Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арнованда I Хетт империясының патшасы болды. Ол неке арқылы билікке ие болды және дінге өте берілген адам еді. Ол шамамен б.з.б. 1390–1380 жылдары биледі (орталық мерзімдеме бойынша).
Arnuwanda I was a king of the Hittite Empire. He became a ruler by marriage and was very religious. He ruled c. 1390–1380 BC (middle chronology).
Өмірбаян
Арнуванда некеге тұрып патша болды. Оның әйелі – Ашму Никал, патша Тудалия I-нің қызы (Тудалия I/II деп те аталады). Ол Тудалияның ізбасары болды, оның күйеу баласы ретінде. Ол билігін Тудалиямен бірге билеуден бастады. Оның тұсында патшалық "шеңберлі шабуылдар" деп аталатын кезеңді бастан өткізді, сол кезде олардың барлық жағынан жаулармен қоршалған еді. Басты жауы – оңтүстік-батыстағы Арзава патшалығы болды. Арнуванда Арзаваға қарсы сәтсіз жорыққа шыққан болуы мүмкін. Сол кезде Арзаваны Египет фараоны Аменхотеп III-ке хат алмасып тұрған патша Тархунтарадү басқарды. Тархунтарадү – күшті басшы, египеттіктер Арзаваның бүкіл аймақты бақылауға қабілетті деп есептеді. Хаттуса тоналды, соның салдарынан сарай уақытша базаға, шамасы Самухаға көшуге мәжбүр болды. Бірақ кейін, I Суппилума тұсында, көптеген шығындар өтелді. Кухрттың (2020) сөзінше, Тудалия III Арнуванда I-нің мұрагері болған. Оны кейбір ғалымдар II Тудалия деп те атайды, сондықтан оны II/III Тудалия деп те сипаттауға болады. Сонымен қатар, I Суппилума – II/III Тудалияның ұлы және болашақ мұрагері болды.
Arnuwanda became a king by marriage. His wife was Ašmu nikal, daughter of king Tudhaliya I (also known as Tudhaliya I/II). He became a successor of Tudhaliya as his son in law. He began his reign under a co regency with Tudhaliya. During his time, the kingdom suffered what is known as the period of ‘concentric invasions’, when they were surrounded on all sides by enemies. A major enemy was the kingdom of Arzawa in the southwest. Arnuwanda may have led an unsuccessful expedition against Arzawa. At the time, Arzawa was led by king Tarhuntaradu, who was corresponding with the Egyptian Pharaoh Amenhotep III. Tarhuntaradu was a powerful leader, and the Egyptians clearly saw Arzawa as capable of controlling that whole area. Hattusa was sacked, and the court had to move to a temporary base, probably at Samuha. But later, under Suppiluliuma I, many of those losses were reversed. According to Kuhrt (2020), Tudhaliya III was the successor of Arnuwanda I. Since several scholars refer to him also as Tudhaliya II, he can also be described as Tudhaliya II/III. Further, Suppiluliuma I was the son and eventual heir of Tudhaliya II/III.
Отбасы
Арнуванданың ата-анасы белгісіз. Ол Тудалия мен Никал Матидің күйеу баласы болған. Оның екі ұлы болды: ханзада Ашми Шаррума және патша Тудалия II (немесе II/III). Арнуванданың өзінің ұлы Тудалияны болашақ мұрагері етіп тағайындаған, өте шағын үзінді мәтін сақталған.
Arnuwanda's parents are not known. He was a son in law of Tudhaliya and Nikal mati. He had two sons, prince Ašmi Šarruma and king Tudhaliya II (or II/III). There is a very fragmentary text in which Arnuwanda names his son Tudhaliya as his future successor.