Кіріспе

"1984" романындағы Океанияның құпия полициясы Джордж Оруэллдің "1984" (1949) романындағы Ой полициясы (жаңа тілде Thinkpol) – Океания супермемлекетінің құпия полициясы, олар ой қылмыстарын (Ингсок режимі бекітпеген жеке және саяси ойлар) анықтап, жазалайды. Қылмыстық психологияны және кең ауқымды бақылауды (хабар берушілер, телеэкрандар, камералар және микрофондар арқылы) пайдалана отырып, Ой полициясы Океания азаматтарын қадағалайды және Партия мен Ұлы Істің билігіне қарсы ой қылмысын жасағандардың барлығын тұтқындайды. Оруэллдің "ойды бақылау" тұжырымы, адамның "жағымсыз шындықтарға бетке басқан қабілеті" арқылы білінетін зияткерлік адалдығынан туындаған; осылайша, британдық қоғамның үстем идеологиясын сынауы Оруэллді жиі идеологтармен, "қиыншылықты дәстүрлерді жақтаушылармен" қақтығысқа түсірді.

1984 жылы

1984 жылы Океания үкіметі, Ішкі партияның басымдығымен, халықтың сөйлеуін, іс-қимылдарын және ойлауын бақылау үшін ағылшын тілінің қатты жеңілдетілген нұсқасы – Newspeak тілін қолданады, «бекітілмеген ойларды» ой қылмысы деп анықтайды; осындай әрекеттер үшін Thinkpol оқиғаның басты кейіпкері Уинстон Смит пен оның сүйіктісі Джулияны мемлекет жауы ретінде тұтқындайды. Уинстонмен сөйлескенде, Ішкі партия мүшесі және құпия Thinkpol офицері О’Брайен Thinkpol-дің жалған операцияларын жүргізетінін, мысалы, «ой қылмыскерлерін» анықтау үшін Бауырластық мүшелері болып көрініп, оларды тұтқындау үшін әрекет ететінін айтады. О’Брайен Океания мемлекетінің жауы Эммануэль Голдштейннің тыйым салынған «Олигархиялық ұжымшылдықтың теориясы мен практикасы» кітабының көшірмесін Уинстонға береді; алайда, О’Брайен Бауырластықтың шындығы туралы Уинстонға айтудан бас тартқандықтан, Океаниядағы Бауырластықтың нақты болуы күмәнді болып қалады. Кітапта «Океанияда Ой полициясынан басқа ештеңе тиімді емес» делінеді, себебі Партия бақылауын сақтау үшін Thinkpol – тиімді жұмыс істеуі керек жалғыз құрал. Әрбір Ішкі және Сыртқы партия мүшесінің пәтерінде телеэкран орнатылған, ол арқылы Thinkpol олардың мінез-құлқындағы әдеттен тыс пікірлерді, сондай-ақ адамның өмірімен күресіп жатқан кездегі психикалық күйзелістің көрінетін белгілерін (мысалы, ұйықтағанда айтылған сөздер) аудиовизуалды түрде бақылайды. Thinkpol сонымен қатар ақылды адамдарды да тыңдайды және жояды, мысалы, сөздік жазушы Сайм, Партия мен Ұлы Ішекке деген адалдығына қарамастан, «адам емес» статусына ие болады. Мүмкін болатын шейіттерді жою үшін, халық жадында Партияға қарсылық тудыруы мүмкін ерлер мен әйелдерді ой қылмыскерлері Минилювке (Махаббат министрлігіне) жеткізіледі, онда Thinkpol оларды 101-бөлмеде әңгімелесу, моральдық және физикалық құлдырау және азаптау арқылы сындырады. Тұтқындарды сындыру арқылы Thinkpol олардың Ингсоц көзқарасын шын жүректен қабылдауына және Ұлы Ішекке шексіз сүйіспеншілікпен қарауына мәжбүрлейді. Кейіннен Thinkpol саяси тұрғыдан жаңартылған тұтқындарды Океанияның әлеуметтік ағымына қайтарады. Егер босатылған ой қылмыскерлері тағы да ой қылмысын жасаса, Thinkpol оларды қайтадан тұтқындап, тергеу мен азаптаудан кейін, ақырында өртеу арқылы «адам емес» статусына жеткізеді. Сонымен қатар, Ішкі және Сыртқы партияның кез келген мүшесі, егер ол кез келген «адам емес» адамды білген, танысқан немесе оның бар екенін білген болса, оны ұмытуға тиіс, әйтпесе ол «адам емес» адамды еске алудың ой қылмысын жасауы мүмкін. Мұндай қылмысты тоқтату, идеологиялық өзін-өзі тәрбиелеу, тәуелсіз ойламау – Newspeak тілінің әлеуметтік бақылау құралы ретінде мәдени жетістігін көрсетеді. Сонымен қатар, Minitrue (Ақиқат министрлігі) «адам емес» адамдар туралы барлық жазбаларды жояды. Thinkpol әдетте Океанияның жұмысшы табының – пролетарлардың өміріне араласпайды, бірақ олардың арасындағы әрекеттер үшін провокатор агенттерін қолданады, олар ақыл-ойы мен тәуелсіз ойлау қабілетін көрсететін кез келген пролетарды тұзаққа түсіріп, анықтап, жою үшін қауесет таратуға тырысады, бұл Партияның мәдени үстемдігіне қарсы көтеріліске әкелуі мүмкін.

Басқа мақсаттарда

ХХ ғасырдың басында, "1984" романы жарыққа шығудан бұрын, Жапония империясы (1868–1947) 1911 жылы Токубецу Кото Кейсацу ("Арнаулы жоғары полиция") құрылымын құрды, ол Шисо Кейсацу, "Ой полициясы" деп те белгілі болған саяси полиция күші. Олар Жапония отарлаған елдердің қоғамдық тәртібіне қауіп деп саналған жергілікті саяси топтардың идеологиясын тергеп, бақылап отырды. Қазіргі қолданыста "Ой полициясы" термині көбінесе қоғамның саяси өміріндегі идеологиялық догматизмнің нақты немесе қабылданатын күшін қолдануды білдіреді.