Рождество мен Хануканың бірігуі

Кіріспе

Рождество мен Хануканың бірігуі

Хризмукка – христиан дінінің Рождествосы мен яһуди дінінің Ханукасы мерекелерінің бірігуін білдіретін, поп-мәдениетте пайда болған жаңа сөз. Ол алғаш рет 19 ғасырда неміс тілді елдердегі орта тап яһудилерінің арасында пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Хризмукка АҚШ-та ерекше танымал болды, сондай-ақ басқа елдерде де тойланады. Бұл термин 2003 жылдың желтоқсанында "The O.C." телесериалы арқылы кеңінен танылды, онда Сет Коэн кейіпкері яһуди әкесі мен протестант анасы бар түрлі дінді үйдің ортасында өскенін көрсету үшін бұл мерекені құрды. Рождествоны діни емес, әдет-ғұрып ретінде тойлайтын барлық яһуди отбасылары да бұл мерекені қабылдай алады.

Тарих

Ханука мейрамының басталуы 25 Кислевке (қараша/желтоқсанның соңы) жақын болуы, негізінен христиандық қоғамдарда тұратын еврей отбасылары үшін «желтоқсанның қиындықтары» деп аталатын мәселеге әкелді. Ханука мен Рождествоның бейресми бірігуінің тарихы 19 ғасырдағы Германия мен Австрияға дейін жетеді. Немец тілінде бұл «Вейхнукка» деп аталады, «Weihnachten» (Рождество) және «Hanukkah» сөздерінің қосындысынан құралған. 19 ғасырда Рождество неміс тілінде сөйлейтін елдерде рухани маңызынан басқа, отбасы мен қайырымдылық сияқты құндылықтарды басты орынға қоятын мереке ретінде қалыптасты. Рождестволық шырша, әшекейлер, сыйлықтар немесе кешкі ас сияқты Рождество дәстүрлері қатаң христиандық емес, маусымдық деп есептелді. Ханука мейрамының Рождествоға жақын болуы және әртүрлі дәстүрлерді қабылдау, мысалы, шырша мен сыйлықтар, сол кезде «Вейхнукка» деп аталатын дәстүрлердің араласуына әкелді. Қазіргі еврей отбасылары, әсіресе, Ханука мейрамында Рождество дәстүрінің кейбір элементтерін қабылдады. Мысалы, 19 ғасырда Ханука сыйлықтары немесе ақша беру кең таралды. Германиядағы ассимиляцияланған еврей буржуазиясының көптеген отбасылары Рождествоны қысқы, зайырлы мереке ретінде тойлады. Тарихи жазбалар бойынша, алғашқы Рождество шыршасы 1814 жылы Венада еврей қоғам қайраткері Фанни фон Арнштейн тарапынан орнатылды, ол бұл дәстүрді Берлиннен әкелген. Сионизмнің негізін қалаушы Теодор Герцль де Рождествоны тойлаған немесе кем дегенде балалары үшін шырша орнатуға рұқсат берген және «Ханука шыршасы» деген атауды ұсынған. Бұл мерекелердің ортақ элементтері және олардың еврейлер арасындағы Ханука мейрамына әсері – Ханука шыршасы немесе Рождество шыршасына балама ретінде Ханука бұтасы, Санта-Клаустың аналогы ретінде балаларға сыйлықтар әкелген Ханука адамы немесе сегіз жапырақты Ханука күнтізбесі болды. Шоа және Орталық Еуропадағы еврей өмірінің жойылу қаупінен кейін, мәдени өмір Америка Құрама Штаттарына көшті. Мұнда еврейлер мен христиандардың аралас некелері және екі тараптың да өздерінің мерекелерін және дәстүрлерін сақтау тілегі салдарынан екі мерекені де тойлау әдетке айналды. Еврей отбасыларында «желтоқсанның қиындықтары» мәселесі туды, яғни Рождествоның танымал мерекесімен салыстыру үшін ұқсас нәрсені қосуға деген ниет пайда болды. Ханука мейрамына арналған сыйлықтар осы мерекенің мәнін арттырып, Рождествомен теңдестірілген эмоционалдық құндылықты беруге бағытталған. 1990 жылдары танымал «Достар» сериалында Рейчел, Росс және Моника сияқты еврей кейіпкерлері христиан достарымен бірге Рождествоны тойлауы, қазіргі американдық еврей отбасыларының Рождествоны қатаң зайырлы түрде тойлауын көрсетеді. «Chrismukkah» термині алғаш рет FOX телеарнасының «The O.C.» (2003–2007) бағдарламасында қолданылды. Бағдарламаның авторы Джош Шварц бұл мерекені (авторлар бастапқыда «Ханимас» деп атауды жоспарлаған) ата-анасының екі дінін біріктіру тәсілі ретінде бейнеледі. «The O.C.» сериалында Сет Коэн алты жасында «адамзаттың білетін ең үлкен супермейрамын жасағанын» мәлімдеді. Сериалдың әр маусымында жыл сайынғы Chrismukkah эпизодтары көрсетілді. Мереке қашан тойланғаны туралы нақты мәлімет берілмеді, Сет бірінші маусымның Chrismukkah эпизодында «сегіз күн сыйлық, содан кейін көптеген сыйлықтардың бір күні» деді, «көп» сөзіне баса назар аударды (бұл екінші маусымның Chrismukkah эпизодында Сеттің жаңа ағасы Райан қайталап айтты, «көп» деген сөзді қосып). Коэндер Рождество күнін үйде қытай тағамдарын жеп, «Бұл керемет өмір» және «Түстіктегі скрипкашы» сияқты фильмдерді көрумен өткізді, Рождество шыршасы мен Ханука менорасын көрсетуден басқа, мереке қалай тойланғаны туралы басқа сілтемелер жоқ. Кейіннен Chrismukkah «Grey's Anatomy» телесериалында да еске алынды. 2004 жылы Ron мен Michelle Gompertz, Монтана штатының Боземан қаласында тұратын еврей-христиан отбасы, Chrismukkah.com веб-сайтын іске қосты. Олардың веб-сайты «The O.C.» сериалындағы Chrismukkah мерекесін шындыққа айналдырып, әзіл-сықақ Chrismukkah құттықтау қағаздарын сатты және ойдан шығарылған мереке туралы егжей-тегжейлі мифологияны таратып берді. Chrismukkah.com веб-сайты Chrismukkah мерекесін теледидар көретін емес аудиторияға танымал етуге үлкен үлес қосты. Сондай-ақ, «Chambers» сөздігіне Chrismukkah сөзі қосылғаны туралы Шотландия газетінде хабарланды. 2005 жылы Chrismukkah.com негізін қалаушы Рон Гомперц «Chrismukkah! The Merry Mish Mash Holiday Cookbook» атты әзіл-сықақ Chrismukkah рецепттерінен тұратын кітап жазды. Гомперцтің «Chrismukkah – Everything You Need to Know to Celebrate the Hybrid Holiday» атты келесі кітабы (Stewart, Tabori and Chang баспасынан) 2006 жылдың қазанында жарық көрді. Gersh Kuntzman жазған «Chrismukkah: The Official Guide to the World's Best Loved Holiday» (Sasquatch Press) атты қарсы кітап та сол кезде жарық көрді. «A Kosher Christmas: 'Tis the Season to Be Jewish» (Rutgers University Press, 2013) кітабының авторы, раббин Joshua Eli Plaut, Ph. D, Chrismukkah және Festivus мерекелерінің құрылуы туралы, сондай-ақ Америкадағы еврейлер арасындағы басқа да гибридтік мерекелер туралы талқылайды. 2006 жылы USA Today Chrismukkah мерекесін «[бұл маусымда компаниялар ақша табу үшін пайдаланатын жаңа, жалған мереке» деп сипаттады. Chrismukkah мерекесі де «Seinfeld» сериалынан туындаған «Festivus» сияқты ирониялық, балама мереке ретінде тойланады. Берлиндегі еврей мұражайы 2005 жылы «Вейхнукка» туралы арнайы көрме ұйымдастырды.

The proximity of the beginning of the Hanukkah festival on the 25th of Kislev (end of November/December) to Christmas led to the so called "December Dilemma" for Jewish families living in societies that were largely Christian. The history of an informal merger between Hanukkah and Christmas dates back to 19th century Germany and Austria. In German it is called Weihnukka, a combination of the words "Weihnachten" (Christmas) and "Hanukkah". In the 19th century, Christmas had established itself in the German speaking countries as a festival in which, in addition to the spiritual significance, values such as family and charity were in the foreground. Christmas customs such as the Christmas tree, Christmas decorations, gifts or Christmas dinner were perceived more as a seasonal than a strictly Christian tradition. The proximity of the beginning of the Hanukkah festival to Christmas and the adoption of various traditions such as a decorated tree or gifts led to a mixture of traditions that were referred to as Weihnukka at the time. Modern Jewish families in particular adopted elements of the Christmas tradition in the Hanukkah festival. For example, Hanukkah gifts or money became common in the 19th century. Many families from the assimilated German Jewish bourgeoisie celebrated Christmas directly as a purely secular winter festival. The first historically documented Christmas tree was erected in Vienna in 1814 by the Jewish socialite Fanny von Arnstein, who had brought this custom from Berlin. The founder of Zionism Theodor Herzl also celebrated Christmas or at least allowed a tree to be set up in his house for his children and suggested the name "Hanukkah Tree". Common elements of this secular Christmas festival and its influence on the Hanukkah festival among Jews were a Hanukkah tree or Hanukkah bush as a counterpart to the Christmas tree, the Hanukkah Man, who, as a counterpart to Santa Claus, brought the presents for the children, or the Hanukkah calendar with eight flaps. After the Shoah and the associated near extinction of Jewish life in central Europe, cultural life increasingly shifted to the United States. Here it became common to celebrate both festivals due to interfaith marriages between Jews and Christians and the associated wish of both partners to maintain their respective festivals and customs. The so called “December dilemma” arose in Jewish families, namely the desire to add something similar to the popular festival of Christmas with its traditions, celebrations and gifts. Gifts for the Hanukkah festival in particular were to enhance this festival and contrast Christmas with something of equal emotional value. In the 1990s, the popular sitcom Friends often portrayed Jewish characters Rachel, Ross and Monica celebrating Christmas with their Christian friends, signifying many contemporary American Jewish households who celebrate Christmas in the strictly secular sense. Chrismukkah was named for the first time, and prominently featured, in the FOX television program The O. C. (2003–2007). Show creator Josh Schwartz used the holiday (which the writers almost named "Hanimas") to depict, he later said,

On The O. C., as a way to merge his parents' two faiths, Seth Cohen claims to have "created the greatest superholiday known to mankind" when he was six years old. The series included annual Chrismukkah episodes for every season of its run. Particulars of when exactly the holiday was celebrated were not given; Seth simply said in the first season's Chrismukkah episode that it was "eight days of presents, followed by one day of many presents," with a stress on the word "many" (this was repeated in the second season's Chrismukkah episode by Seth's new brother Ryan, with an added "many"). The only references to how it was celebrated, other than the family displaying both a Christmas tree and a Hanukkah menorah, was that the Cohens spent Christmas Day itself at home eating Chinese takeout and watching movies like It's a Wonderful Life and Fiddler on the Roof on TV (as opposed to going out for Chinese food and seeing a movie, as many American Jews have done for years). Chrismukkah later received mention in the television series Grey's Anatomy. In 2004, Chrismukkah. com was launched by Ron and Michelle Gompertz, a Jewish Christian intermarried couple in Bozeman, Montana. Their website took the fictional O. C. Chrismukkah and brought it into reality, selling humorous Chrismukkah greeting cards and dispensing detailed mythology about the fictional holiday. The Chrismukkah. com website was widely credited with popularizing Chrismukkah to a non television watching audience. It was also reported in a Scottish newspaper, that Chrismukkah had been added to the authoritative "Chambers" dictionary. In 2005, Chrismukkah. com founder Ron Gompertz authored a humorous book of Chrismukkah recipes called Chrismukkah! The Merry Mish Mash Holiday Cookbook. Gompertz's follow up book, entitled Chrismukkah – Everything You Need to Know to Celebrate the Hybrid Holiday (published by Stewart, Tabori and Chang) was released in October 2006. A rival book by Gersh Kuntzman, Chrismukkah: The Official Guide to the World's Best Loved Holiday (Sasquatch Press), came out at around the same time. In "A Kosher Christmas: 'Tis the Season to Be Jewish,"(Rutgers University Press, 2013) author Rabbi Joshua Eli Plaut, Ph. D discusses Chrismukkah and the creation of Festivus and other hybrid holidays among Jews in America during December. In 2006 USA Today described Chrismukkah as "[t]he newest faux holiday that companies are using to make a buck this season". Chrismukkah is also celebrated as an ironic, alternative holiday, much like the Seinfeld derived "Festivus". The Jewish Museum Berlin held a special exhibition about Weihnukka in 2005.

Ханука мен Рождествоның дәл бір мезгілі

2005 жылы 25 желтоқсанның күн батуы Хануканың алғашқы түні – 25 Кислевке сәйкес келді, нәтижесінде Рождество күні мен Хануканың басталуы бір күнді құрады. Бұл жағдай 2024 жылға дейін қайталанбасқа тиіс. 2016 жылы 24 желтоқсанның күн батуы 25 Кислевпен, Хануканың бірінші күнімен сәйкес келді, осылайша Рождество алды кеші мен Хануканың басталуы бір күнді мейрамдады. Бұл 2027 жылға дейін қайталанбасқа тиіс. Ал ХануКванцМас Рождество, Ханука және Кванза мерекелерін біріктіреді.