Кіріспе

Мәтіннің барлық белгілі нұсқаларын жинақтайтын еңбектің мамандану термині – вариорум, «(editio) cum notis variorum» дегеннің қысқартылған түрі, мәтіннің барлық белгілі нұсқаларын жинақтайтын жұмыс. Бұл – мәтіндік сынның бір саласы, онда барлық өзгерістер мен түзетулер қатар келтіріліп, оқырман мәтінді жариялауға дайындау барысында қабылданған мәтіндік шешімдерді қадағалай алуы мүмкін. Киелі кітаптар мен Уильям Шекспирдің туындылары көбінесе вариорум басылымдары болып табылады, алайда осы әдістер басқа көптеген еңбектерге сирек қолданылады.

Этимология

Variorum сөзі латын тілінде "әр түрлі [адамдарға] тиесілі" деген мағынаны білдіреді және 17 ғасырдағы голланд кітаптарының титулдық беттерінде жиі кездесетін cum notis variorum ("әр түрлі адамдардың түсіндірмелерімен") тіркесінен туындаған.

Бастапқы мағынасы

Сөздің бұрынғы мағынасы мәтіннің өзіне емес, оның ілеспесінде жарық көрген түсіндірмелер жинағына қатысты: "мәтіннің (көбінесе латын немесе грек тілінде) басылымы, онда әртүрлі сыншылар мен комментаторлардың түсіндірмелері бар". Осы сияқты вариумдық басылымдар 17 ғасырдағы голланд баспагерлерінің, оның ішінде Эльзевир үйінің арнаулы саласы болды. Мұндай басылымдарда мәтін, конструктивті түзетулерге тырыспай, сол дәуірде кеңінен қабылданған бір ғана сындық басылымнан алынатын; қызығушылық жазбаларда, олар әдетте әр беттің үштен екі бөлігін құрайды және әдетте автордың туындыларын зерттеген екі-үш белгілі маманның толық комментарийлерін, сондай-ақ басқа бірнеше комментаторлардан алынған таңдаулы үзінділерді қамтиды. Жазбаларда әдетте құжатталған және болжамды мәтіндік варианттар, сонымен қатар параллель қолданыс мысалдары және (ғылыми емес мәтіндер үшін) тарихи мәліметтер болады. Көбінесе орташа деңгейдегі әдебиетші бас редактор болып тағайындалатын; алайда, кейде бірінші сыныпты ғалым басылымды басқарып, оның құрамына өзінің түпнұсқалық еңбектерін қосатын, мысалы, Николаас Хейнсиус шығарған "Клаудиан" (Эльзевир, 1661) басылымы.

Белгілі вариумдық басылымдар

Киелі кітаптың әртүрлі нұсқалары тарихта әртүрлі уақытта және әртүрлі көлемде жарық көрген. Барлық белгілі дереккөздерден алынған мәтіннің әрбір жолының барлық нұсқаларын, хронологиялық ретпен келтіріп жазу, Киелі кітап аудармашыларына әртүрлі оқылымдардың бастауы мен кең таралуын анықтауға көмектеседі. Уильям Шекспирдің шығармаларының да маңызды вариорумдары болған, олардың ішінде барлық квартолар мен фолиолардың мәтіндері; бұрынғы редакторлардың мәтіндік шешімдері немесе таңдаулары; және барлық сындық ескертпелердің жинағы кірген. Біріншісі 1803 жылы Исаак Ридтің еңбегі болды. Вариорум басылымдары редакторлар мен ғалымдарға Шекспир мәтіндерінің тарихи дамуын түсінуге көмектеседі, күмәнді жолдарды түсіндіруге, авторлық ниетті анықтауға немесе мәтіндік өзгерістердің басқа түсіндірмелерін табу үшін контекстуалдық герменевтиканы қолдануға мүмкіндік береді. Иммануил Канттың «Таза ақыл-ойды сындау» еңбегі әдетте вариорум форматында ұсынылады, онда 1781 және 1787 жылғы басылымдар дерлік барлық қазіргі заманғы басылымдарда қатар келтіріледі. Чарльз Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» атты еңбегі алты рет қайта басылып, көптеген өзгерістер енгізілді. Мәтін үш есе ұлғайып, көптеген бөлімдері бес рет жаңадан жазылды. 1959 жылы вариорум басылып шықты. «Шөп жапырақтарының» да вариорумы бар. Уолт Уитман өмірінде алты немесе тоғыз басылым шығарды. 1980 жылы Нью-Йорк университетінің баспасы осы әртүрлі басылымдардың вариорумын жариялады. Джеймс Страхидің Фрейдтің «Түс жору» еңбегінің «The Standard Edition of The Complete Psychological Works of Sigmund Freud» атты төртінші және бесінші томдары сегіз басылымды қамтиды. Рабиндранат Тагордың шығармалары үлкен көлемдегі сандық вариорумды құру үшін жинақталды. Оны Bichitra веб-сайтынан қарауға болады.