаморфозаны "алқыон күндері" терминінің шығу тегі деп көрсетеді, яғни қыста дауылдар болмайтын жеті күн. Олар бастапқыда бұл күндердің жылдың ең қысқа күнінің екі жағынан жеті күннен, барлығы 14 күн болғанын айтады. Осы уақытта Алькиона (балықшы құс ретінде) жағада жұмыртқалап, ұя салады, ал оның әкесі Эол, желдің құдайы, желдерді тоқтатып, толқындарды тыныштандырып, оның қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Эол желді бақылайды, ал құс жұбы балаларын ұяда баға алады. Латын тілінде бұл Плинийдің еңбектерінде "alcyonides dies" түрінде, Колумелла мен Варроның шығармаларында "alcyonei (nĭī) diēs" түрінде, Гигинус еңбегінде "alcyonia", ал Плаут пен Фронтиннің еңбектерінде "alcedonia" деп кездеседі.