Кіріспе

Жаңа Келісімдегі Еврей кітаптарынан келтірілген цитаталар

Жаңа Келісімде Еврей кітаптарынан (Ескі Келісім) тікелей келтірілген 283 цитата бар. 90 рет Септуагинтадан сөзбе-сөз үзінді келтірілген. Тағы 80 шамасында цитаталар қандай да бір жолмен өзгертілген. Мысалы, Иса (Ғиса) былай дейді: "Жазбаларда ешқашан оқымадыңыз ба: 'Құрылысшылар қабылдамаған тас үйдің бұрыш тасына айналды'?" – бұл сөздерге сілтеме жасалады. Сондай-ақ, кейбір цитаталар тікелей Еврей мәтінінен алынады (мысалы, , ,). Жаңа Келісім авторлары басқа да көздерден цитата келтіреді. Синоптикалық Евангелияларда Иса бірнеше рет деутероканондық еңбектерден цитата келтіреді немесе оларға сілтеме жасайды, мысалы, Сирак ұлының даналығынан. Пауыл классикалық ақындардан үш цитата келтіреді. Яһуда хатында Енох кітабының псевдоэпиграфикалық нұсқасынан (1 Енох 1:9) және Мұсаның көтерілуі туралы кітаптан цитаталар келтірілген.

Танымал мәдениетте

2022 жылдың қараша айында «Jeopardy!» ойын-шоуы Пауылдың қай хатында Ескі өсиеттен көбірек цитата келтірілгені туралы пікір келіспеушілікке ұшырады, осы мәселеде Киелі кітап сарапшылары арасында дау туды. Даудың мәні – Пауылдың хаттарында Ескі өсиеттен қанша аят келтірілгенінде емес, «Jeopardy!» дұрыс жауап деп атаған «Еврейлерге хат» кітабының авторы Пауыл болатын-болмайтынында еді. Бір кезде ғалымдар «Еврейлерге хатты» Пауыл жазды деп есептеген, бірақ бұл ежелгі әлемде (Ориген) немесе Реформация дәуіріндегі протестант ғалымдарының (Лютер, Кальвин) басым пікірі емес еді. Қазіргі таңда көптеген ғалымдар оның авторы Пауыл емес, белгісіз біреу екеніне келіседі.