Кіріспе

Көру мүшесі
адамның көзі

Адамның көзі – сезімдік жүйке жүйесінің мүшесі, ол көрінетін жарыққа реакция жасайды және нәрселерді көру, тепе-теңдікті сақтау және тәуліктік ырғақты ұстап тұру сияқты мақсаттар үшін визуалды ақпаратты пайдалануға мүмкіндік береді. Көзді тірі оптикалық құрылғы деп қарастыруға болады. Ол шамамен шар тәрізді, оның сыртқы қабаттары, мысалы, көздің ең сыртқы ақ бөлігі (склера) және оның ішкі қабаттарының бірі (пигменттелген қабықша) көздің оптикалық осінен басқа, көзді жарықтан қорғайды. Оптикалық ось бойындағы оптикалық компоненттер: бірінші линза (көздің мөлдір бөлігі – мүйізқабық), көздің оптикалық күшінің көп бөлігін құрайды және сыртқы әлемнен келетін жарықтың басым бөлігін шоғырландырады; содан кейін диафрагмадағы тесік (қарашық), көздің ішкі бөлігіне кіретін жарық мөлшерін реттейді; содан кейін тағы бір линза (хрустальдық линза), жарықтың қалған бөлігін бейнелерге шоғырландырады; және соңында, көздің жарыққа сезімтал бөлігі (торлы қабық), онда бейнелер түсіп, өңделеді. Торлы қабық көру нерві арқылы миға қосылады. Көздің қалған компоненттері оны қажетті пішінде ұстап, қоректендіріп, күтіп, қорғайды. Торлы қабықтағы үш түрлі жасуша жарық энергиясын жүйке жүйесі пайдаланатын электр энергиясына айналдырады: таяқшалар төмен қарқынды жарыққа жауап береді және төмен ажыратымды, қара-ақ бейнелерді қабылдауға көмектеседі; конусшалар жоғары қарқынды жарыққа жауап береді және жоғары ажыратымды, түрлі-түсті бейнелерді қабылдауға көмектеседі; ал жақында ашылған фотосезімді ганглий жасушалары жарықтың толық спектріне жауап береді және торлы қабыққа жететін жарық мөлшерін реттеуге, мелатонин гормонын реттеуге және басуға, сондай-ақ тәуліктік ырғақты синхрондауға көмектеседі.

Құрылымы

Адамның екі көзі бар, олар беттің сол және оң жағында орналасқан. Көздер бас сүйектегі орбита деп аталатын сүйек қуыстарында орналасқан. Көздің қозғалысын басқаратын алты экстраокулярлық бұлшықет бар. Көздің алдыңғы көрінетін бөлігі ақшыл склерадан, түсті ирис пен оқушыдан тұрады. Оның үстіне конъюнктива деп аталатын жұқа қабат орналасқан. Алдыңғы бөлігі көздің алдыңғы сегменті деп те аталады. Көздің пішіні кемелді шар тәрізді емес, ол екі бөліктен тұратын, алдыңғы (алдыңғы) және артқы (артық) сегменттерден тұратын біріктірілген бірлік. Алдыңғы сегмент мүйіз қабықшасы, ирис және линзадан тұрады. Мүйіз қабығы мөлдір және көбірек иілген, ол үлкен артқы сегментпен байланысты, ол шыны тәрізді денеден, торлық қабықтан, қантамырлы қабықтан және склера деп аталатын сыртқы ақ қабықтан тұрады. Мүйіз қабығының диаметрі әдетте шамамен 0,5 мм (500 мкм) жуық, ал ортасындағы қалыңдығы 0,5 мм (500 мкм) шамасында болады. Артқы камера қалған бес алтыншы бөлігін құрайды; оның диаметрі шамамен ... болады. Мүйіз қабығы мен склераны жалғайтын лимб деп аталатын аймақ бар. Ирис – көздің ортасында, қара болып көрінетін оқушыны концентрлі түрде қоршап тұрған пигменттелген дөңгелек құрылым. Оқушының мөлшері, көзге кіретін жарықтың мөлшерін реттейді және ирис мүшелерінің кеңейткіш және жирылғыш бұлшықеттерімен реттеледі. Жарық энергиясы көзге мүйіз қабығы арқылы, содан кейін оқушы арқылы, содан кейін линза арқылы кіреді. Линзаның пішіні жақын фокусқа келтіру үшін (бейімделу) өзгертіледі және цилиарлық бұлшықетпен басқарылады. Екі линзаның арасында төрт оптикалық бет бар, олардың әрқайсысы жарықты оптикалық жолмен өтетін кезде сындырады. Оптикалық жүйенің геометриясын сипаттайтын негізгі модельдердің бірі – Аризона көзінің моделі. Бұл модель көздің бейімделуін геометриялық тұрғыдан сипаттайды. Жарық фотондары торлық қабықтың жарыққа сезімтал жасушаларына (фоторецепторлық конустар мен таяқшалар) түсіп, электр сигналдарына айналады, олар көру жүйкесі арқылы миға жіберіледі және көру ретінде қабылданады.

Өлшемі

Ересектердің көзінің мөлшері бір-екі миллиметрге ғана өзгешеді. Көз шарлы әдетте енінен биіктігі кем. Ересек адамның көзінің сагитталь тік (биіктігі) шамамен, көлденең диаметрі (ендігі) және осьтік алдыңғы-артқы мөлшері (тереңдігі) жыныс және жас топтары арасында едәуір айырмашылықсыз орташа есеппен. Көлденең диаметр мен көз ұясының ені арасында тығыз байланыс анықталды (r = 0,88). Көз шарлы қарқынды өседі, туған кездегі шамамен диаметрінен үш жасқа дейін ұлғаяды. 12 жасқа келгенде көз толық мөлшеріне жетеді.

Құралымдары

Көз үш қабаттан тұрады, олар әртүрлі анатомиялық құрылымдарды қоршайды. Ең сыртқы қабат – талшықты қабық, ол бұрқашық қабық пен склерадан құралған, көздің пішінін сақтап, тереңде жатқан құрылымдарды қолдайды. Ортаңғы қабат – қантамырлы қабық немесе увеа, оған хороид, кірпік денесі, пигментті эпителий және ирис кіреді. Ең ішкі қабат – торлы қабық, ол хороидтың (артқы жағынан) және торлы қабық тамырларының (алдыңғы жағынан) қан тамырлары арқылы оттегімен қамтамасыз етіледі. Көздің кеңістіктері алдыңғы жағында, бұрқашық қабық пен линзаның арасында, ал көздің артқы қуысын толтырып, линзаның артында, желе тәрізді зат – шыны денемен толтырылады. Сулы юмор – мөлдір, сулы сұйықтық, ол екі аймақта орналасқан: бұрқашық қабық пен ирис арасындағы алдыңғы камера және ирис пен линза арасындағы артқы камера. Линза кірпік денесіне тіреулік байланыс (Зинн аймағы) арқылы ілінген, ол жүздеген жіңішке, мөлдір талшықтардан тұрады, олар линзаның пішінін өзгерту арқылы бейімделуге (фокустауға) қажетті бұлшықет күштерін жеткізеді. Шыны дене – су мен ақуыздардан тұратын мөлдір зат, ол оған желе тәрізді және жабысқақ құрам береді.

Көз сыртындағы бұлшық еттер

Әр көздің орбитасында жеті экстраокулярлық бұлшықет орналасқан. Осы бұлшықеттердің алтауы көздің қозғалысын бақылайды, ал жетіншісі – жоғарғы қабақтың қозғалысын бақылайды. Алты бұлшықет – төрт тік бұлшықет: бүйірлік тік, орталық тік, төменгі тік және жоғарғы тік, және екі көлбеу бұлшықет: төменгі көлбеу және жоғарғы көлбеу. Жетінші бұлшықет – levator palpebrae superioris бұлшықеті. Бұлшықеттер әртүрлі күш түсіргенде, көз шартына бұрылу моменті әсер етеді, ол оны шамалы ауытқумен, тек бір миллиметрге айналуға мәжбүр етеді. Осылайша, көзді көздің ортасындағы бір нүктеде айналу процесінен өтеді деп санауға болады.

Көрініс өрісі

Жеке адамның көзінің шамамен көру өрісі (фиксация нүктесінен, яғни көздің қарауы бағытталған нүктеден өлшенген) бет анатомиясына байланысты өзгереді, бірақ әдетте жоғары жағынан 30° (маңдаймен шектелген), мұрын жағынан 45° (мұрынмен шектелген), төменгі жағынан 70° және уақытша жағынан 100° (ысқынаққа қарай) болады. Екі көздің біріктірілген (бинокулярлық көру) көру өрісі шамамен 100° вертикаль және ең көп дегенде 190° горизонталь, оның шамамен 120° бинокулярлық көру өрісін (екі көзбен де көрінетін) құрайды, ал екі жақты монокулярлық өрістер (тек бір көзбен көрінетін) шамамен 40 градусқа жетеді. Бинокулярлық көру үшін бұл 4,17 стерадиан немесе 13700 шаршы градусқа тең аумақ. Егер жақыннан қарағанда, қабықша мен оқушы көрінетін болса, онда адамның сол бұрышта шеткі көру қабілеті бар екенін көрсетеді. Оптикалық жүйке мұрын жағынан жасаған соқыр нүкте шамамен 15° уақытша және горизонтальдан 1,5° төмен орналасқан, оның биіктігі 7,5°, ені 5,5° шамасында болады.

Динамикалық ауқым

Ретинаның статикалық контраст қатынасы шамамен 100:1 (шамамен 6,5 f тоқтау). Көз нысананы табу үшін жылдам қозғалғанда (сакадалар), ол иіріс арқылы жарық сеңбірін реттейді, бұл оқушының мөлшерін өзгертеді. Бастапқы қараңғыға бейімделу терең, үзіліссіз қараңғылықта шамамен төрт секунд ішінде жүзеге асады; торлы қабықтағы фоторецепторлардың түзетулері арқылы толық бейімделу отыз минутта 80%-ға жетеді. Бұл процесс сызықты емес және көп қырлы, сондықтан жарықпен үзілу қараңғыға бейімделу процесін қайта бастауды қажет етеді. Адам көзі 10−6 кд/м2, яғни бір шаршы метрдегі бір миллиондық (0,000001) кенделадан 108 кд/м2, яғни бір шаршы метрдегі жүз миллиондық (100 000 000) кенделаға дейінгі жарықты сезе алады. (яғни оның диапазоны 1014, немесе жүз триллион 100 000 000 000 000, шамамен 46,5 f тоқтау). Бұл диапазонға ортаңғы күн сәулесін (109 кд/м2) немесе молнияны қарау кірмейді. Диапазонның ең төменгі шегі – кең көру бұрышындағы тұрақты жарыққа абсолютті көру шегі, шамамен 10−6 кд/м2 (0,000001 кендела/м2). Диапазонның жоғарғы шегі қалыпты көру өнімділігі бойынша 108 кд/м2 (100 000 000 немесе жүз миллион кендела/м2) ретінде беріледі. Көз камералар сияқты оптикалық құралдардағы линзаларға ұқсас линзаны қамтиды және физиканың бірдей принциптері қолданылады. Адам көзінің оқушысы – оның апертурасы; иіріс – апертураны тоқтатуға қызмет ететін диафрагма. Мүйіз қабығындағы сыну әсерлі апертураның (кіреберіс оқушысының) физикалық оқушы диаметрінен сәл өзгеше болуына себеп болады. Кіреберіс оқушысының диаметрі әдетте 4 мм-ге жуық, бірақ жарық жерде 2 мм-ден қараңғыда 8 мм-ге дейін өзгеруі мүмкін. Соңғы мән жас өскен сайын бірте-бірте төмендейді; егде саяңдардың көзі кейде қараңғыда 5–6 мм-ден аспайды, ал жарықта 1 мм-ге дейін тарылуы мүмкін.

Қозғалыс

Адам миындағы көру жүйесі, егер суреттер торлы қабықша арқылы секундына бірнеше градустан астам жылдамдықпен жылса, ақпаратты өңдеу үшін тым жай болады. Сондықтан, қозғалыс кезінде көру үшін ми бастың қозғалысын өтеу үшін көзді бұруы керек. Алдыңғы көзді жануарлардың торлы қабықшасында өте жоғары көру қабілетіне ие шағын аймақ бар, ол – орталық фовея. Адамдарда ол көру бұрышының шамамен 2 градусын құрайды. Әлемді анық көру үшін ми көзді сондай етіп бұруы керек, чтобы назар аударуға тиіс нысанның суреті фовеяға түседі. Көздің дұрыс қозғалмауы көрудің нашарлауына алып келуі мүмкін. Екі көздің болуы миға нысанның тереңдігі мен қашықтығын анықтауға мүмкіндік береді, бұл стереоскопия деп аталады және көруге үш өлшемділік сезімін сыйлайды. Стереоскопияны қоздыру үшін екі көз де назар аударуға тиіс нысанның суреті екі торлы қабықшаның сәйкес нүктелеріне дәл түсуі керек; әйтпесе, екі көру пайда болуы мүмкін. Кейбір туа біткен көздері қиылысқан адамдар бір көздің көруін елемейді, сондықтан олар екі көруден зардап шекпейді және стереоскопияға ие емес. Көздің қозғалысын әр көздің қысқа бұлшық еттері бақылайды, олар көзді жоғары көтеруге, төмендетуге, жинақтауға, таратуға және бұруға мүмкіндік береді. Бұл бұлшық еттер ерікті де, еріксіз де басқарылады, нысандарды қадағалауға және бас қозғалысын бірден түзетуге мүмкіндік береді.

Тез

Көздің жылдам қозғалысы, REM, көбінесе ең жарқын түстер пайда болатын ұйқы сатысын білдіреді. Осы сатыда көздер жылдам қозғалады.

Саккадиялық

Сакадтар – мидың маңдай бөлігі бақылап отыратын екі көздің бірдей бағыттағы бір мезгілдегі жылдам қозғалыстары.

Тұрақты

Тіпті бір нүктеге қанап қарасаңыз да, көздер айналып тұрады. Бұл жеке фотосезгіш жасушалардың әртүрлі деңгейде үнемі стимуляциялануын қамтамасыз етеді. Егер сигнал өзгермесе, бұл жасушалар сигнал беруді тоқтатады. Көз қозғалыстарына дрейф, көздің дірілі және микросакадтар жатады. Кейбір ретсіз дрейфтер, сакадтан кішкентай, ал микросакадтан үлкен қозғалыстар, бір градустың оннан бір бөлігіне дейін жетеді. Зерттеушілер микросакадтарды амплитудасы бойынша әртүрлі анықтайды. Мартин Ролфс «әртүрлі тапсырмаларда байқалатын микросакадтардың көпшілігі 30 минуттық доғадан кішкентай амплитудаға ие» дейді. Дегенмен, басқалары «қазіргі консенсус шамамен 1°-ға дейінгі микросакадтардың анықтамасымен бекітілген» деп мәлімдейді.

Көздің алдыңғы жағы

Вестибулярлық көз рефлексі – ішкі құлақтың вестибулярлық жүйесінен түсетін нейрондық сигналдарға жауап ретінде бас қозғалысына қарама-қарсы бағытта көз қозғалысын жасап, тор қабықтағы бейнелерді тұрақтандыратын рефлекстік көз қозғалысы. Мысалы, бас оңға жылса, көздер солға жылсады. Бұл жоғары-төмен, сол-оңға және оң-солға еңкейту сияқты бас қозғалыстарының барлығына қатысты, олардың бәрі көру тұрақтылығын сақтау үшін көз бұлшықтарына сигнал жібереді.

Қауіпсіз қуып жету

Көзі қозғалатын нысанды да қадағалай алады. Бұл қадағалау вестибуло-окулярлық рефлекспен салыстырғанда аз дәл, себебі ол мидың келіп түсетін визуалды ақпаратты өңдеуіне және кері байланыс беруіне қатысты. Тұрақты жылдамдықпен қозғалатын нысанды ұстап тұру салыстырмалы түрде оңай, алайда көздер оған жете алу үшін көбінесе саккадтар жасайды. Тегіс қозғалыспен ұстап тұру ересек адамдарда көзді секундтына 100 градусқа дейін қозғалта алады. Егер жылдамдықты анықтау үшін басқа анықтамалық нүкте болмаса, нашар жарық жағдайында немесе қозғалыс кезінде жылдамдықты визуалды бағалау қиынырақ.

Оптокинетикалық

Оптокинетикалық рефлекс (немесе оптокинетикалық нистагм) көру арқылы кері байланыс пайдалана отырып, торлық қабықтағы бейнені тұрақтандырады. Бұл рефлекс бүкіл көрініс торлық қабықтан өтетін кезде туындайды, соның салдарынан көз сол бағытта және торлық қабықтағы бейне қозғалысын азайтатын жылдамдықпен айналады. Көздің қарауы алға бағыттан тым алыс кеткен жағдайда, көзді көру өрісінің ортасына қайта бағыттау үшін компенсаторлық саккада туындайды. Мысалы, терезеден өтіп бара жатқан пойызды қарап тұрғанда, көздер пойыз көру өрісінен шығып кеткенше, оған қысқа уақытқа (торлық қабықта тұрақтандыру арқылы) назар аударады. Содан кейін көз саккада арқылы пойызды алғаш көрген нүктеге қайта оралады.

Жақын жауап

Жақын арақашықтыққа көздің бейімделуі торшаға суретті бағыттау үшін үш процестен тұрады.

Контекстік қозғалыс

Бинокулярлы көруге ие жанұар бір затқа қарағанда, екі көзінің де тора қабығының ортасына бейнесі түсуі үшін тік ось бойымен бұрылуы қажет. Жақын жердегі нысанға қарау үшін көздер "бір-біріне қарай" (конвергенция) бұрылады, ал алыстағы нысанға қарау үшін "бір-бірінен алыста" (дивергенция) бұрылады.

Көздің көкжиегі

Линзалар жарық сәулелерін ортасына жақын жердегіден гөрі шеттерінде тиімді бұра алмайды. Сондықтан, кез келген линза арқылы алынған кескін шеттерінде шамалы бұрмаланған болады (сфералық аберрация). Бұл бұрмалануды шеткі жарық сәулелерін тосып, жақсырақ шоғырланған орталық бөлігіне қарау арқылы азайтуға болады. Көздің қарашығы, көз жақын жердегі нысандарға бағытталғанда, осы мақсатқа қызмет етеді, яғни тарылып, жарықты реттейді. Кішкентай тесіктер көру тереңдігін де арттырады, бұл "фокусқа" алынған көру аумағын кеңейтеді. Осылайша, қарашық жақын көру үшін қос мақсатқа ие: сфералық аберрацияны азайту және көру тереңдігін арттыру.

Объективтің орналасуы

Линзаның қисықтығын өзгертуді линзаны қоршап тұрған кіл тамырлы бұлшықеттер жасайды; бұл процесс "акомодация" деп аталады. Акомодация кіл тамырлы дененің ішкі диаметрін тарылтады, бұл линзаның шетіне бекітілген ілмекше талшықтарын босаңсытады, сондай-ақ линзаның көбірек дөңгелек немесе шар тәрізді пішінге енуіне мүмкіндік береді. Көбірек дөңгелек линза жарықты күштірек сындырып, жақын жердегі заттардан келген шашыраған сәулелерді торқабыққа бағыттайды, бұл жақын заттарды жақсырақ көруге мүмкіндік береді.

Ауру

Көптеген аурулар, бұзылыстар және жасқа байланысты өзгерістер көзге және оны қоршаған құрылымдарға әсер етуі мүмкін. Көздің қартаюы кезінде белгілі бір өзгерістер болады, оларды тек қартаю процесімен байланыстыруға болады. Осы анатомиялық және физиологиялық процестердің көпшілігі біртіндеп төмендейді. Жасы ұлғайған сайын, көру сапасы нашарлайды, бұл көздің ауруларына байланысты емес. Денсаулығы жақсы көзге көптеген маңызды өзгерістер болғанымен, функционалдық тұрғыдан ең маңыздылары – оқушының мөлшерінің кішіреюі және бейімделу немесе фокусқа алу қабілетінің жоғалуы (пресбиопия) болып табылады. Оқушының ауданы торшаға жететін жарықтың мөлшерін анықтайды. Жасы ұлғайған сайын оқушының кеңеюі төмендейді, нәтижесінде торшаға жететін жарық мөлшері едәуір азаяды. Жастармен салыстырғанда, егде жастағы адамдар тұрақты түрде орташа тығыздықтағы күн көзілдірігін кигендей сезінеді. Сондықтан, егде жастағы адамдарға жарықтандыру деңгейіне байланысты өзгеретін кез келген егжей-тегжейлі көруге қатысты тапсырмалар үшін қосымша жарық қажет. Көз ауруларының кейбір түрлері, мысалы, герпес және жыныс мүшелерінің кеспесі сияқты, жыныстық жолмен берілетін инфекциялардан туындауы мүмкін. Егер көзбен инфекцияның ошағы арасында тікелей байланыс болса, ЖЖИ көзге жұғуы мүмкін. Жасы ұлғайған сайын, мүйіз қабығының шетінде аркус сенилис деп аталатын жарқыраған ақ сақина пайда болады. Қартаю көздің қабағының әлсіреуіне, төмен қарай жылжуына және орбиталық майдың атрофиясына әкеледі. Бұл өзгерістер эктропион, энтропион, дерматохалаз және птоз сияқты көздің қабағының бірнеше ауруларының этиологиясына ықпал етеді. Көздің шыны тәрізді денесі сұйыла бастайды (артқы шыны тәрізді жарылу немесе АШЖ) және оның бұлдырлығы – көзге көрінетін қозғалмалы денелер – біртіндеп көбейеді. Көзді қарау мамандары, соның ішінде офтальмологтар мен оптометристер, көз және көру бұзылыстарын емдеуге және басқаруға қатысады. Снеллен кестесі – көру өткірлігін өлшеу үшін қолданылатын көз кестесінің бір түрі. Толық көз тексеруінен кейін, көз дәрігері пациентке түзетуші линзаларға көзілдірік рецептін беруі мүмкін. Түзетуші линзалар тағайындалатын көздің кейбір бұзылыстары: миопия (алысқа бағытталған көрудің нашарлауы), гиперметропия (жақынға бағытталған көрудің нашарлауы), астигматизм және пресбиопия (қартаю кезінде фокусқа алу қабілетінің жоғалуы).

Макулярлық дегенерация

Макулярлық дегенерация АҚШ-та кең таралған және жыл сайын шамамен 1,75 миллион америкалыққа әсер етеді. Макуладағы лютеин және зеаксантиннің төменгі деңгейі жасқа байланысты макулярлық дегенерация қаупінің артуымен байланысты болуы мүмкін. Лютеин және зеаксантин антиоксиданттар ретінде жұмыс істейді, бұл желкөз бен макуланы жоғары энергиялы жарық толқындарынан туындайтын тотығу зақымдарынан қорғайды. Жарық толқындары көзге енгенде, олар көзге зиян келтіретін электрондарды белсендіреді, бірақ сонымен қатар макулярлық дегенерацияға немесе катарактаға алып келуі мүмкін тотығу зақымдарын тудыруы мүмкін. Лютеин және зеаксантин электронды еркін радикалмен байланысып, оны бейтараптандырады және қауіпсіз етеді. Лютеин мен зеаксантинге толыққанды тамақтанудың көптеген жолдары бар, ең тиімдісі – қара жасыл көкөністерді жеу, оларға кале, шпинат, брокколи және шалқан жасыл кіреді. Дұрыс көз денсаулығына қол жеткізу және оны сақтауда тамақтану маңызды рөл атқарады. Лютеин және зеаксантин – бұл көздің макуласында табиғи түрде кездесетін екі маңызды каротиноид, олардың жасқа байланысты макулярлық дегенерация және катаракта сияқты көз ауруларының пайда болуындағы рөлін анықтау үшін зерттелуде.

Жыныстық қатынас

Адамның көздері (әсіресе, қабыршасы мен оның түсі) және көздің айналасындағы аймақ (көз қабақтары, кірпіктері, қастары) ұзақ жылдар бойы дене тартымдылығының маңызды бөлігі болып келді. Көзбен байланыс адамдардың сөзсіз қарым-қатынасында маңызды рөл атқарады. Көздің ирисінің айналасындағы айқын лимбальды сақина (қара шеңбер) тартымды деп есептеледі. Бұдан бөлек, ұзын әрі көлемді кірпіктер әдемілік белгісі ретінде құнды және бет-пішіннің тартымды ерекшелігі саналады. Шәкірт өлшемі де тартымдылық пен сөзсіз қарым-қатынаста ықпалды рөл атқаратыны дәлелденді, кеңейген (ірі) шәкірттер көбірек тартымды деп қарастырылады. Сондай-ақ, шәкірттің кеңеюі – жыныстық қозбалыс пен ынталандыруға реакция екенін де атап өткен жөн. Ренессанс дәуірінде әйелдер көздерін кеңейту үшін, оларды көбірек сүйкімді ету мақсатында, беладоннаның жидектерінен алынған шырынды көзге тамшы ретінде қолданған.