Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия саясаткері
New Zealand politician
Маргарет Энн Уилсон (20 мамыр 1947 жылы туған) – Жаңа Зеландия заңгері, ғалымы және бұрынғы Лейборист партиясы саясаткері. Ол 1999 жылдан 2005 жылға дейін Бас прокурор, ал 2005 жылдан 2008 жылға дейін Бесінші Лейборист үкіметі кезінде Өкілдер палатасының спикері қызметін атқарды.
Margaret Anne Wilson (born 20 May 1947) is a New Zealand lawyer, academic and former Labour Party politician. She served as Attorney General from 1999 to 2005 and Speaker of the House of Representatives from 2005 to 2008, during the Fifth Labour Government.
Ерте өмір және мансап
Гисборнда туған Уилсон Морринсвиллде өсті, онда оның ата-анасы Билл мен Патрисия (Пэдди) кішкентай дүкен иесі болды. Ол төрт баланың үлкені еді. Жеті жасында әкесінің нервтік ауруынан кейін бірнеше ай Оклендте әжесінің қарындасы мен күйеуімен бірге тұрды. Уилсонның отбасы католик дінінде болды және Лейборист партиясын қолдады; Билл әкесінің туысы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Лейборист партиясының премьер-министрі Боб Хефрон еді. Уилсон оқу үшін Оклендке оралып, білімін Сент-Доминик колледжінде жалғастырды және Морринсвилл колледжіндегі жалғыз қыз студент ретінде соңғы курсын бітірді. 16 жасында қатерлі ісікке байланысты аяғы ампутацияланды, бұл оның дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болу арманына тосқауыл қойды. Оның орнына ол заңды оқып, 1970 жылы Окленд университетін заңгерлік бакалавр (LLB) дәрежесімен бітірді. 1970 жылдан 1972 жылға дейін Оклендте заң кеңесшісі және адвокат болып жұмыс істеді (1971 жылы ол заң қызметкерлерінің кәсіби одағының хатшысы болды), ал 1974 жылы Жаңа Зеландиядағы басқаруға жұмысшылардың қатысуы тақырыбында заң ғылымы бойынша магистрлік диссертациясын қорғады. Өзінің естеліктерінде Уилсон 200 студенттен тұратын топта тек жеті қыз болғанын айтады; оның курстастарының арасында болашақ Жаңа Зеландияның Бас судьясы Сиан Элиас және Гонконгтың алғашқы инстанция сотының болашақ судьясы Клэр Мари Бисон болды. Сонымен қатар, болашақ парламент депутаттары Дэвид Лэнг пен Джим Маклей де сол топқа кірді. Өзінің естеліктерінде Уилсон болашақ премьер-министр және сол кездегі Окленд университетінің әріптесі Хелен Кларктың оны кандидат болуға ынталандырғанын еске алды. Ол 1984 жылғы жалпы сайлауға дайындық кезінде әйелдер теңдігіне қатысты партияның сайлау алды бағдарламасына, соның ішінде Әйелдер істері министрлігін құруға үлкен үлес қосты. 1987 жылы Уилсонға Парламентке сайлану ұсынылды, бірақ ол бас тартты.
Born in Gisborne, Wilson was raised in Morrinsville where her parents Bill and Patricia (Paddy) ran a small store. She was the eldest of four children. As a seven year old, she spent several months living in Auckland with her great aunt and great uncle after her father had a nervous breakdown. Wilson's family were Catholic and Labour voting; Bill's father's cousin was the Labor Party Premier of New South Wales, Bob Heffron. Wilson returned to Auckland to receive secondary education at St Dominic's College, and completed her final year as the only female student at Morrinsville College. She had a leg amputated due to cancer at the age of 16, which cut short her plans to be a physical education teacher. Instead, she studied law and graduated LLB(Honours) from the University of Auckland in 1970. Briefly, she worked as a law clerk and solicitor in Auckland from 1970 to 1972 (in 1971 she was secretary of the legal employees' union), before a master's in jurisprudence on workers' participation in management in New Zealand was completed in 1974. In her memoir, Wilson reports that only seven in her undergraduate class of 200 were women; her female classmates included future Chief Justice of New Zealand Sian Elias and future judge of the Hong Kong Court of First Instance Clare Marie Beeson. Future members of Parliament David Lange and Jim McLay were also in the cohort. In her memoir, Wilson reflected that future Prime Minister and her then University of Auckland colleague Helen Clark encouraged her candidacy. She contributed to the party's manifesto commitments on women's equality, which included the establishment of the Ministry for Women's Affairs, for the 1984 general election. It was suggested that Wilson stand for Parliament in 1987; she declined.
Парламент мүшесі
Тоғыз жылдық Ұлттық партия басқаруынан кейін, оның ішінде үш жылдық коалициялық келісімдерді сынақтан өткізуден соң, Лейбористер партиясы 1999 жылғы сайлаудан кейін үкімет құруды күтті. Уилсонның бұрынғы Окленд университетіндегі әріптесі, қазіргі Лейбористер партиясының жетекшісі Хелен Кларк, Лейбористер партиясы жаңа үкімет құрған жағдайда, бас прокурор лауазымын иеленуі үшін Уилсонды партия тізімі бойынша сайлауға түсуге шақырды. Ол Жаңа Зеландия Бірінші партиясының лидері Уинстон Петерс пен Ұлттық партиясының үміткері Кэтрин О’Реганнан кейін үшінші орын алды. Бұл жарыс өте тар болғандықтан, Уилсон сот арқылы дауыстарды қайта санауды сұрады, себебі Жаңа Зеландия Бірінші партиясы партиялық дауыс беруде бес пайыздан кем дауыс жинаса, Петерс сайлау округінде жеңіліске ұшыраған жағдайда парламентте өкілдігі болмайтын еді (бұл Лейбористер партиясына Альянспен ғана үкімет құруға және Жасылдардың қолдауына мұқтаж болмауға мүмкіндік берер еді). Петерс бұл қайта санауды ақшаның ысырабы деп сынады. Қайта санаудың нәтижесінде Петерстің көпшілігі 62-ден 63 дауысқа дейін бір дауысқа өсті. Лейбористер партиясы тізімінде тоғызыншы болып тұрған Уилсон парламентке тізім бойынша депутат ретінде енді және бірден үкіметке сайланды. Бас прокурор лауазымына тағайындалғаннан бөлек, ол Еңбек министрі, Уайтанги шарты бойынша келіссөздерді жүргізуші министр және Әділет және мемлекеттік қызмет министрінің орынбасары болды. Әділет саласында ол конституциялық және сайлау саясаты, адам құқықтары, жеке өмірге қатысты құпиялылық және маорилер мен корона арасындағы қатынастарға жауапты болды. Өзінің барлық лауазымдарында Уилсон әйелдер теңдігіне ерекше мән берді. Ол Адам құқықтары комиссиясында Тең мүмкіндіктер комиссары лауазымын құрды және некелік мүлік туралы заңды реформалауға көмектесті. Сондай-ақ ол 1991 жылғы Еңбек шарты туралы заңның 2000 жылғы Еңбек қатынастары туралы заңмен алмастырылуын қадағалады және Бас прокурор ретінде бұрынғы үкіметтердің Тайлық кеңесін Жаңа Зеландияның соңғы сатыдағы соты ретінде пайдалануын тоқтату және тәуелсіз Жаңа Зеландия Жоғарғы сотын құру әрекеттерін жаңартып, аяқтады. 2002 жылғы сайлаудан кейін Уилсон тізім бойынша депутат болып қалды және мерзімі ішінде лауазымдарының спектрі кеңейді. Ол бастапқыда Бас прокурор, Еңбек министрі, Уайтанги шарты бойынша келіссөздерді жүргізуші министр және Әділет министрінің орынбасары қызметін атқарды. 2003 жылдың мамырына дейін ол Сот министрі болды, содан кейін бұл лауазым Рик Баркерге берілді, ал Уилсон министрдің орынбасары болды. 2004 жылдың ақпан айында Уилсон Сауда министрі болды (Пол Суэйн Еңбек министрлігіне өтті), ал 2004 жылдың қарашасында Уилсон Құрылыс мәселелері жөніндегі алғашқы министр атанды.
After nine years of a National led Government, including three years of testing coalition arrangements, Labour anticipated forming a government after the 1999 election. Wilson's former Auckland University colleague Helen Clark, now leader of the Labour Party, invited Wilson to stand for election on the Labour Party list, with a view to being the Attorney General should Labour successfully form a new government. She placed third behind New Zealand First leader Winston Peters and National candidate Katherine O'Regan in a close race. Wilson sought a judicial recount as since New Zealand First won less than five percent of the party vote they would have no seats in parliament in at all if Peters lost the electorate (allowing Labour to govern solely with the Alliance and not needing the Greens). Peters criticised the recount as a waste of money. The recount resulted in Peters' majority increasing by one vote from 62 to 63. As the ninth candidate on the Labour list, Wilson entered Parliament as a list MP and immediately gained election to the Cabinet. In addition to being appointed Attorney General, she was additionally made Minister of Labour, Minister in charge of Treaty of Waitangi Negotiations, and associate minister for justice and state services. In the justice portfolio, she had delegated responsibility for constitutional and electoral policy, human rights, privacy and the Māori–Crown relationship. Across her portfolios, Wilson had a strong focus on women's equality. She established the position of Equal Employment Opportunities commissioner at the Human Rights Commission and progressed reform to matrimonial property law. She also oversaw the replacement of the Employment Contracts Act 1991 with the Employment Relations Act 2000 and, as Attorney General, revived and completed previous governments' attempts to cease using the Privy Council as the New Zealand's court of last resort and establish an independent Supreme Court of New Zealand. Wilson remained a list MP after the 2002 election and, over the term, gained a more varied set of portfolios. She initially continued as Attorney General, Minister of Labour, Minister in charge of Treaty of Waitangi Negotiations and Associate Minister of Justice. She was Minister for Courts until May 2003, until that role was reassigned to Rick Barker with Wilson as the associate minister. In February 2004, Wilson became Minister of Commerce (Paul Swain picked up the labour portfolio) and in November 2004, Wilson became the first Minister for Building Issues.
Палата Төрағасы
2004 жылдың желтоқсанында Үкімет Уилсонды Өкілдер палатасының спикері лауазымына ұсынбақ екенін жариялады, бұл лауазым Джонатан Хант зейнетке шығуға байланысты босап, тұратын еді. Бұрынғы болжамдар Қорғаныс министрі Марк Бертонға жасалған болатын. Өзінің естеліктерінде Уилсон 2004 жылдың соңында премьер-министр Хелен Кларкқа министр ретінде үшінші мерзімге сайлануға ниеті жоқ екенін және 2005 жылғы сайлауда зейнеткерлікке шығуды жоспарлап отырғанын айтқандығын еске алады. 2005 жылдың 21 маусымында Уилсон премьер-министр Хелен Кларкты Ұлттық партиясының өкілі Ник Смит сөйлеп тұрғанда сөзге араласқандығы үшін Парламент палатасынан шығарып салды. Оның стилі алдыңғы спикерден едәуір ерекшеленді. 2006 жылдың шілдесінде Ұлттық партия Уилсонға сенімсіздік білдіру үшін дауыс беруге тырысты, себебі ол Лейбористік партияның депутаты Тайто Филип Филд туралы есепті Артықшылықтар комитетіне жіберуден бас тартқан еді, бірақ Лейбористік партия бұл әрекеттің алдын алды. Оның спикер ретіндегі өкілеттігіне ең үлкен сын 2008 жылдың 26 тамызында болды, сол күні Act партиясының жетекшісі Родни Хайд бастапқыда оның дебаттар залынан кетуіне қатысты бұйрығын орындаудан бас тартып, «Мен енді шығармаймын, спикер ханым» деді. Ол оған «жақсылап ойлануды» айтты, бірақ Хайд залдағылардан кеткеннен кейін оның есімін тізімге енгізуге өтініш бермеді. Уилсон 2007 жылдың шілдесінде Parliament TV телеарнасының іске қосылуын бақылады. 2008 жылдың ақпанында Уилсон 2008 жылғы сайлауға қайта қатыспайтынын және дипломатиялық қызметтен гөрі академиялық салаға бет бұруды қарастырып отырғанын мәлімдеді. Ол өзінің қызметін 48-ші Парламентті жабып аяқтады. 2009 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету шарасында Уилсон Парламент мүшесі және спикер ретіндегі қызметтері үшін Жаңа Зеландияның Артықшылықтар орденінің ерекше серігі атағымен марапатталды. Кейіннен 2009 жылы Жаңа Зеландия үкіметі титулдық атақтарды қайта орнатқаннан кейін Уилсон Дама серігі атағын қайта алудан бас тартты.
In December 2004, the Government announced that it would nominate Wilson for the post of Speaker of the House of Representatives, a position which would become vacant with the pending retirement of Jonathan Hunt. Previous speculation had focused on Mark Burton, the Minister of Defence. In her memoir, Wilson recalled advising Prime Minister Helen Clark toward the end of 2004 that she could not see herself doing a third term as a minister and that she intended to retire at the 2005 election. On 21 June 2005, Wilson ejected the Prime Minister Helen Clark from Parliament's Chamber for interjecting while National's Nick Smith was speaking. Her style was noticeably different from her predecessor. In July 2006, National attempted a vote of no confidence in Wilson, after she refused to send a report on Labour MP Taito Phillip Field to the Privileges Committee, but Labour blocked the move. The most serious challenge to her authority as speaker came on 26 August 2008, when Act leader Rodney Hide initially refused her order to leave the debating chamber, saying, "I actually won't go now, Madam Speaker." She told him to "think carefully", but did not apply to have Hide named after he left. Wilson oversaw the launch of Parliament TV in July 2007. Wilson announced in February 2008 that she would not be standing for re election in 2008, and was considering academia rather than a diplomatic posting. She finished her role by closing the 48th Parliament. In the 2009 New Year Honours, Wilson was appointed a Distinguished Companion of the New Zealand Order of Merit, in recognition of her services as a Member of Parliament and as Speaker. Following the restoration of titular honours by the New Zealand government later in 2009, Wilson declined re designation as a Dame Companion.
Саяси көзқарастар
Уилсон феминизм және көпмәдениеттілік сияқты түрлі әлеуметтік мәселелерді белсенді түрде қолдайды, ал оның қарсыластары оны көбінесе Еңбек партиясының ең "саяси тұжырымды" министрі деп бейнелейді. Ол жаңа Жоғарғы сотты енгізуге жауапты министр болды, бұл сол кезде көп дау тудырды, сондай-ақ ажырасқаннан кейін серіктестер арасындағы мүлікті бөлу туралы заңды өзгертті, қазір бұл қарым-қатынастағы мүлік туралы заң деп аталады. Уилсон, Хелен Келлимен бірге, неолиберализмнің белгілі қарсыласы болды және үкіметте болған кезде кәсіподақтарды қолдауға тырысты. Дегенмен, Уилсон 1987 жылғы Еңбек қатынастары заңының неолибералдық экономикалық құндылықтар мен ұйымдасқан еңбек құқықтары арасындағы "қиын келісім" екенін мойындады. 2020 жылдың қыркүйегінде Вайкато университеті оған құрметті профессор атағын берді. Уилсон 2021 жылы "Белсенділік, феминизм, саясат және парламент" атты естеліктерін жариялады.
Wilson strongly promotes various social causes such as feminism and multiculturalism, and opponents often painted her as Labour's most "politically correct" minister. She was the Minister responsible for the introduction of the new Supreme Court, which was controversial at the time, as well as changing the law on dividing property between partners after a separation, known now as relationship property law. Wilson, alongside Helen Kelly, were noted opponents of neoliberalism and tried to support the union movement whilst in Government. However, Wilson acknowledged that the Labour Relations Act 1987 was a "an awkward compromise" between neoliberal economic values, and the rights of organised labour. In September 2020 she was awarded the title of Emeritus Professor by the University of Waikato. Wilson published her memoir Activism, Feminism, Politics and Parliament in 2021.
Жарияланымдар
Уилсон, Маргарет (1986) Кларк (ред.) бас редакторы болған «Күткеннен артық: Жаңа Зеландияның он төрт әйелі өмірінен жазады» еңбегінде «Өзгеріс үшін жұмыс». Аллен және Унвин. 155–166 беттер. Уилсон, Маргарет (1989) «1984–1987 жылдардағы үкіметтегі еңбек». Аллен және Унвин/Порт Николсон баспасы, Веллингтон. ISBN 9780046410490. Уилсон, Маргарет (2021) «Активизм, феминизм, саясат және парламент». Бриджет Уильямс кітаптары, Веллингтон. ISBN 9781988587844.
Wilson, Margaret (1986) Working for Change In Clark, Margaret (ed). Beyond Expectations: fourteen New Zealand women write about their lives. Allen & Unwin. pp. 155–166. Wilson, Margaret (1989) Labour in government, 1984 1987. Allen and Unwin/Port Nicholson Press, Wellington. ISBN 9780046410490
Wilson, Margaret (2021) Activism, Feminism, Politics and Parliament. Bridget Williams Books, Wellington. ISBN 9781988587844