Кіріспе
Каталония тәуелсіздігін жақтаушылардың әдетте қолданатын туы. Эстелада (көпше түрі – Эстеладас; толық атауы – Senyera estelada, «жұлдыз» деген мағынадағы estel сөзінен) – Каталонияның тәуелсіздігіне немесе тәуелсіз Паисос Каталонияға (Каталония жерлері, каталан тілі дәстүрлі түрде қолданылатын аймақтар) қолдау білдіру үшін Каталония тәуелсіздігін жақтаушылардың қолдайтын ресми емес туы. Эстеладаның дизайны Senyera-ның қызыл және сары жолақтарынан тұрады, сондай-ақ тудың тігісіне орналасқан үшбұрыш ішінде бес қабырғалы жұлдыз қосылған. Бұл ту каталон ұлтшылдығында наразылықтың символы ретінде 1970 жылдардағы Испанияның демократияға өту кезеңінен бастап көбірек таныла бастады. 2017 жылы жарияланған Каталония Республикасы Эстеладаны мемлекеттік туы ретінде қабылдамады, оның орнына қалыпты Senyera-ны пайдаланды.
The Estelada (; pl. Estelades; full name Senyera estelada, , from estel, "star") is an unofficial flag typically flown by Catalan independence supporters to express their support for either an independent Catalonia or independent Països Catalans (Catalan Lands, the territories in which Catalan is traditionally spoken). The design of the Estelada comprises the red and yellow bars of the Senyera, with the addition of a five pointed star in a triangle at the hoist. The use of this flag as a protest symbol within Catalan nationalism has become more notable since the 1970s Spanish transition to democracy. The self proclaimed Catalan Republic of 2017 did not adopt the Estelada as its national flag, instead using the regular Senyera.
Құрастыру және мағынасы
Ту 20 ғасырдың басына қарай жасалған; оны 1918 жылы Висенч Альберт Балестер и Кампс суреттеген болуы мүмкін. Ол, Сіньераның сары түсті фондағы төрт қызыл жолағын, Куба, Филиппин және Пуэрто-Рико туларынан шабыттанған бес қабырғалы ақ жұлдызы бар көк үшбұрышпен біріктіру арқылы пайда болды. Кейінірек жасалған үлгілерде Сіньера көтеру бөлігінде бес қабырғалы қызыл жұлдызы бар сары үшбұрыш бейнеленген. Екі үлгінің де бір жұлдыз мотиві Каталонияның тәуелсіздігін көрсетеді.
Тарих
1928 жылы Кубада Каталон Республикасының уақытша Конституциясының 3-бабында Каталон Республикасының ресми туы сары түсті өрістегі төрт қызыл жолақтан тұратыны нақты көрсетілген. Тудағы жұлдыз ұлтшылдықтың алғашқы күндерінен басталады, жалғыз жұлдыз ұлттық бостандық пен тәуелсіздікті білдіреді. Кубаның тәуелсіздігі үшін күресті он тоғызыншы ғасырдағы каталондар мұқият бақылады және 1906 жылы Кубаның Тәуелсіздік соғысы аяқталған кезде Сантьяго-де-Кубаның Каталония орталығы құрылды. Каталондық эстелада туының бастамасы осы кезде көрінді: сеньераның ортасында бес бұрышты ақ жұлдыз болды. Каталонияда ұлттық ниетті білдірген алғашқы жұлдыз 1904 жылға дейін, Unió Catalanista (Каталониялық одақ) -мен байланысты. Бұл Каталониялық одақтың Пи де лес Треш Бранкесті (Үш тармақты қарағай) сатып алуын еске түсіретін марка. Кейін 1906 жылы "Фора Грильонс!" журналының бетбелгісінде жұлдыз пайда болды (Тіршілікке жол ашыңдар!), Сантьяго-де-Кубада каталондық жер аударылғандар жариялаған, бұл басылым Каталонияның тәуелсіздігін жариялаған. 1910-жылдардың аяғында, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Еуропа президенті Вудро Вильсонның көмегімен жаңа ұлттық мемлекеттердің пайда болу толқынын көрді. Ұлттар Лигасының (содан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының) саясаты көптеген елдерге тәуелсіздік алу мүмкіндігін пайдалануға мүмкіндік берді, ал Чехословакия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва және Исландия 1918 жылы мұны жасады; Армения, Әзірбайжан, Украина, Беларусь және Грузия сияқты басқа елдер тәуелсіз деп жарияланды, бірақ содан кейін оларды дереу Кеңес Одағы қосып алды. Тәуелсіздікке үміттенген елдерден халықаралық деңгейдегі ықпал ету топтары жұмылдырыла бастады. Каталония жағдайында Comitè Pro Catalunya (Каталонияны қолдау комитеті) ең белсенділердің бірі болды. Осыған байланысты Каталонияның ұмтылысын бейнелейтін тудың болуы қажет деп саналды және, әрине, оның үстінде жұлдыз пайда болды. Сол кезден бастап эстелада туы туралы сөз қозғала бастады. Оны, бәлкім, Висенс Альберт Балестер жасаған шығар, көк үшбұрышы көк аспанды, ал ақ жұлдыз бостандықты бейнелейді. Тудың алғашқы суреті 1918 жылы L’Intransigent (Тәуелсіз) бюллетенінде жарияланды. Онда екі жалауды ұстап тұрған жас американдықтар мен каталондық сепаратистердің тобы бейнеленген. Сондай-ақ 1918 жылы болашақ Ұлттар Лигасына арналған пошталық бағасы жоқ марка айналыста болды, онда эстелада да болды. Эстеладаның бірнеше түрі бар. Солардың бірі - Мигель Примо де Ривераның төңкерісіне дейін 1920 жылдары шыққан "La Tralla" журналының соңғы санында ("Жазалау", радикалды сепаратистік журнал). Екіншісі - Каталонияны қолдау комитеті каталон және араб тілдерінде басып шығарған құжат, Испанияға қарсы көтерілген Марокконың бір көшбасшысына сәлем беріп, оны жігерлендірген. Кубада ол алғаш рет La Nova Catalunya (1920) журналының (Жаңа Каталония) атауында пайда болды. Estelada туы басқа каталондық сепаратистік басылымдарда пайда болды. Франческ Мачиаға 1926 жылы Пратс-де-Моллоға қарсы сәтсіз шабуыл кезінде эстелада тиесілі болған; ол каталондық еріктілерді түрмеге қамау мен оларды сотқа беру үшін Парижге ауыстыру аралығында пайда болды. Еріктілердің эстеладамен суреттері басқа жерлерде де бар. 1928 жылы Каталонияның тәуелсіздік қозғалысының Құрылтай жиналысында Франсеск Масияның төрағалығымен эстелада қайтадан көрінді және каталондық сепаратистер оны өздерінің туына айналдырды. Осы кезеңде жаңа практика басталды және бүгінгі күнге дейін жалғасуда; белгілі каталондық ұлтшыл қайтыс болған кезде, аза тұту белгісі ретінде оның жолдастары estelada қызыл сырықтарын қара матамен жауып, жұлдызды көрінеді, бұл олардың бірдей идеалдарды жалғастыратынын білдіреді. Кейіннен, 1931-1936 жылдар аралығында, estelada әлі де көптеген рет пайда болады. Бұл жалаулардың кейбіреулерінде ақшаның жетіспеушілігіне байланысты екі түсті ғана болады, бірақ көк үшбұрышы мен ақ жұлдызы бар дәстүрлі estelada сақталды. Франколық диктатура билікке келгеннен кейін, жаңа испандық ұлтшыл режимге жауап ретінде Каталонияның Ұлттық майданы немесе FNC құрылды. Алпысыншы жылдары университеттердегі ФНК бөлімінде Partit Socialista d’Alliberament Nacional dels Països Catalans (Каталония елдерінің ұлттық азаттық үшін социалистік партиясы) немесе PSAN деп аталатын фракция болды. Бұл партия өзінің социалистік және марксистік идеяларын айқын еткісі келгендіктен, жұлдыздың түсін қызылға ауыстыруды шешті; 1969 жылы PSAN кездесулерінде estelada-ның бұл жаңа нұсқасы пайда бола бастады. Жетпістің ортасында PSAN өз ішінде жарылды. Осының нәтижесінде жаңа қозғалыс құрылды - Moviment d’Unificació Marxista (Марксистік Біріктіру Қозғалысы), ол ақ үшбұрыш ішіндегі қызыл жұлдызды пайдалана бастады, ал PSAN сары үшбұрыш ішіндегі қызыл жұлдызды сақтап қалды. Екі нұсқаның бірігуі тек Марксистік Біріктіру Қозғалысы мен Bloc d’Esquerra d’Alliberament Nacional (Солшыл Ұлттық Азаттық Блогы) немесе BEAN тараған кезде ғана мүмкін болды. Осы кезде қызыл жұлдызы және сары үшбұрышы бар ту социалистік және коммунистік сепаратистердің символы болды.
Қазіргі қолданылуы
2005 жылдан бері Estelada туының екі түрі (классикалық және қызыл) бір уақытта қолданылып келеді. Еуропада коммунизм құлағаннан кейін Estelada groga (сары Estelada) туындағы қызыл жұлдыз өзінің бастапқы солшыл мағынасының бір бөлігін жоғалтты, бірақ толыққанды жойылған жоқ. Қазіргі уақытта ол кейде дәстүрлі каталондық түстердегі Estelada туының қарапайым және әдемілендірілмеген нұсқасы ретінде қолданылады. Estelada – бұл Каталонияның барлық жерінде кездесетін, төрт тік жолақтан және үстінде жұлдызы бар қарапайым символ, қабырғаларға, шамдарға немесе пошта жәшіктеріне сырқатқан немесе боялған. Мұндай қарапайым граффитилер көбінесе қара немесе қызыл түсте болады. Көлемді тәуелсіздік туралы граффитилерде жиі қызыл жұлдызды Estelada символы қолданылады. 2016 жылы Испания үкіметі Мадридте өткен «Барселона» мен «Севилья» арасындағы Король Кубогының финалдық матчына футбол жанкүйерлеріне Estelada әкелуге тыйым салды. Үкімет Спорт заңының 2.1-бабын қолданды, ол «зорлық-зомбылыққа немесе терроризмге шақыратын, ынталандыратын немесе көмектесетін» символдарды көрсетуге тыйым салады. «Барселона» шағымданғаннан кейін Мадрид судьясы бұл тыйымды жоққа шығарды, өйткені бұл сөз бостандығын шектеу болып табылады.
Валенсиялық ұлтшыл Сенера
Валенсиялық ұлттық Senyera, сонымен қатар Estrelada деп те аталады, – бұл Валенсия қауымдастығының туы, ол бұрынғы каталондық Estelada-ға негізделген аймақтық тудан дамыған. Ақ жұлдызды нұсқасы 20 ғасырдың басынан бері Валенсия ұлтшыл топтары қолданып келеді. Бұл топтардың кейбіреулері блеверист (Каталон ұлтшылдығына қарсы, Валенсия аймақтықшылдығы) идеологиясын ұстанады, әсіресе тәуелсіздік позициясын қолдайтындары. Қызыл жұлдызы бар осы Estrelada-ны көрсететін ең көне сақталған құжат – Валенсиялық солшылдардың соғыс плакаты.
Вариациялар
Құрылғаннан бері әр түрлі Эстеладес немесе Эстреладес (мысалы, Андалусиялық, Арагондық немесе Галисиялық сепаратистік тулары) Испаниядағы солшыл сепаратистік қозғалыстар тарапынан қабылданып алынды. Кейбір Эстеладестер сепаратизмнен өзге де мақсаттар үшін қолданылды.