Кіріспе

Ағылшын етістігі

"Go" етістігі ағылшын тіліндегі ерекше етістіктердің бірі болып табылады (ағылшын тіліндегі ерекше етістіктерді қараңыз). Оның қолданылу аясы өте кең; негізгі мағынасы – "бір жерден екінші жерге қозғалу". "Be" көмекші етістігінен басқа, "go" етістігі – ағылшын тілінде өткен шаққа толыққанды өзгеріп (суплетивті) келетін жалғыз етістік, яғни "went".

Негізгі бөліктері

Go-ның негізгі формалары – go, went, gone. Қалған жағдайларда, қазіргі ағылшын тіліндегі етістіктер дұрыс жалғанады. Негізгі формаларының ретсіздігі олардың кем дегенде екі, мүмкін үш түрлі үнді-еуропалық түбірден шыққандығымен байланысты. Be етістігінен басқа, барлық ағылшын етістіктерінен өзгеше, go етістігінің претериті (жасыл өткен шақ) оның бастапқы формасымен (infinitive) этимологиялық байланысы жоқ. Керісінше, go, went претериті, wend етістігінің претеритінің бір түрінен тараған, ол көне ағылшын тіліндегі wendan және орта ағылшын тіліндегі wenden сөздерінің жалғасы. Көне ағылшын тіліндегі wendan (қазіргі wend) және gān (қаз. go) сөздері мағыналық жағынан ұқсас болған. Осы ұқсастықтарды "Мен үйге қарай жол тартамын" деген сөйлемде көруге болады, ол "Мен үйге барамын" дегенмен мағынасы бірдей.

Этимология

Go орта ағылшын тіліндегі gon, goon сөздерінен, көне ағылшын тіліндегі gān сөзінен, протогерман тіліндегі *gāną сөзінен, протоиндоевропалық (PIE) тіліндегі *ǵʰēh₁ 'бару, қалдыру' сөзінен шыққан. Герман тілдеріндегі туыс сөздерге батыс фризиялық gean, голландтық gaan, төменгі неміс gahn, неміс gehen, даниялық, норвегиялық, швед gå, крым готика geen жатады.

Жаңа претеритті әзірлеу

Орта ағылшын тілінде ēode сөзі ede, yede және yode түріне айналды. XV ғасырда Оңтүстік Англияда wende (wend) сөзі "go" сөзімен мағыны жақын болды, бірақ оның бастауыш және қазіргі шақ формалары жиі қолданылмай қалды. Бұл "go" сөзінің әртүрлі ēode сөзінен туындаған өткен шақтары үшін де осылай болды, сондықтан wend сөзінің өткен шақ түрі осы функцияны өз бойына сіңірді. "Went" сөзі "go" сөзінің өткен шағы ретінде қалыптасқаннан кейін, "wend" сөзі жаңа өткен шақ түрін – "wended" алды. Солтүстік ағылшын және шотланд тілдерінде yede сөзі "gaed" болып келді, ол "go" сөзінің бір түріне "ed" жұрнағын қосу арқылы қалыптасқан. Аймақтың ықпалынан оңтүстік ағылшын тілінің нұсқалары Англияның стандартты тілін құрайды, сондықтан "went" стандартты ағылшын тіліндегі өткен шақ болып табылады. Спенсер "yede" сөзін "go" сөзінің мағынасында, ал "yode" сөзін оның өткен шақ түрі ретінде, бірақ тек диалект ретінде қолданды.