Кіріспе

Грек мифологиясындағы алып, Гераклдың қарсыласы. Грек мифологиясында Алкионей немесе Алкионеус (/æ//l/'s//aɪ//.//ə/,/nj//uː//s/; Ἀλκυονεύς) – батыр Гераклдің дәстүрлі қарсыласы. Ол көбінесе Гиганттардың (алыптардың) бірі саналды, олар кастрацияланған Уранның қанынан туған Гайяның ұрпақтары еді. Мифограф Аполлодордың айтуынша, Алкионейдің Гераклпен кездесуі Гигантомахияның, яғни алыптар мен олимпиалық құдайлардың ғаламдық шайқасының бір бөлігі болды. Аполлодордың есебінде Алкионей мен Порфирион – алыптардың ең ұлылары, ал Алкионей өз туған жерінде болғанда өлмейтін еді. Геракл Алкионейді жебемен атқанда, ол жерге құлап, кейін қайта тіріле бастады. Сондықтан Афинаның кеңесімен Геракл Алкионейді туған жерінен шығарып алып, сол жерде ол қайтыс болды. Ақын Пиндар үшін Гераклдың Алкионеймен (ол оны малшы деп атайды) шайқасы мен Гигантомахия – жеке оқиғалар. Кейбір деректерде Алкионей Гелиостың малын ұрлап алып, Гигантомахияны бастады. Вазадағы суреттер Гераклтың ұйықтап жатқан Алкионейді кездестіру туралы оқиғаның нұсқасын көрсетеді. Оның жеті қызы – Алкионидтер.

Алғашқы дереккөздер

Ертедегі дереккөздер Аполлодор баяндайтын оқиғадан өзгеше нұсқалар туралы мәлімет береді. Әлде Алькионеус бастапқыда алып болмаған, Гераклдың көптеген құбыжық қарсыластарының бірі болған шығар.

Иконография

Гераклдың Алкионеуспен күресін бейнелейтін суреттер, жазу арқылы аталған, б.з.д. VI ғасырға жататын бірнеше құмыраларда кездеседі (мысалы, Лувр F208). Олардың шайқасының ең ерте сақталған бейнесі, Фос-дель-Селедегі Гераға арналған алғашқы ғибадатхананың метопасында болуы мүмкін, онда Геракл үлкен кейіпті шашынан ұстап, семсермен жарақаттайды. Мұндай көрініс Олимпиядағы бірнеше қалқандық рельефтерде де суреттелген (B 1801, B 1010). Терракота фризі (Базель BS 318) және б.з.д. VI ғасырға жататын құмыралар жатқан Алкионеусты көрсетеді. Ал кейбір құмыраларда Алкионеус ұйықтап жатқандай, қасында қанатты Гипнос (Мелборн 1730.4, Гетти 84. AE.974, Мюнхен 1784, Толедо 52.66) бейнеленген. Бұл суреттер Гераклдың ұйықтап жатқан қарсыласынан тиімді пайдаланған оқиғаның болғанын көрсетеді. Бірнеше құмырада малдың бейнеленуі оқиғада мал да қатысқан болуын ұсынады (мысалы, Таркиния RC 2070, Таранто 7030). Соңғы құмырада Геракл бейнеленген, ол қарсыласын мойнынан ұстап, мүмкін сүйреп бара жатыр, бұл Гераклдың Алкионеусты оның туған жерінен сүйреп алып кеткенін көрсетеді.

Басқа дереккөздер

Алкионей көбінесе Пергам алтарындағы Гигантомахия фризінде Афинамен шайқасқан қанатты алып ретінде танылады. Атаусыз лирикалық үзінді (985 PMG) алыпты "Палленалық Флеграйлық Алкионей, Гиганттардың ең үлкені" деп сипаттайды. Клавдиан Алкионейді жанартаулық Везувий тауының астына жерлегенін айтады, ал Филострат Везувий тауының жанында тұратын халық Алкионейдің сүйектерін "таңғажайып" деп есептегенін, онда көптеген алыптар жерленгенін мәлімдейді. Суда Хегесандр Алкионейдің жеті қызы, Алкионидалар туралы миф айтқандығын келтіреді, олар Алкионей өлген кезде теңізге секіріп, құстарға, яғни хальциондарға (сарыққұйрықтарға) айналған. IV ғасырдың соңы немесе V ғасырдың басындағы грек ақыны Нонн өзінің "Дионисика" поэмасында Алкионейді Дионис Гигантомахияда шайқасқан бірнеше алыптардың бірі ретінде еске алады. Нонн Гайяның Диониске қарсы алыптарды жібергенін, егер алыптар Дионисті жеңсе, Алкионейге Артемиданы әйел ретінде беруге уәде бергенін айтады. Нонн Алкионейдің бойын тоғыз құлаш етіп, оны тауларды қару ретінде пайдаланып шайқасуға мәжбүр етеді.