Кіріспе

11-ші Панчен-лама, Қытай үкіметінің пікірінше, Тибет автономиялық аймағының бұрынғы төрағасы Чоқый Гьялпо, сондай-ақ оның дүниелік аты Гьяинкаин Норбу немесе Гьялцен Норбу (13 ақпан 1990 жылы туған) Қытай Халық Республикасы үкіметі тарапынан 11-ші Панчен-лама деп танылады. Ол сондай-ақ Қытай буддистік қауымдастығының вице-президенті. Сынаушылар Гьялпоны Қытай үкіметінің марионеткасы деп санайды. Гьялпоның Панчен-лама лауазымы 14-ші Далай-ламаның Гедун Чокей Ниманы алдынан тануымен байланысты дау тудырады. Гедун Чокей Нима, оның отбасы және Таши Лхунпо монастырының сол кездегі кхенпосы Чадрел Ринпоче, Далай-лама Гедун Чокей Ниманы ресми мойындағаннан кейін Қытай үкіметі тарапынан бір немесе бірнеше белгісіз жерлерде ұсталды және/немесе тұтқынға алынды. Тибеттік үкімет-эмиграциясы (Орталық Тибет әкімшілігі) Қытай үкіметінің Алтын құбырды пайдалану арқылы жасаған таңдауын мойындамайды, бірақ Қытай бақылауындағы тибеттік монастырлардағы кейбір монахтар Қытай үкіметінің таңдауын Панчен-лама деп атайды.

Аттар

Гьяинкайн Норбудың толық діни аты - Jêzün Lobsang Qamba Lhünzhub Qögyi'gyäbo Bäsangbo, бірақ ол көбінесе Qoigyijabu деп аталады. Бұл есім Qögyi'gyäbo, Qögyi Gyäbo, Qoigyi'gyaibo, Qoigyi Gyaibo, Chökyi Gyalpo, Choekyi Gyalpo немесе Wylie транслитерациясында Chos kyi Rgyal po деп те жазылуы мүмкін. Қытай тілінде Quèjí Jiébù (确吉杰布) деп аударылады. Ал әдеттегі аты, Гьяинкайн Норбу, Gyaencaen Norbu, Gyancain Norbu немесе Gyaltsen Norbu деп те жазылады.

Өмірбаян

Гьяинкайн Норбу 1990 жылғы 13 ақпанда Солтүстік Тибет автономиялық аймағындағы Лхари округінде дүниеге келген. Ол балалық шағында қытайша білім алу үшін Пекинде тұрып, 1995 жылғы қараша-желтоқсан айларында Шигацзеде, Панчен-ламалардың ресми ордасына, таққа отыру үшін Ташильхунпо монастырына барды. Қытай үкіметі оны Панчен-лама деп таңдағаннан бері Тибет буддизмін оқып келеді. Бір батыс баспасөз құралы делегаттардың салқын қабылдағанын хабарлады, конференцияға дейінгі амандасу рәсімдерінде басқа буддистер Гьяльцен Норбуды қарсы алуға әрекет етпеді. Қытай 14-ші Далай-лама Тензин Гьяцзоны «ұзақ жылдар бойы келіспейтін, Қытай ана елін бөліп, түрлі этникалық топтардың бірлігін бұзуға тырысқан сепаратист» деп есептейді, сондықтан оны шақырмады. Қытай оны «Тибет буддизмінің жария беті» деп санайды. Сол айдың соңында, 20 жасында Норбу ең жас мүше атанды. Бірақ, ол Чоеки Гьяльцен, 10-шы Панчен-лама сияқты ХПКК төрағасының орынбасары болып тағайындалмады, және бұл Норбудан да күтілген еді. Дегенмен, Тибеттің эмиграциядағы үкіметі оның тағайындалуы келесі Далай-ламаға қатысты оның позициясына кері әсер ететін болуы мүмкін деп алаңдады, себебі Далай-ламаның бекітілуіне әдетте Панчен-ламаның келісімі қажет. 2010 жылғы мамыр айында ол 2010 жылғы Юшу жер сілкінісінен зардап шеккен Тибет аймағына барып, құрбандар үшін дұға жасады. Маусым айында ол Лхасадағы Тибет университетінде және Тибеттік дәстүрлі медицина университетінде білімнің маңыздылығы туралы лекция оқыды. 2010 жылғы Ганьсудағы құлпырауда, халқының үштен бірі тибеттіктерден тұратын Чжугку округі зардап шеккенде, ол құтқару жұмыстарына 50 000 юань көмек берді және құрбандар үшін дұға етті. Ол Панчен-ламаның дәстүрлі ордасы Ташильхунпо монастырына барып тұрады, бірақ онда тұрмайды. «Азия Таймс» оны «қалың көзілдірік киген, дәстүрлі қызыл шапан жамылған, бойы кішкентай адам» деп сипаттайды.

Таңдау

1989 жылы 10-шы Панчен-лама Чоеки Гьялцен қайтыс болғаннан кейін, Тибеттік үкімет-қуғында және Қытай үкіметі 11-ші Панчен-ламаны іздеуде алты жыл бойы параллель процестерді жүргізді. 1995 жылдың мамыр айында Чадрел тұтқындалды. Далай-лама Қытайдың таңдауын басып озу үшін, өзінің қалаулы үміткері Гедун Чоки Ниманы Панчен-ламаның 11-ші жаңа туылымы деп жариялады. Төрт күннен кейін қытайлық қауіпсіздік күштері оны Лхари округіндегі үйінен алып кетті, оның "Тибеттік сепаратистерден ұрлану қаупі бар" екенін мәлімдеді. Қытай Ниманың "кездейсоқ" таңдалғанын жоққа шығарады, ал Тибеттік үкімет-қуғында өз үміткерінің заңдылығын қамтамасыз етуде. Чадрел іздеу комиссиясынан Сенгчен Лобсанг Гьялценмен ауыстырылды. Жаңа комиссия финалистер тізімінен Алтын құмырадан жеребе тастау арқылы Панчен-ламаны таңдауға шешім қабылдады. Қытай дәстүрі бойынша Алтын құмыра 1792 жылы Цяньлун императорымен енгізілген және 10-шы, 11-ші және 12-ші Далай-ламаларды таңдау үшін қолданылды. Салтанатқа қатысқан маңызды лама Арджиа Ринпоче айтуынша, Панчен-лама мәселесіне жауапты орталық үкіметтің өкілі Йе Сяовен жеке түрде таңдау Гьяйнкайн Норбуге пайда келтірілгенін мәлімдеді. Алты жасар Гьяйнкайн Норбу 1995 жылдың 8 желтоқсанында Қойғыйжабу діни атымен таңдалды. Тибеттен қуғынға ұшыраған аббат Арджиа Ринпоче, бір шенеунік өзі қатысқан рәсім Норбудің пайдасына жасалғанын айтқандығын мәлімдейді. Гьяйнкайн Норбу Ташильхунпо монастырында таққа отырғызылды және содан бері Панчен-ламаның толық функцияларын атқарып келеді. Таққа отырғызу рәсіміне 8-ші Арджиа Ринпоче де қатысты, ол өзінің кітабында былай дейді: "Біз тағзым етіп, соқыр сеніммен таңдалған балаға бас идік. Бұл әрекет мені қорлатқан секілді болды."