Кіріспе
Ағылшын жазушысы және ақыны Роуз Эми Файлмен (6 наурыз, 1877 – 1 тамыз, 1957) – балаларға арналған ертегілер туралы шығармаларымен белгілі ағылшын жазушысы және ақыны. Оның «Біздің бақтың түбінде перилер бар» атты өлеңін ағылшын композиторы Лиза Леман музыкаға бөлген. Француз ән-күйіне сазды қойылған «Lift your hidden faces» әні Англикан шіркеуінің ән жинағы «Songs of Praise» (1925), «The Oxford Book of Carols» (1928) және Гуттерлік бауырластықтың «Songs of Light» (1977) әндеріне енген.
Rose Amy Fyleman (6 March, 1877–1 August, 1957) was an English writer and poet, noted for her works on the fairy folk, for children. Her poem "There are fairies at the bottom of our garden" was set to music by English composer Liza Lehmann. Her carol "Lift your hidden faces", set to a French carol tune, was included in the Anglican hymnal Songs of Praise (1925), The Oxford Book of Carols (1928) as well as in the Hutterian Brotherhood's Songs of Light (1977).
Өмір жолы және шығармашылығы
Роуз Файлман 1877 жылғы 6 наурызда Нотинггемде Джон Фейлман мен оның әйелі Эмилидің (құрметті Loewenstein) үшінші баласы ретінде дүниеге келді, Эмилидің тегі орыс еді. Оның әкесі кружево саудасымен айналысты, ал оның еврей отбасы 1860 жылы Германияның Ольденбург ұлы княздығындағы Йеверден шыққан, қазіргі уақытта – Германияның Төменгі Саксониясы. Кішкентай кезінде Файлман жеке мектепте білім алды, ал тоғыз жасында оның шығармаларының бірі жергілікті газетте жарияланды. Ол Нотинггем университетінің колледжіне қабылданғанымен, аралық емтиханды тапсара алмады, демек мектеп мұғалімі болу арманынан бас тартуға мәжбүр болды. Бұл тұрғысынан, Файлманның ән дауысы жақсы болды, сондықтан ол музыканы оқуға шешім қабылдады. Ол Париж, Берлин және, ақырында, Лондондағы Корольдік музыка колледжінде вокалды оқыды, онда Корольдік музыка колледжінің мүшесі дипломын алды. Ол көп ұзамай Нотингемге оралды, онда тіл білімін оқытты және әпкесінің мектебіне көмектесті. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол отбасының басқа мүшелерімен бірге өзінің есімінің ағылшын тіліндегі жазылуын өзгертіп, ағылшындандырды. Қырық жасқа келгенде Файлман өлеңдерін «Панч» журналына жіберді, ал оның «Біздің бақтың түбінде феялар бар» атты тұңғыш туындысы 1917 жылдың мамырында жарық көрді. Баспагерлердің қызу ықыласы Файлманды бірнеше ертегі өлеңдерін ұсынуға итермеледі. Оның өлеңдері оқырмандардың арасында үлкен сәттілікке ие болды, ал оның алғашқы жинағы «Феялар мен мұржалар» (1918) келесі он жылда жиырмадан астам рет қайта басылды. 1920-ші және 1930-шы жылдардың басында Роуз Файлман көптеген өлеңдер жинақтарын жариялады, балаларға арналған пьесалар жазды және екі жыл бойы балалар журналын редакциялады. Файлман сонымен қатар шебер лингвист болды, ол неміс, француз және итальян тілдерінен кітаптар аударды, соның ішінде даттық жазушы Карин Михайлистің «Биби» балалар әңгімелерін де аударды. Роуз Файлман өзінің буынының ең сәтті балалар жазушыларының бірі болды және ол өзінің ерте шығармаларының көптеген өлеңдері мақал-мәтелге айналғанын көрді. Ол 1957 жылдың 1 тамызында Гертфордширдегі Сент-Олбанс қаласындағы зейнеткерлер үйінде қайтыс болды.
Виннипег туралы өлең
1929 жылдың желтоқсан айында Роза Файлеман Канаданың Виннипег қаласына әйелдер клубтарының бірінде қонақ спикер ретінде шақырылды. Ол Бродвей даңғылындағы Манитоба парламенті ғимаратының жанында орналасқан Форт-Гарри қонақ үйінде тұрды. Бір күні кешке Роза клуб президенттерінің біреуімен бірге парламент ғимаратына серуендеуге бел буды, сонда Роза оның алдындағы газонға орналасқан королева Викторияның мүсінін көруге мүмкіндік алды. Бұл керемет қыс кешінде олар қонақ үйге оралғанда, Роза "Виннипегте Рождество" атты өлең жазуға шабыттанды. Өлең 1930 жылдың Жаңа жыл күні британдық "Панч" журналында жарияланды. Бұл өлең көптеген виннипегтіктерге таныс, олар оны алғаш рет мектепте оқыған, және Рождество маусымында жиі еске алынады. Виннипегтік балалар оқу-ойын жетекшісі Фред Пеннер оны 1990 жылы шығарған "The Season" атты Рождестволық альбомына қосты. 2018 жылы Виннипегтен шыққан "The Winnipeg Singers" хоры композитор Майкл А. Маккейге өлеңге хорлық әуен жазуды тапсырды және оны 2018 жылғы "Виннипегте Рождество" атты Рождестволық концертінде алғаш рет орындады.
Жасөспірімдер
"Радугалы мысық және басқа да әңгімелер", Тельма Кудлипп Гровенордың суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1922, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1923. Қырық жақсы түн ертегісі, Тельма Кудлипп Гровенордың суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1923, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1924. "Оқиғалар клубы", А. Х. Уотсонның суреттері, Метуен (Лондон, Англия), 1925, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1926. Летти: Баланың зерттелуі, Лизл Хаммель суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1926, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1927. Қырық жақсы таңертеңгі әңгімелер, Метхен (Лондон, Англия), 1926, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1929. Жиырма шай уақытындағы әңгіме, Метхен (Лондон, Англия), 1929, "Шай уақытындағы әңгімелер" деген атпен жарияланды, Даблдей (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1930. Қабылданатын үй, Маргарет Темпесттің суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1930, Даблдей (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1931. Кэти Круздың ойын кітабы, Кэти Круздың суреттері, Маккей (Филадельфия, ПА), 1930. Капитан Марвхопплдің керемет оқиғалары, Гертруда Линдсейдің суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1931, Даблдей (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1932. Пасха қояны және басқа да әңгімелер, Диси Мервиннің суреттері, Метуен (Лондон, Англия), 1932. Джереми Квинс, Лондонның Лорд-мэрі, Сесил Леслидің суреттері, Кейп (Лондон, Англия), 1933. Принцесса билейді, Сесил Леслидің суреттері, Дент (Лондон, Англия), 1933. Тимотидің сиқыршысы, Метхен (Лондон, Англия), 1942. Тимоти Бой Трасты, Марджори Враттеннің суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1944. Хоб пен Боб: Екі гоблин туралы әңгіме, Чарльз Стюарттың суреттері, Холлис және Картер (Лондон, Англия), 1944. Бенгазимен оқиғалар, Пегги Фортнумның суреттері, Эйр және Споттисвуд (Лондон, Англия), 1946. Смиттер отбасы теңіз жағасында, Арнольд (Лидс, Англия), 1947. Смиттер отбасы ауылда, Арнольд (Лидс, Англия), 1947. Смиттер отбасы қалада, Арнольд (Лидс, Англия), 1947. Балабақшадағы әңгімелер, Эванс (Лондон, Англия), 1949. Люси қозы, Эйр және Споттисвуд (Лондон, Англия), 1951. Недди есек, Эйр және Споттисвуд (Лондон, Англия), 1951. Құбыршық пен ешкі, Эйр және Споттисвуд (Лондон, Англия), 1951. Торғай мен түлкі, Эйр және Споттисвуд (Лондон, Англия), 1951. Ақ гүл, М. Э. Стюарттың суреттері, Арнольд (Лидс, Англия), 1953.
Өлеңдер; Жасөспірімдер
"Күннұрлы кітап", Миллисент Совербидің суреттері, Оксфорд университетінің баспасы (Лондон, Англия), 1918 жыл. "Елдер мен мұржалар", Метхен (Лондон, Англия), 1918, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1920. "Жасыл елке", Метхен (Лондон, Англия), 1919 жыл, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1923 жыл. "Елдік сыбызғы", Метхен (Лондон, Англия), 1921 жыл, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1923 жыл. "Кішкентай құмыра", Кэти Круздың суреттері, Метуен (Лондон, Англия), 1923 ж. Роза Файлманның ертегі кітабы, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1923 ж. "Елдер мен достар", Метхен (Лондон, Англия), 1925, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1926. Роза Файлман күнтізбесі, Лизл Хэммельдің суреттері, Метуен (Лондон, Англия), 1927. (Басқалармен бірге) "Джой Стрит өлеңдері", Блэкуэлл (Оксфорд, Англия), 1927 жыл. "Біздің қаламызға ханшайым келді", Гертруда Линдсейдің суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1927, Даблдей (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1928. (Редактор) "Жеміс ағашының айналасы": Балаларға арналған әңгімелер мен өлеңдер кітабы, Додд, Мид (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1928 жыл. "Ескі уақыттағы қыздар және басқа өлеңдер", Этель Эверетттің суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1928. "Роза гүлдерінің шоғы": Роза Файлманның жинақталған өлеңдері, Рене Буллдың суреттері, Метхен (Лондон, Англия), 1928. "Гей, жоғары көтеріл", Деси Мервиннің суреттері, Метуен (Лондон, Англия), 1929, Даблдей (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1930. "Елу бір жаңа балабақша өлеңі", Дороти Берроуздың суреттері, Метуен (Лондон, Англия), 1931, Даблдей (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1932. (Томас Ф. Данхиллмен бірге) "Көк рифма кітабы" (мәтіні Файлманның; музыкасы Данхиллдің), Бузи Метуен (Лондон, Англия), 1933. (Редактор) "Қант және дәмді заттар": Жаңа және ескі балабақша өлеңдері жинағы, Жанет Лора Скотттың суреттері, Уитман (Расин, Висконсин штаты), 1935. (Редактор) "Міне, біз сыбызғы тартып келеміз", Айрин Маунтфорттың суреттері, төрт томдық, Блэкуэлл (Оксфорд, Англия), 1936–37, бір томдық басылым, Стоукс (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1937. (Редактор) "Тағы да сыбызғы тартып келеміз", Айрин Маунтфорттың суреттері, Блэкуэлл (Оксфорд, Англия), 1936, Стокс (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1938. (Редактор) "Қоңыраулар соғып тұр": Кішкентай балаларға арналған өлеңдер антологиясы, суреттері: Ирен Маунтфорт, Блэкуэлл (Оксфорд, Англия), 1938, Стокс (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1939. (Редактор) "Құбыр мен барабан": Кішкентай балаларға арналған өлеңдер антологиясы, суреттері: Ирен Маунтфорт, Блэкуэлл (Оксфорд, Англия), 1939, Стокс (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1940. "Жылдам өлеңдер", Маргарет Темпесттің суреттері, Метуен (Лондон, Англия), 1941. "Сандық өлеңдер", Арнольд (Лидс, Англия), 1946 жыл. "Адамға арналған рифма кітабы", Метхен (Лондон, Англия), 1949 жыл. (Редактор) "Ағаш басындан": Көптеген елдерден алынған балабақша өлеңдері, Блэкуэлл (Оксфорд, Англия), 1949. "Елдік саудаға барған елдік қыз", Джамихаел Хентерлидің суреттері, Даттон (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1986.
Театрлық шығармалар; Жасөспірімдер
Балаларға арналған сегіз кішкентай пьеса (Дарби мен Джоан, Әншінің жұмбағы, Нольдер мен кресттер, Ауа райы клеркі, Әнші мен қуыршақ, Кабачоктар мен патшалар, Аркадияда және Санта-Клаус), Метхен (Лондон, Англия), 1924, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1925. Балаларға арналған жеті кішкентай пьеса (соның ішінде «Принцесса және қарақшы», «Русалка», «Питер Коффин», «Кресло», «Ана Гусьтың кеші», «Санта-Клаустың келуі» және «Дүрбі, нан пісіруші, шам жасаушы»), Метхен (Лондон, Англия), 1928. Балаларға арналған тоғыз жаңа пьеса (оның ішінде «Мұртық», «Ай», «Үйдегі» Күнбаласы, «Тігіс үлгісі», «Үш жаман имп», «Тест», «Ұйықтаған сұлу», «Санта-Клаус кешкі асқа келеді» және «Торсық, имп»), Элеонора Л. Хэлсидің суреттері, Нельсон (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1934. Балаларға арналған алты ұзын пьеса (Аққар, Сүтқоспа, Шошқа еті пісірілетін түні, Ритм, Гас тығыны және Ашулы гномдар), Элеонора Л. Хэлсидің суреттері, Нельсон (Лондон, Англия), 1936. «Сиқырлы қалам» және менің ертегимнен алынған басқа пьесалар (ішінде «Шындықтың кілемшесі», «Капитан Марвхоппл», «Рифмдеуші ханзада», «Сиқырлы қалам», «Қастаң адам», «Үш ханшайым», «Трудл» және «Сент-Николастың жырлары»), Метхен (Лондон, Англия), 1938. «Испан плащы», Метхен (Лондон, Англия), 1939. (Адаптор; Уилл Грантпен бірге) Қызыл қалпақша, Гранттың музыкасы, Оксфорд университетінің баспасы (Оксфорд, Англия), 1949.
Аударма; Жасөспірімдер
Карин Микаэлис, Биби, Хедвиг Коллин суреттері, Аллен және Унвин (Лондон, Англия), 1933 ж. Карин Микаэлис, Биби саяхатқа шығады, Хедвиг Коллин суреттері, Аллен және Унвин (Лондон, Англия), 1934 ж. Видди Видди Вурки: Көптеген елдердің әуенді өлеңдері, Валери Каррик суреттері, Блэкуэлл (Оксфорд, Англия), 1934 ж., "Шет елдерден суретті әуендер" деп жарияланды, Стокс (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1935 ж., "Көптеген елдердің әуенді өлеңдері" деп жарияланды, Довер (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1971 ж. Карин Микаэлис, Грин Айленд, Хедвиг Коллин суреттері, Аллен және Унвин (Лондон, Англия), 1936 ж. Лида, Пьер Кастордың жабайы жануарлар кітаптары, сегіз томдық, Рожан суреттері, Аллен және Унвин, 1937–1942 жж. Ян Карафиат, Fireflies, Эмил Вайсс суреттері, Аллен және Унвин (Лондон, Англия), 1942 ж. Альфред Флюкигер, Тюк: Қар қоянның хикаясы, Грейс Хакстебл суреттері, Лэйн (Лондон, Англия), 1949 ж. Мари Луиза Вентеклай, Симон және Лиливайттар, Музей баспасы (Лондон, Англия), 1949 ж. Лилиан Миоцци, Теңізге кеткен мысық Томмидің оқиғалары, Шарлотта Хоуг суреттері, Лэйн (Лондон, Англия), 1950 ж. Лили Мартини, Питер және оның досы Тоби, Вольфганг Фельтен суреттері, Лэйн (Лондон, Англия), 1955 ж.
Басқа
A Little Christmas Book, Лисл Хаммель суреттерімен, Метхен (Лондон, Англия), 1926 жыл, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1927 жыл. Кэти Круздың қуыршақ кітабы, Кэти Круздың суреттерімен, Доран (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1927 жыл. (Аудармашы) Әндер, Кервен (Лондон, Англия), 1927 жыл. Кэти Круздың екінші қуыршақ кітабы, Харрап (Лондон, Англия), 1930 жыл. - Сәлем! Динг-а-Динг, Лондон университетінің баспасы (Лондон, Англия), 1931 жыл. Роза Файлманның туған күн кітабы, Мюриэл Доусон мен Маргарет Таррант суреттерімен, Медичи қоғамы (Лондон, Англия), 1932 жыл. (Томас Ф. Данхиллмен бірге) Бақытты отбасы (опера; 1933 жылы қойылған), музыкасы Дунхилл, Метхен (Лондон, Англия), 1933 жыл. Аюлар, Стьюарт Трезилианның суреттерімен, Нельсон (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1935 жыл. Маймылдар, Нельсон (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1936 жыл. (Э. М. Д. Уилсонмен бірге) Билли Маймыл: Капуциннің нағыз оқиғасы, Сесил Леслидің суреттерімен, Нельсон (Лондон, Англия), 1936 жыл, Нельсон (Нью-Йорк, Нью-Йорк), 1937 жыл. Әулиелер кітабы: Жанна д'Арктан Сент-Николасқа дейін, Гертруда Миттелманның суреттерімен, Метхен (Лондон, Англия), 1939 жыл. Әртүрлі елдердің халық ертегілері, Метхен (Лондон, Англия), 1939 жыл. (Аудармашы) After All (спектакль), Метхен (Лондон, Англия), 1939 жыл. (Редактор) Ойнайық, Граут (Лондон, Англия), 1943 жыл. (Редактор) Панч пен Джуди, Пауль Хеннингтің суреттерімен, Метхен (Лондон, Англия), 1944 жыл. Дафна мен Дик: Канададан келген туыс, Жаннетта Вайз суреттерімен, Макдональд (Лондон, Англия), 1952 жыл. Дафна мен Дик: Айналып-толғанып, Жаннетта Вайз суреттерімен, Макдональд (Лондон, Англия), 1952 жыл. "The Merry Go Round" журналының негізін қалаушы редакторы, 1923–24 жылдары. Horn Book және Punch сияқты мерзімдік басылымдарға үлес қосушы.